Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekiston Prezidenti Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva 23 sentyabr kuni Nyu-Yorkda BMT Bosh Assambleyasi 81-sessiyasining umumiy munozaralarida nutq so‘zlab, mamlakatning dolzarb xalqaro va ichki masalalar bo‘yicha pozitsiyasini taqdim etdi.
Nutq o‘zbek tilida so‘zlandi. Saida Mirziyoyeva urushlar, geosiyosiy keskinlik, ishonchning pasayishi va tengsizlik kuchayib borayotgan sharoitda O‘zbekiston ochiqlik, yaxshi qo‘shnichilik va muloqotga tayanayotganini taʼkidladi. U davlat siyosatining asosiy mezoni sifatida inson qadr-qimmatini qayd etdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, taraqqiyot, tinchlik va inson qadr-qimmatini himoya qilish o‘zaro bog‘liq vazifalar sifatida ko‘rib chiqilishi lozim. U yoshlarga alohida eʼtibor qaratib, taʼlim va kasb egallash, shuningdek, o‘z kelajagini mustaqil belgilash imkonini beruvchi sharoitlarni yaratish zarurligini taʼkidladi.
Saida Mirziyoyeva nutqining alohida qismini BMTning kelajagiga bag‘ishladi. U tashkilotning mojarolarning oldini olish, qabul qilingan qarorlarning ijrosini taʼminlash va barcha davlatlarning pozitsiyalarini inobatga olish salohiyatini kuchaytirish zarurligini bildirdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekiston BMT Bosh kotibining tashkilotni zamonaviy sharoitlarga moslashtirishga qaratilgan “BMT-80” tashabbusini, shuningdek, bugungi voqelikni hisobga olgan holda Xavfsizlik Kengashini kengaytirish g‘oyasini qo‘llab-quvvatlaydi. Kelasi yili mamlakat Qo‘shilmaslik harakatiga raislik qilishni rejalashtirmoqda.
Saida Mirziyoyeva, shuningdek, O‘zbekiston 2035–2036 yillar uchun BMT Xavfsizlik Kengashining doimiy bo‘lmagan aʼzoligiga o‘z nomzodini ilgari surganini va davlatlar qo‘llab-quvvatlashiga umid qilayotganini maʼlum qildi. U xalqaro huquq manfaatlaridan qatʼi nazar, barcha davlatlar uchun yagona qoida sifatida qo‘llanilishi kerakligini taʼkidladi.
Markaziy Osiyo haqida gapirar ekan, u mintaqa davlatlari o‘rtasidagi munosabatlardagi o‘zgarishlarni qayd etdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Markaziy Osiyo mamlakatlari rahbarlarining siyosiy irodasi tufayli chegaralar, suv va boshqa masalalar bo‘yicha avvalgi ziddiyatlar asta-sekin o‘rnini sheriklik hamkorligiga bo‘shatib bermoqda.
Afg‘oniston masalasida Saida Mirziyoyeva bu mamlakatga faqat kuch ishlatish yoki tahdidlarga asoslangan yondashuvdan voz kechishga chaqirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, xalqaro hamjamiyat afg‘on xalqiga tinch hayot qurish imkonini beradigan sharoitlarni yaratishga ko‘maklashishi kerak.
Nutqda O‘zbekistondagi ichki islohotlarga ham katta eʼtibor qaratildi. Saida Mirziyoyeva ularning samaradorligi, eng avvalo, aholi hayotidagi o‘zgarishlar asosida baholanishini taʼkidladi.
U keltirgan maʼlumotlarga ko‘ra, so‘nggi o‘n yilda aholining xarid qobiliyati ikki baravar oshgan, iqtisodiyot hajmi 50 milliard dollardan 147 milliard dollarga yetgan, jalb qilingan xorijiy investitsiyalar hajmi 150 milliard dollardan oshgan, eksport esa qariyb uch baravar ko‘paygan.
Shuningdek, u kambag‘allik darajasi 4 foizgacha pasaygani, qariyb 10 million kishi qashshoqlikdan chiqqanini, maktabgacha taʼlim bilan qamrov 27 foizdan 78 foizga oshganini hamda oliy maʼlumotli aholi ulushi 9 foizdan qariyb 50 foizga yetganini maʼlum qildi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 66 yoshdan 75 yoshdan oshgan, onalar va chaqaloqlar o‘limi ko‘rsatkichlari esa to‘rt baravar qisqargan.
Inson kapitali kontekstida Saida Mirziyoyeva bolalar salomatligi va taʼlimining ahamiyatini taʼkidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, yaqin kunlarda O‘zbekiston BMT Aholishunoslik jamg‘armasi bilan demografik barqarorlik va inson kapitali masalalari bo‘yicha yuqori darajali muloqot o‘tkazadi. Oktyabr oyida Samarqandda bolalar farovonligiga bag‘ishlangan xalqaro tadbir o‘tkazilishi rejalashtirilgan.
Nutqda ekologik kun tartibi, avvalo, Orol dengizi bilan bog‘liq masalalarga qaratildi. Saida Mirziyoyeva dengizning qurishi ko‘p yillar davomida qabul qilingan qarorlar va tabiiy resurslarga nisbatan oqilona bo‘lmagan munosabat natijasiga aylanganini bildirdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekiston Orol dengizining qurib qolgan tubida o‘simlik qoplamini yaratmoqda, suv tejovchi texnologiyalarni joriy etmoqda va 2030 yilga qadar qayta tiklanuvchi energiya manbalari ulushini 54 foizga yetkazishni rejalashtirmoqda.
U, shuningdek, O‘zbekiston tashabbusi bilan BMT Bosh Assambleyasi 2027–2036 yillarni o‘rmonzorlarni barpo etish va tiklash bo‘yicha Harakatlar o‘n yilligi deb eʼlon qilganini qayd etdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, endi ushbu tashabbusni amaliy loyihalar bilan to‘ldirish zarur.
Nutqning asosiy mavzularidan biri sunʼiy intellekt bo‘ldi. Saida Mirziyoyeva texnologik taraqqiyot inson manfaatlariga yo‘naltirilgan bo‘lib qolishi kerakligini bildirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, sunʼiy intellektdan foydalanish inson huquqlariga rioya qilish, xavfsizlikni taʼminlash, imkoniyatlar tengligi va masʼuliyat bilan birga olib borilishi lozim.
U texnologiyalar inson hayoti sifatini yaxshilash uchun xizmat qilishi, inson esa texnologik o‘zgarishlarga moslashish zarurati sabab ularga moslashtirilishiga to‘g‘ri kelmasligi kerakligini taʼkidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, O‘zbekiston ushbu masalalar bo‘yicha xalqaro muloqotni rivojlantirish tarafdori.
Saida Mirziyoyeva qonun ustuvorligi va sud orqali himoya masalalariga ham alohida to‘xtaldi. U davlat hokimiyati qonundan ustun turmasligi, har bir inson esa sud orqali adolatga erishish imkoniyatiga ishonch hosil qilishi kerakligini bildirdi.
U misol tariqasida Toshkent xalqaro moliya markazi huzurida xalqaro tijorat sudi tashkil etilganini keltirdi. Sud ingliz huquqi tamoyillari asosida ishlaydi.
Nutqda ayollar huquqlarini himoya qilish va majburiy mehnatga qarshi kurash masalalari ham tilga olindi. Saida Mirziyoyeva O‘zbekistonda bolalar mehnati va tizimli majburiy mehnatga barham berilgani, oilaviy zo‘ravonlik uchun javobgarlik kuchaytirilganini bildirdi. Ayollar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash uchun alohida tizim yaratilgan, parlamentda ayollar 39 foiz o‘rinni egallaydi.
Saida Mirziyoyeva nutqini yakunlar ekan, xalqaro hamkorlik, taraqqiyot va texnologiyalar masalalarini inson qadr-qimmatini asrash zarurati bilan bog‘ladi. U O‘zbekiston madaniyatlararo va dinlararo muloqot, maʼrifat va bag‘rikenglikni rivojlantirishga qaratilgan hamkorlikni davom ettirishini bildirdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, kelajak davlatlarni nafaqat ular oldida ochilayotgan imkoniyatlar bilan, balki ushbu imkoniyatlardan qanday foydalangani bilan ham baholaydi.
