Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — 21–22-oktabr kunlari Samarqandda «Bolalar farovonligiga investitsiya» jahon sammiti o‘tkazilishi rejalashtirilgan. Yuzdan ortiq mamlakat vakillari ishtirok etishi kutilayotgan anjumanda bolalar salomatligi, ijtimoiy himoya, ta’lim, xavfsizlik va oilalarni qo‘llab-quvvatlash masalalari o‘zaro bog‘liq yo‘nalishlar sifatida muhokama qilinadi. Sammit doirasida O‘zbekistondagi islohotlarni bola nigohidan namoyish etuvchi maxsus ko‘rgazma ham tashkil etiladi.
Sammit O‘zbekiston tashabbusi bilan BMT Bosh kotibining bolalarga nisbatan zo‘ravonlik masalalari bo‘yicha Maxsus vakili, YUNISEF, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti va Jahon banki hamkorligida tashkil etilmoqda. Dasturda ochilish yalpi majlisi, uchta mavzuli panel sessiya, bolalar saratoni bo‘yicha ikkinchi xalqaro kongress, yondosh tadbirlar hamda muassasalar faoliyati bilan tanishish nazarda tutilgan. Samarqand deklaratsiyasining qabul qilinishi kutilmoqda; uning yakuniy maqomi sammit natijalariga ko‘ra ma’lum bo‘ladi.
Sammitning markaziy mavzusi — bola hayotidagi o‘zgarishlarni alohida nafaqa yoki xizmat natijasi sifatida emas, sog‘liqni saqlash, ta’lim, ijtimoiy himoya va oilaviy muhitning birgalikdagi ta’siri orqali baholash. O‘zbekistonda ijtimoiy xizmatlar turi 26 tadan 140 taga yetgan, bolalar kambag‘alligi 21,5 foizdan 5,4 foizga kamaygan, maktabgacha ta’lim qamrovi 27,7 foizdan 78 foizga oshgan. Mazkur ko‘rsatkichlar sammitga taqdim etilayotgan milliy islohotlar natijalari sifatida keltirilmoqda.
Mamlakatdagi 208 ta «Inson» ijtimoiy xizmatlar markazi va qariyb 9 ming nafar ijtimoiy xodim oilalar ehtiyojini baholash, individual yordam rejasini shakllantirish va zarur xizmatlarga yo‘naltirish jarayonida ishtirok etmoqda. Ijtimoiy reyestrda qayd etilgan oilalar va bolalarga oid ma’lumotlar yordamni manzilli tashkil etishda qo‘llaniladi. Bunday yondashuv davlat xizmatini fuqaro murojaatini kutishdan xavfni erta aniqlash va oilaga yaqin joyda ko‘mak ko‘rsatishga yo‘naltiradi.
Sammit ko‘rgazmasi «Dunyo bola nigohida» konsepsiyasi asosida tuzilgan. Ekspozitsiya bo‘lajak onaga g‘amxo‘rlik, xavfsiz tug‘ruq, ilk rivojlanish, oilada yashash, ta’lim olish va mustaqil hayotga tayyorgarlik bosqichlarini yagona hikoyaga birlashtiradi. Ko‘rgazmaning maqsadi islohotlarning faqat institutsional ko‘lamini emas, bolaning xavfsizligi, salomatligi, ta’limi va jamiyatda ishtirok etishidagi amaliy ahamiyatini ko‘rsatishdan iborat.
Konsepsiyada 13 ta mazmuniy ekspozitsiya va interaktiv hudud ko‘zda tutilgan. «Hayot boshlanadigan 1000 kun» ona va chaqaloq salomatligiga; «G‘amxo‘rlik» erta aralashuv, kunduzgi parvarish, reabilitatsiya va oilaviy qo‘llab-quvvatlashga; «Mahalla — oilaga yaqin ko‘mak» esa ijtimoiy xodim, «Inson» markazlari va mahalliy xizmatlar o‘rtasidagi hamkorlikka bag‘ishlangan. «Ona uyi» resurs markazlari faoliyati bolaning oilasidan ajralib qolishining oldini olish bilan bog‘liq yondashuv sifatida yoritiladi.
«Bolalar ovozi» va «Bola manifesti» bo‘limlarida islohotlar bolaning shaxsiy tajribasi va huquqlari nuqtai nazaridan ochib beriladi. Barnahus modeliga asoslangan «Najot» markazi misolida zo‘ravonlikka duch kelgan bolaga psixologik, huquqiy va tibbiy yordamni muvofiqlashtirish, takroriy so‘roqlarni kamaytirish hamda qayta ruhiy jarohatlanishning oldini olish g‘oyasi taqdim etiladi.
Ta’lim bloki «Aqlvoy» mobil maktabgacha ta’lim guruhlari, «Mehrli maktab» gospital ta’lim tizimi, «Kelajak» markazlari, Prezident va ixtisoslashtirilgan maktablar hamda inklyuziv ta’lim imkoniyatlarini qamrab oladi. «Jonlangan rasmlar» ekspozitsiyasi uzoq muddat davolanayotgan bolalarning ijodi orqali ularning orzu va qiziqishlarini ko‘rsatadi. Ko‘rgazma «Yutuqlar» va «1000 Pieces — Ming bo‘lak» ijodiy hududlari bilan yakunlanib, bolalar farovonligi umumiy mas’uliyat ekanini ta’kidlaydi.
Bolalar saratoni bo‘yicha ikkinchi xalqaro kongress sammitning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. O‘zbekistonda kasallikka shubha paydo bo‘lganidan davolash boshlanguniga qadar bo‘lgan muddat 130–160 kundan 10–18 kunga qisqargani, onkologik kasalliklarda bir yillik yashovchanlik 37 foizdan 44,5 foizga oshgani qayd etilgan. O‘smaga qarshi preparatlar nomenklaturasi 89 tadan 194 taga, dori ta’minoti darajasi 33 foizdan 88 foizga yetgan. Bu raqamlar bir yillik yashovchanlikka tegishli bo‘lib, besh yillik omon qolish ko‘rsatkichi sifatida talqin qilinmaydi.
Ko‘rgazmaning «Kemacha» bo‘limi onkologik va gematologik kasalliklar hamda birlamchi immunitet tanqisligi bo‘lgan bolalarga kompleks yordamni aks ettiradi. Unda 2025–2030 yillarga mo‘ljallangan milliy strategiya, bemorning yagona yo‘nalishi, suyak iligi transplantatsiyasi, genom texnologiyalari, pretsizion tibbiyot va xalqaro ilmiy hamkorlik masalalari yoritiladi. «Taskin» va «Safo» bolalar xospislari, palliativ yordam va oilalarni psixologik-ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash ham ushbu yondashuvning bir qismi sifatida ko‘rsatiladi.
«Imkon» markazlari bolalarning individual ehtiyojlariga mos reabilitatsiya, nutqni rivojlantirish, psixologik yordam va o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish ko‘nikmalarini shakllantirishni birlashtiradi. Taqdim etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, markazlar tarmog‘ida yiliga 5 mingdan ortiq bolaga yordam ko‘rsatiladi. Bu raqam tarmoqning umumiy ko‘rsatkichi bo‘lib, Samarqanddagi alohida obyekt quvvati sifatida talqin qilinmaydi.
Sammitda ko‘tariladigan masalalarning umumiy mezoni — bolaning hayot sifatidagi aniq o‘zgarish. Mazkur yondashuv xalqaro ishtirokchilar uchun erta rivojlanish, zo‘ravonlikdan himoya, inklyuziv ta’lim, bolalar onkologiyasi va oilalarni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha tajriba almashish hamda kelgusi hamkorlik imkoniyatlarini muhokama qilishga asos yaratadi.
