Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — Pasport hisobotlarining 2026-yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekiston xorijiy pasportlar uchun kirish ochiqligi bo‘yicha 199 mamlakat orasida 52-o‘rinda, mamlakat pasporti esa global reytingda 132-o‘rinda qayd etilgan. O‘zbekiston pasport reytingi bo‘yicha harakatlilik ko‘rsatkichi 69 ni, dunyo bo‘yicha umumiy kirish imkoniyati esa 34,8 foizni tashkil etadi.
Hisobotda O‘zbekiston pasporti bilan 28 yo‘nalishga vizasiz, 38 yo‘nalishga kelganda viza yoki shu toifaga kiritilgan soddalashtirilgan kirish tartiblari orqali, yana 3 yo‘nalishga elektron sayohat ruxsati, ya’ni eTA bilan kirish mumkinligi ko‘rsatilgan. 129 yo‘nalishda esa oldindan viza talab qilinadi. Shu tariqa vizasiz, soddalashtirilgan va eTA orqali kirish mumkin bo‘lgan jami 69 yo‘nalish harakatlilik ko‘rsatkichini shakllantiradi.
Mintaqaviy ko‘rsatkichlarda Markaziy Osiyo ajralib turadi
Mintaqalar kesimida O‘zbekiston pasportining eng yuqori ko‘rsatkichi Markaziy Osiyoda qayd etilgan: mintaqadagi yo‘nalishlarning 75 foiziga kirish mumkin, uch mamlakat vizasiz, bir mamlakat esa viza talab qiladigan toifada. Osiyo bo‘yicha umumiy kirish darajasi 59,2 foiz bo‘lib, O‘zbekiston 50 Osiyo mamlakati orasida 29-o‘rinda. Fors ko‘rfazi mamlakatlarida kirish darajasi 66,7 foiz, Yaqin Sharqda esa 58,8 foizni tashkil etadi.
Boshqa hududlarda ko‘rsatkichlar sezilarli farq qiladi. Karib havzasida kirish darajasi 50 foiz, Afrikada 42,6 foiz, Shimoliy Amerikada 30,4 foiz va Okeaniyada 28,6 foiz. Janubiy Amerikada bu ko‘rsatkich 16,7 foiz, Yevropada esa 10,6 foiz bo‘lib, 47 Yevropa yo‘nalishining 5 tasi vizasiz va 42 tasi oldindan viza talab qiladigan toifada qayd etilgan.
Vizasiz yo‘nalishlar orasida Birlashgan Arab Amirliklariga 30 kun, Turkiya va Rossiyaga 90 kun, Xitoyga 30 kun, Gruziyaga 360 kunlik kirish ko‘rsatilgan. Malayziyada 30 kunlik vizasiz rejim bilan birga kelish kartasi, Tailandda 60 kunlik rejim bilan kelish kartasi, Surinamda esa 90 kunlik turist kartasi qayd etilgan. Bu maxsus protseduralar vizasiz maqomni bekor qilmaydi, biroq safardan oldin yoki kirish vaqtida qo‘shimcha rasmiylashtirish talab qilishi mumkinligini ko‘rsatadi.
Kelganda viza yoki soddalashtirilgan kirish toifasidagi 38 yo‘nalish orasida Saudiya Arabistoni, Vetnam, Nepal, Indoneziya va Kambodja kabi mamlakatlar bor; ularning ayrimlarida elektron viza varianti ham mavjud. eTA toifasidagi uch yo‘nalish Kot-d’Ivuar, Keniya va Seyshel orollari bo‘lib, Kot-d’Ivuar uchun oldindan ro‘yxatdan o‘tish, Seyshel orollari uchun esa turist ro‘yxati ko‘rsatilgan.
Kirish ochiqligi va viza o‘zaro munosabatlari
Hisobotning kirish yo‘nalishidagi alohida ko‘rsatkichi O‘zbekistonni xorijiy pasportlar uchun ochiqlik bo‘yicha 52-o‘ringa qo‘yadi. O‘zbekistonga kirish uchun viza talablari xorijiy pasport egalarining O‘zbekistonga kirish shartlarini ifodalaydi, pasport reytingi esa buning teskarisi, ya’ni O‘zbekiston pasporti egalarining boshqa mamlakatlarga kirish imkoniyatini o‘lchaydi.
Viza o‘zaro munosabatlari bo‘yicha hisobotda 96 mamlakat pasporti O‘zbekistonga vizasiz, elektron ruxsat yoki kelganda viza orqali kira olishi, biroq O‘zbekiston pasporti egalari o‘sha mamlakatlarga kirishda oldindan viza olishi kerakligi qayd etilgan. Bu guruhga Germaniya, AQSh, Buyuk Britaniya, Yaponiya va Kanada kabi mamlakatlar kiradi. Qarama-qarshi yo‘nalishda 25 mamlakat O‘zbekiston fuqarolariga vizasiz, elektron ruxsat yoki kelganda viza orqali kirish beradi, biroq ularning pasport egalari O‘zbekistonga kirishda viza talabiga duch keladi; ular orasida Eron, Keniya, Uganda va Zimbabve ham bor.
Qo‘shimcha taqqoslashlarda O‘zbekiston Islom hamkorlik tashkiloti mamlakatlari orasida 57 davlatdan 22-o‘rinda, Shanxay hamkorlik tashkilotida 10 davlatdan 6-o‘rinda, Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti qatnashchi davlatlari orasida 57 davlatdan 55-o‘rinda qayd etilgan. Prezidentlik respublikalari guruhida esa mamlakat 57 davlat orasida 39-o‘rinni egallaydi. Ushbu ko‘rsatkichlar global reytingdan alohida kontekst beradi va bir xil pasportning turli siyosiy yoki mintaqaviy guruhlardagi nisbiy o‘rnini ko‘rsatadi.
Dunyo bo‘yicha 129 yo‘nalish, ya’ni 65,2 foiz holatda oldindan viza talab qilinadi. Hisobot ayrim shunday yo‘nalishlarda elektron viza arizasi mavjudligini ham alohida belgilaydi, ammo ular baribir oldindan ruxsat talab qilinadigan toifada qoladi. Shu sababli elektron ariza imkoniyati bilan vizasiz yoki eTA asosidagi kirish bir xil kirish turi sifatida talqin qilinmaydi.
Pasport hisobotlari pasportlarni avvalo Harakatlilik ko‘rsatkichiga qarab tartiblaydi; bu ko‘rsatkich vizasiz kirish mumkin bo‘lgan yo‘nalishlar, kelganda viza yoki shu kirish toifasidagi soddalashtirilgan tartiblar bilan kiriladigan yo‘nalishlar va eTA orqali kiriladigan yo‘nalishlar yig‘indisidir. Harakatlilik ko‘rsatkichi teng bo‘lsa, avval vizasiz kirish soni, keyin eTA soni, undan so‘ng kelganda viza yoki tegishli soddalashtirilgan kirish toifasidagi yo‘nalishlar soni taqqoslanadi. Ushbu to‘rtta qiymat ham bir xil bo‘lsa, pasportlar bir xil o‘rinni bo‘lishadi.
