Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekiston Transport vazirligi Xorazm viloyatidagi Urganch — Xiva pullik avtomobil yo‘lidan foydalanish tartibi to‘g‘risida vaqtinchalik nizomni tasdiqladi.
Hujjatda yo‘ldan foydalanish uchun to‘lovning eng yuqori tariflari, to‘lov usullari, harakatlanish qoidalari hamda yo‘l haqini to‘lamagan haydovchilardan qarzdorlikni undirish tartibi belgilangan. Transport vazirining 2026 yil 28 sentyabrdagi 1-son buyrug‘i Adliya vazirligida 30 sentyabr kuni 3949-son bilan ro‘yxatdan o‘tkazildi va rasmiy eʼlon qilingan kundan kuchga kiradi.
Buyruqni transport vaziri Ilhom Mahkamov imzolagan. Hujjat Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda Ichki ishlar vazirligi bilan kelishilgan. Vaqtinchalik nizom Vazirlar Mahkamasining pullik avtomobil yo‘llaridan foydalanishning umumiy tartibini belgilaydigan qarori qabul qilinguniga qadar amal qiladi.
Yo‘l haqi qancha bo‘ladi
Tariflar bazaviy hisoblash miqdorining (BHM) ulushlarida belgilangan bo‘lib, transport vositasining toifasi va yo‘nalish uzunligiga qarab farq qiladi. 2026 yil 1 sentyabrdan amal qilayotgan 440 ming so‘mlik BHM miqdori hisobga olinganda, uzunligi 35 kilometr bo‘lgan Urganch — Xiva uchastkasida har ikki yo‘nalishda yengil avtomobillar va mototransport vositalari (M1 va L toifalari) uchun yo‘l haqi ko‘pi bilan 0,04 BHM, yaʼni 17,6 ming so‘mni tashkil etadi.
Mikroavtobuslar (M2) uchun eng yuqori tarif 0,10 BHM, yaʼni 44 ming so‘m, avtobuslar (M3) uchun 0,15 BHM, yaʼni 66 ming so‘m etib belgilangan. Ikki va uch o‘qli yuk avtomobillari (N1, N2, O1, O2 va O3) egalari 0,20 BHMgacha, yaʼni 88 ming so‘m, to‘rt va undan ortiq o‘qli yuk avtomobillari hamda avtopoyezdlar (N3 va O4) egalari esa 0,30 BHMgacha, yaʼni 132 ming so‘m to‘laydi.
Uzunligi 28 kilometr bo‘lgan Yangiariq — Xiva uchastkasida yengil avtomobillar uchun yo‘l haqi 0,033 BHM, yaʼni 14 520 so‘m, mikroavtobuslar uchun 0,08 BHM, yaʼni 35,2 ming so‘m, avtobuslar uchun 0,12 BHM, yaʼni 52,8 ming so‘m, ikki va uch o‘qli yuk avtomobillari uchun 0,16 BHM, yaʼni 70,4 ming so‘m, og‘ir yuk avtomobillari va avtopoyezdlar uchun esa 0,24 BHM, yaʼni 105,6 ming so‘mni tashkil etadi. To‘rt va undan ortiq o‘qli yuk avtomobillarining harakati qoplamaning yuqori qatlamini yotqizish ishlari to‘liq yakunlanganidan keyingina ruxsat etiladi.
To‘lovning aniq miqdorini yo‘l operatori belgilaydi, biroq u belgilangan eng yuqori chegaradan oshmasligi kerak. Bir toifadagi barcha transport vositalari foydalanuvchilari uchun tarif bir xil bo‘ladi. «Avtomobil yo‘llari to‘g‘risida»gi qonunga muvofiq bepul harakatlanish huquqiga ega bo‘lgan fuqarolar undan foydalanishi mumkin. Bunday fuqarolar ro‘yxati axborot tablolarida joylashtiriladi.
To‘lovni qanday amalga oshirish mumkin
Yo‘l haqini operatorning mobil ilovasidagi elektron shaxsiy hisob raqami orqali, to‘lov punktida yoki keyinchalik to‘lash sharti bilan amalga oshirish mumkin.
Yo‘lda to‘lovlarni undirishning ikki turdagi tizimi nazarda tutilgan. To‘siqli tizimda haydovchi to‘lov punktida to‘xtaydi, to‘lovni amalga oshiradi va shlagbaum ochilganidan keyin harakatini davom ettiradi. To‘siqsiz tizimda avtomobil to‘xtamasdan harakatlanadi, uning davlat raqami va o‘tish vaqti kameralar hamda nazorat arkalari yordamida avtomatik ravishda qayd etiladi.
Elektron hisob raqami to‘ldirilganda, birinchi navbatda mavjud qarzdorlik qoplanadi, qolgan mablag‘ esa keyingi safarlar uchun to‘lovga yo‘naltiriladi. Yo‘ldan foydalanish ommaviy shartnoma asosida amalga oshiriladi: haydovchi yo‘l haqini to‘lagan yoki yo‘l talonini sotib olgan paytdan boshlab shartnoma tuzgan hisoblanadi.
Yo‘l haqini to‘lamaganlarga qanday chora ko‘riladi
Agar haydovchi to‘siqsiz tizimda kechiktirilgan to‘lovdan foydalansa, operator unga yo‘l haqini besh ish kuni ichida to‘lash talabi ko‘rsatilgan xabarnoma yuboradi. Xabarnomada davlat raqami, harakatlangan sana va vaqt, to‘lov summasi, to‘lov usuli, shikoyat qilish tartibi hamda to‘lov amalga oshirilmagan taqdirdagi oqibatlar ko‘rsatiladi. Agar besh ish kuni ichida to‘lov kelib tushmasa, operator qarzdorlikni undirish uchun sudga murojaat qiladi.
Haydovchi hisoblangan to‘lovga eʼtiroz bildirish huquqiga ega. Operator shikoyatni besh ish kuni ichida ko‘rib chiqishi va u asosli deb topilsa, qarzdorlikni bekor qilishi yoki qayta hisob-kitob qilishi shart. Qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda operator qarzdorligi mavjud avtomobil uchun texnik ko‘rikdan o‘tish, qayta ro‘yxatdan o‘tkazish, boshqa shaxsga o‘tkazish va O‘zbekistondan olib chiqish imkoniyatini cheklash maqsadida davlat organlari bilan axborot almashishi mumkin.
Kimlarga kirish taqiqlanadi
Pullik avtomobil yo‘liga og‘ir vaznli, yirik gabaritli va xavfli yuklarni tashuvchi avtomobillar, qishloq xo‘jaligi, maxsus qurilish texnikasi va mexanizmlari, velosipedlar, dvigatel hajmi 25 kub santimetrdan kam yoki quvvati 0,25 kVtdan past bo‘lgan mopedlar va skuterlar, piyodalar, shuningdek, buksirdagi transport vositalari kiritilmaydi.
Yo‘lda faqat yo‘l-transport hodisasi yoki avtomobil nosozligi yuz bergan holatdagina to‘xtashga ruxsat etiladi. Bunda haydovchi zudlik bilan Xorazm viloyati IIB Yo‘l harakati xavfsizligi boshqarmasining qisqa raqami va operatorga xabar berishi shart. To‘lov punktlari va nazorat arkalarini aylanib o‘tish, davlat raqamini yashirish yoki o‘zgartirish, shlagbaumni o‘zboshimchalik bilan ochish, shuningdek, to‘lov bilan bog‘liq bo‘lmagan sabablarga ko‘ra to‘lov punktida to‘xtash taqiqlanadi.
Operatorning majburiyatlari
Pullik harakat boshlanishidan oldin operator tariflar, shartlar, to‘lov usullari va muqobil bepul yo‘l haqidagi maʼlumotlarni ommaviy axborot vositalari, ijtimoiy tarmoqlar, yo‘lga kirish joylari hamda Transport vazirligi huzuridagi Avtomobil yo‘llari qo‘mitasi saytida eʼlon qilishi kerak.
Operator yo‘lni saqlash va taʼmirlash, nosoz avtomobillarni evakuatsiya qilish, haydovchilarni avariyalar va noqulay ob-havo sharoitlari haqida xabardor qilish uchun javob beradi. Shuningdek, yo‘ldagi nosozliklar tufayli avtomobillarga yetkazilgan zararni qoplashi shart.
Tushgan mablag‘lar qayerga yo‘naltiriladi
Yig‘ilgan to‘lovlar Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Avtomobil yo‘llarini rivojlantirish maqsadli jamg‘armasining alohida hisob raqamiga o‘tkaziladi. Ushbu mablag‘lar yo‘lni taʼmirlash va saqlash, qishki xizmat ko‘rsatish, ko‘kalamzorlashtirish, texnika xarid qilish, operator xodimlari va axborot tizimlarini saqlash xarajatlarini moliyalashtirishga yo‘naltiriladi.
Xarajatlar smetasini operator ishlab chiqadi, Avtomobil yo‘llari qo‘mitasi esa Iqtisodiyot va moliya vazirligi bilan kelishgan holda tasdiqlaydi. Yo‘lni saqlash xarajatlari qoplanganidan keyin qolgan mablag‘lar yo‘l qurilishi uchun jalb qilingan kredit va ssudalarni qoplashga yo‘naltiriladi.
