Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekiston Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi besh yoki undan ortiq xususiy biznes faoliyat yuritayotgan bozorlarda davlat korxonalari va ularning filiallarini tashkil etishni rad etadi. Shuningdek, qo‘mita xususiylashtirilishi rejalashtirilayotgan davlat kompaniyalari faoliyat yuritayotgan sohalarda raqobat darajasini har yili baholaydi hamda qaysi davlat muassasalarini xususiylashtirish, tugatish yoki saqlab qolish bo‘yicha takliflar kiritadi. O‘zgartishlar Vazirlar Mahkamasining 2026 yil 29 sentyabrdagi 520-son qarori bilan mustahkamlandi.
Hujjat «Davlat mulkini boshqarish to‘g‘risida»gi va «Davlat mulkini xususiylashtirish to‘g‘risida»gi qonunlar, shuningdek, davlat muassasalarini isloh qilishni jadallashtirish bo‘yicha 2022 yil 8 fevraldagi PQ-123-son Prezident qarori ijrosini taʼminlash maqsadida qabul qilingan. Uning maqsadi davlatning iqtisodiyotdagi ishtirokini qisqartirishni jadallashtirish va sog‘lom raqobat muhitini rivojlantirishdan iborat.
Davlat kompaniyasini tashkil etish qachon rad etiladi
Davlat ishtirokidagi korxonalar va ularning affillangan shaxslarini tashkil etish va qayta tashkil etish, ularning faoliyat turini o‘zgartirish hamda ular tomonidan aksiya va ulushlarni sotib olish uchun antimonopoliya organining dastlabki roziligini olish tartibi to‘g‘risidagi nizomga o‘zgartishlar kiritildi.
Yangi tahrirga ko‘ra, davlat ulushi 50 foizdan ortiq bo‘lgan yoki boshqa har qanday aksiyador ulushidan yuqori bo‘lgan kompaniyani tashkil etish yoki qayta tashkil etish, shuningdek, agar uning faoliyat turi «Davlat mulkini boshqarish to‘g‘risida»gi qonunning 10-moddasida belgilangan davlat mulkiga egalik qilish mezonlarining birortasiga ham mos kelmasa, uning faoliyat turini o‘zgartirish rad etiladi.
Kompaniya ushbu mezonlarga javob bersa yoki mazkur toifaga kirmasa ham, to‘rt holatda rozilik berilmaydi.
Birinchisi, agar davlat korxonasi yoki uning filiali besh yoki undan ortiq xususiy tadbirkorlar allaqachon tovar yoki moliya bozorida faoliyat yuritayotgan raqobatbardosh sektorda tashkil etilgan bo‘lsa.
Ikkinchisi, agar uning taʼsischilari davlat organlari, hokimliklar, litsenziyalash, ruxsatnoma berish, ro‘yxatdan o‘tkazish yoki akkreditatsiya qilish vakolatiga ega davlat muassasalari yoki xuddi shu faoliyat bilan shug‘ullanishni rejalashtirayotgan davlatga tegishli maxsus maqsadli fondlar bo‘lsa.
Uchinchi holat, agar yangi kompaniya taʼsischining tovarlari, resurslari yoki infratuzilmasidan foydalansa va xususiy biznes bilan raqobatlashsa, taʼsischisi yagona yetkazib beruvchi bo‘lgan yoki dominant mavqega ega bo‘lgan kompaniyalarga taalluqlidir. Bunday kompaniyalarni taʼsischi tuzilmasidan ajratish uchun istisno mavjud, agar ularga raqobatchilar bilan teng sharoitlar yaratilsa.
To‘rtinchisi, agar davlat korxonasi raqobatbardosh sektorda o‘zining asosiy faoliyatiga aloqador bo‘lmagan ikkinchi darajali faoliyat bilan shug‘ullanishni yoki bunday sektordagi boshqa kompaniyalarda ulushlarni sotib olishni niyat qilsa. Agar kompaniyani tashkil etish Prezidentning farmonlari va qarorlari yoki Vazirlar Mahkamasi qarorlari bilan nazarda tutilgan bo‘lsa, oxirgi ikkita cheklov qo‘llanilmaydi.
Xususiylashtirishdan oldin raqobat baholanadi
Qaror bilan, shuningdek, davlat ulushlarini xususiylashtirish rejalashtirilayotgan kompaniyalar bo‘yicha antimonopoliya organining xulosalarini hamda davlat muassasalari bo‘yicha takliflarni tayyorlash tartibi to‘g‘risidagi nizom tasdiqlandi.
Davlat aktivlarini boshqarish agentligi har yili 1 sentyabrga qadar keyingi yilda xususiylashtirish uchun taklif etilayotgan obyektlar ro‘yxatini qo‘mitaga taqdim etadi. Unda obyektning nomi, STIRi, tashkiliy-huquqiy shakli, manzili, davlat ulushi miqdori, aksiyador davlat organi va so‘nggi yildagi sof tushumi ko‘rsatiladi.
Qo‘mita 30 kun ichida davlat organlaridan tegishli bozorlarda raqobat qanchalik rivojlangani haqida maʼlumot so‘raydi. Yana 15 kundan so‘ng obyektlarni hududlar bo‘yicha taqsimlaydi va hududiy boshqarmalarga dastlabki xulosalarni tayyorlashni topshiradi.
Ro‘yxat bo‘yicha yakuniy xulosa qo‘mita tomonidan 1 dekabrga qadar agentlikka yuboriladi. Agentlik uni har yilgi xususiylashtirish dasturini shakllantirishda inobatga oladi va ikki oy ichida qaysi obyektlar dasturga kiritilmagani hamda buning sabablari haqida qo‘mitaga yozma ravishda xabar beradi. Qo‘mita ikki oy ichida ushbu ro‘yxatni ko‘rib chiqadi, qo‘shimcha tahlil o‘tkazadi va zarurat bo‘lsa, takliflar kiritadi.
Davlat muassasalari bilan nima bo‘ladi
Davlat muassasalari haqidagi maʼlumotlarni agentlik har yili 15 yanvarga qadar qo‘mitaga taqdim etadi. Unda, jumladan, muassasaning muassisi va sohasi ko‘rsatiladi. Qo‘mita tahlilni 15 aprelga qadar o‘tkazadi va 1 mayga qadar «Davlat mulki» axborot tizimi orqali agentlikka takliflar yuboradi. U muassasani xususiylashtirish, tugatish yoki saqlab qolishni taklif qilishi mumkin.
Davlat mulkiga egalik qilish mezonlariga javob bermaydigan muassasalarni xususiylashtirish yoki tugatish taklif etiladi. Qolgan muassasalar esa ular faoliyat yuritayotgan sohada raqobat qay darajada rivojlanganiga qarab, xususiylashtirish, tugatish yoki saqlab qolish uchun taklif qilinadi. Agentlik takliflarni ko‘rib chiqadi va 1 sentyabrga qadar ularni Vazirlar Mahkamasiga kiritadi.
Agentlik va qo‘mita o‘rtasida maʼlumotlar almashinuvi ularning axborot tizimlarini integratsiya qilish orqali elektron shaklda amalga oshiriladi. Har ikki idora olingan maʼlumotlarning maxfiyligini taʼminlashi shart.
