Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi (IUCN) Qashqadaryo va Xorazm viloyatlari, shuningdek, Qoraqalpog‘iston Respublikasida yerlar va ekotizimlarni tiklash imkoniyatlarini baholash ishlarini yakunladi.
Tadqiqot natijalari ekologik sharoitlar va mahalliy aholi ehtiyojlarini hisobga olgan holda ustuvor hududlarni belgilash hamda landshaftlarni tiklash bo‘yicha amaliy chora-tadbirlarni ishlab chiqishga yordam beradi.
Ishlar oziq-ovqat tizimlarini o‘zgartirish, yerdan foydalanishni takomillashtirish va degradatsiyaga uchragan yerlarni tiklashga qaratilgan FOLUR-Uzbekistan loyihasi doirasida amalga oshirildi. Loyiha Global ekologik jamg‘arma (GEF) tomonidan moliyalashtiriladi va BMTning Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) tomonidan milliy muassasalar hamda xalqaro hamkorlar bilan birgalikda amalga oshiriladi.
Baholash jarayonida IUCN Jahon resurslari instituti (WRI) bilan hamkorlikda ishlab chiqilgan landshaftlarni tiklash imkoniyatlarini baholash (ROAM) metodologiyasini qo‘lladi. Ushbu metodologiya makonga oid va ilmiy tahlil, dala kuzatuvlari, iqtisodiy omillar hamda mahalliy jamoalarning bilimlarini birlashtiradi.
Tadqiqot davomida yerlar va ekotizimlar holatiga taʼsir ko‘rsatayotgan bir qator muammolar aniqlandi. Ular qatoriga tuproq eroziyasi, yaylovlarning degradatsiyasi, suv tanqisligi, muhofaza etiladigan tabiiy hududlar va bioxilma-xillikka tushayotgan bosim, shuningdek, qishloq aholisining tirikchilik manbalariga tahdid soluvchi xavflar kiradi.
Ishlar davomida mutaxassislar dala tadqiqotlari, mintaqaviy seminarlar va maslahatlashuvlar o‘tkazdi. Ularda fermerlar, chorvadorlar, mahalliy aholi, o‘rmon xo‘jaligi va muhofaza etiladigan tabiiy hududlar xodimlari, davlat organlari vakillari hamda boshqa manfaatdor tomonlar ishtirok etdi.
Mahalliy jamoalarning ishtiroki birinchi navbatda eʼtibor qaratilishi lozim bo‘lgan hududlarni aniqlash, tiklash bo‘yicha takliflar ishlab chiqish va tadqiqot xulosalarini aholining amaliy tajribasi asosida tekshirish imkonini berdi.
Yakunlangan ROAM hisoboti yerlarni tiklash va tabiatga asoslangan yechimlarni joriy etish bo‘yicha aniq loyihalarni ishlab chiqish hamda amalga oshirish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Shuningdek, uchta hududning har biri uchun asosiy ekologik muammolar, tiklashning ehtimoliy choralari va kutilayotgan natijalarni aks ettiruvchi alohida infografikalar tayyorlandi.
Ushbu materiallar davlat muassasalari, loyiha hamkorlari, muhofaza etiladigan hududlar rahbarlari, mahalliy jamoalar va xususiy sektorning ehtimoliy vakillari o‘rtasida keyingi muhokamalarni o‘tkazish uchun mo‘ljallangan.
Degradatsiyaga uchragan yerlarni tiklash ekotizimlarni mustahkamlash, qishloq xo‘jaligi landshaftlarining barqarorligini oshirish va suv tanqisligi hamda iqlim o‘zgarishi sharoitida mahalliy aholining daromad manbalarini qo‘llab-quvvatlashga yordam berishi kutilmoqda.
