O‘zbekiston raqamli xaritalarda «yashil» navigatsiyani joriy etish bo‘yicha dunyo yetakchilari qatoridan joy oldi
Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekiston AQSh, Germaniya va Janubiy Koreya bilan bir qatorda kundalik piyoda navigatsiyasi raqamli xaritalarda jazirama issiqqa moslashtirila boshlangan ilk mamlakatlar qatoridan joy oldi, deb yozadi Techloy xalqaro texnologik nashri. Avgust oyida Toshkentda Yandex Maps «yashil» yo‘nalishlarni sinov tariqasida ishga tushirdi. Ular foydalanuvchilarga soyaliroq yo‘lni tanlash va quyoshning to‘g‘ridan to‘g‘ri nurlari ostida kamroq vaqt o‘tkazish imkonini beradi.
Ta’kidlanishicha, Toshkent Markaziy Osiyo va MDHda ommaviy kartografik xizmatda bunday funksiyaga ega bo‘lgan ilk shahar bo‘ldi. Shuningdek, bu Yandex Maps faoliyat yuritadigan 30 ta davlat orasida mazkur funksiyani birinchi bo‘lib ishga tushirgan hudud hisoblanadi.
Qulay yo‘nalish – shahar muhitining muhim qismi
Techloy dunyoning turli mamlakatlarida issiq havoda shahar bo‘ylab harakatlanishni yanada qulay qilishga yordam beradigan texnologiyalarga e’tibor tobora kuchayib borayotganini ta’kidlaydi. Soya transport qulayligi yoki havo sifati kabi shahar muhitining muhim omiliga aylanmoqda. 2026-yil bahori va yozida shunga o‘xshash yechimlar bir vaqtning o‘zida bir necha mamlakatda joriy etila boshlandi.
Jumladan, Arizona shtat universiteti o‘quv kampusi hududida salqinroq yo‘nalishlarni topishga yordam beruvchi Cool Routes tadqiqot loyihasini ishga tushirdi. AQShda National Shade Map ham faoliyat yuritadi, ushbu xizmat yuzlab shaharlardagi ko‘chalar soyalilik darajasini ko‘rsatadi, biroq yo‘nalishlarni o‘zi qurmaydi. Germaniyada Heat Adaptation for Vulnerable Population Groups (HEAL) loyihasi rivojlanmoqda. U, avvalo, issiqqa ayniqsa ta’sirchan bo‘lgan odamlar uchun mo‘ljallangan. Janubiy Koreyada esa Seul milliy universiteti talabasi Geuneullo nomli mahalliy ilovani ishga tushirdi. Ilova foydalanuvchilarga eng soyali piyoda yo‘nalishlarni taklif qiladi.
Bunday yechimlarga qiziqish haddan tashqari issiq ob-havo kuzatilayotgan davrlar fonida yanada ortmoqda. Copernicus Climate Change Service ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil iyun-iyul oylarida G‘arbiy Yevropada o‘rtacha harorat 21,62°C ga yetgan. Bu me’yoriy ko‘rsatkichdan qariyb 2,8°C yuqori bo‘lib, 2022-yildagi avvalgi rekorddan ham oshgan. Ispaniya, Portugaliya va Fransiyada havo harorati bir necha bor 40°C dan yuqoriga ko‘tarilgan.
Toshkent global tendensiyaning bir qismiga qanday aylandi?
Avgust oyida aynan Toshkent aholisi uchun Yandex Maps’da yo‘nalishlarning yangi turi – «yashil» yo‘nalishlar paydo bo‘ldi. Yozgi harorat muntazam ravishda 35–40°C dan oshadigan issiq kontinental iqlimga ega shahar uchun bunday funksiya piyoda yurishni ancha qulaylashtirishi va ko‘chalarni ko‘kalamzorlashtirish hamda jamoat transportini rivojlantirish kabi issiqqa moslashish bo‘yicha boshqa choralarni to‘ldirishi mumkin.
«Yashil» yo‘nalishlar texnologiyasi asosida sun’iy yo‘ldosh suratlarini tahlil qiluvchi mashinaviy o‘qitish algoritmi yotadi. Techloy nashri qayd etishicha, «soyali yo‘nalishlarni aniqlash» (shade routing) deb ataluvchi uchta asosiy yondashuv – geometrik, biofizik va sun’iy yo‘ldosh ma’lumotlariga asoslangan usullar orasida Yandex Maps aynan sun’iy yo‘ldosh usulidan foydalanadi. Ushbu usul multispektral suratlar orqali daraxtlarning shox-shabbalarini aniqlash va piyoda yo‘nalishining qaysi qismi daraxtlar soyasida o‘tishini baholash imkonini beradi.
Bunda yo‘nalish faqat umumiy soyali hudud ulushiga qarab «yashil» deb belgilanmaydi. Yo‘nalishning alohida qismi daraxtlar uning uzunligining kamida 60 foizini qoplagan taqdirdagina servis tomonidan yashil hudud sifatida hisobga olinadi. Algoritm, shuningdek, soyaning yo‘l bo‘ylab qanchalik bir tekis taqsimlanganini, odam ochiq quyosh ostida qancha vaqt yurishiga to‘g‘ri kelishini hamda Toshkentda tegishli kun va vaqt uchun xos bo‘lgan havo haroratini hisobga oladi.
Toshkentda «yashil» yo‘nalishlarning paydo bo‘lishi iqlim xususiyatlariga moslashishga qaratilgan texnologiyalar asta-sekin tadqiqot yoki ijtimoiy tashabbuslar darajasidan chiqib, minglab odamlarning kundalik hayotini yanada qulay va oson qiladigan ommaviy servislar qatoriga kirib borayotganini ko‘rsatadi.
