Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — Maʼlumotlar va sunʼiy intellekt sohasida faoliyat yurituvchi xalqaro Delta Y kompaniyasi Andijon hokimligi uchun xodimlarga hisobotlar tayyorlash va qarorlarni aniqroq rejalashtirishda yordam beradigan maʼlumotlar platformasini yaratdi. Loyiha haqida UzDaily.uz saytiga ICT Week Uzbekistan 2026 ko‘rgazmasi doirasida Delta Y hammuassisi Tiago Neto va institutsional aloqalar bo‘yicha rahbar Martim Oliveyra so‘zlab berdi.
Platforma kompaniyaning O‘zbekistondagi birinchi sinov loyihasi bo‘ldi. Uning ochiq versiyasi yagona interfeysda milliy va hududiy statistika organlari, O‘zbekiston Markaziy banki hamda davlat portallarining maʼlumotlarini birlashtiradi.
Kompaniya vakillarining so‘zlariga ko‘ra, hokimlarning sunʼiy intellekt bo‘yicha maslahatchilari hisobotlar tayyorlash va tavsiyalarni o‘rganish uchun platformadan foydalanadi. Platforma modellari, masalan, yangi shifoxonalarni qayerda ochish kerakligini hisoblab berishi mumkin. Bunda aholining imkon qadar katta qismi eng yaqin shifoxonaga 15 daqiqada piyoda yetib borishi ko‘zda tutiladi.
Delta Y 2025 yilda Lissabon shahrida tashkil etilgan. Uning uch nafar asoschisi avval texnologik startaplar yaratgan. Kompaniya Abu-Dabida tadqiqot loyihasini amalga oshirmoqda, Portugaliyada hamkorlik qilish masalasini muhokama qilmoqda va O‘zbekistonni Markaziy Osiyodagi xabi sifatida tanlagan.
Tarqoq maʼlumotlar
Delta Y o‘zini mamlakatlar va shaharlarning maʼlumotlar sohasidagi eng murakkab vazifalarini hal qiluvchi kompaniya sifatida pozitsiyalaydi. Martim Oliveyraning aytishicha, jamoa xususiy sektordan, jumladan, fintex-«yakka shox»lar, kiberxavfsizlik sohasidagi kompaniyalar va yirik konsalting firmalaridan kelgan. U yerda ishlagan vaqtida jamoa aʼzolari dunyodagi eng yirik kompaniyalar davlat institutlari, odatda, raqobatlasha olmaydigan darajada chuqur tahlil imkoniyatlariga ega ekanini ko‘rgan.
«Biz Osiyo, Yevropa va Amerikadagi davlat vakillari bilan muloqot qilamiz va milliy hamda mintaqaviy darajadagi institutlarda ko‘pincha ular allaqachon ega bo‘lgan maʼlumotlar haqida yetarlicha tushuncha yo‘qligini ko‘ramiz. Biz mavjud barcha axborot, shuningdek, hali olinishi kerak bo‘lgan maʼlumotlar asosida eng maqbul qarorlarni, hatto matematik maʼnoda ham, qabul qilishga intilayotgan iqtisodiyotlar va jamiyatlar uchun maʼlumotlar bo‘yicha hamkor bo‘lishni istaymiz», — dedi Martim Oliveyra.
Uning so‘zlariga ko‘ra, kompaniya ishlagan barcha joylarda muammo o‘xshash ko‘rinishga ega. Har kuni millionlab yangi ko‘rsatkichlar qayd etiladi, ammo ular turli idora va muassasalarda hamda turli formatlarda saqlanadi.
«Hukumatlar ushbu maʼlumotlardan yagona manzarani shakllantirishi qiyin — bu nafaqat katta texnik ishni talab qilgani, balki bunday ekotizimlar alohida kompaniyaga qaraganda ancha murakkab bo‘lgani uchun ham shunday. Natijada qarorlar optimal darajada qabul qilinmaydi, ko‘pincha jamoatchilik kayfiyatiga javob tariqasida qarorlar qabul qilinadi. Choralar profilaktik emas, ko‘proq tuzatuvchi xarakterga ega bo‘ladi, chunki qaror qabul qiluvchilar vaziyatning to‘liq manzarasini ko‘rmaydi», — taʼkidladi Oliveyra.
Delta Y yechimi shahar iqtisodiyoti, demografiyasi va ijtimoiy sohasi hamda ularning tarkibiy qismlari o‘zaro qanday taʼsir qilishining yagona tasavvurini, shuningdek, shu asosda yaratilgan vositalarni taqdim etadi. Oliveyraning so‘zlariga ko‘ra, ular yordamida maʼmuriyat, masalan, soliq imtiyozi bandlik, aholi farovonligi yoki uy xo‘jaliklarining xarajatlari va jamg‘armalariga qanday taʼsir qilishini modellashtirishi mumkin.
Xom maʼlumotlardan qarorlargacha uch bosqich
Delta Y hammuassisi Tiago Neto har bir yangi loyiha bir xil uch bosqichdan o‘tishini aytdi. Birinchi bosqich — mavjud maʼlumotlar xaritasini tuzish. Ushbu bosqichda kompaniya hali foydalanilmagan yangi axborot manbalarini taklif qilishi yoki tez natija beradigan yechimlarga ishora qilishi mumkin.
Ikkinchi bosqich — tarqoq maʼlumotlar massivlarini birlashtirish va maʼlumotlarni standartlashtirish. «Agar ular asosida qandaydir tahlil qurmoqchi bo‘lsangiz, bu majburiy shart», — dedi Neto.
Uchinchi bosqich — bevosita tahliliy qatlam: davlat siyosatini modellashtirish muhiti, statistik sunʼiy intellekt-tahlilchisi, GIS-tahlil, real vaqt rejimidagi dashbordlar va muayyan vazifaga moslashtirilgan boshqa vositalar.
Andijon platformasi nimalarni uddalaydi
Oliveyra Andijon viloyati maʼmuriyati o‘rganayotgan ikkita asosiy ssenariyni taʼrifladi. Birinchisi — hisobotlar tayyorlash. Maʼmuriyat va IT Park xodimlari muntazam ravishda, masalan, taʼlimdagi tendensiyalar, bitiruvchilar soni yoki maktabgacha taʼlim bilan qamrov haqida hisobotlar tayyorlaydi.
«Foydalanuvchi sunʼiy intellektdan o‘ziga kerakli hisobotni tayyorlashni so‘raydi. Bu yerda qiymat uning asosida turgan maʼlumotlarda: bizning modellarimiz muayyan hudud maʼlumotlariga moslashtirilgan, shuning uchun aniq raqamlarni taqdim etadi va dinamik vizualizatsiyalarni yaratadi», — dedi Martim Oliveyra.
Tayyor hisobot matn, grafiklar, xulosalar, keyingi qadamlar va takliflarni o‘z ichiga oladi. Uni tahrirlash va eksport qilish mumkin.
Ikkinchi ssenariy matematik optimallashtirishga asoslangan. «Aytaylik, shaharda sog‘liqni saqlash sohasida muammo bor va maʼmuriyat ikkita yangi poliklinika ochmoqchi. Ularni aholining eng katta qismi poliklinikaga 15 daqiqada piyoda yetib bora oladigan joyda joylashtirish uchun sunʼiy intellektdan qayerga qurish kerakligini so‘rash mumkin», — deya tushuntirdi Oliveyra.
Shundan so‘ng tizim optimallashtirish modelini ishga tushiradi va aniq koordinatalarni hisoblab chiqadi.
Oliveyraning so‘zlariga ko‘ra, hozircha platformaning asosiy foydalanuvchilari hokimlarning sunʼiy intellekt bo‘yicha maslahatchilari hisoblanadi. Delta Y viloyat hokimligi, hokim maslahatchisi Ziyodulla Samatov va Andijondagi IT Park rahbari bilan hududning yagona tasavvurini shakllantirish hamda uning yaqin yillarda qanday bo‘lishi mumkinligini belgilash ustida ishlamoqda.
Biznes va investorlar uchun maʼlumotlar
Platformada biznes haqidagi bo‘lim ham mavjud. Unda so‘nggi bir yilda qancha kompaniya ro‘yxatdan o‘tgani va ular tarmoqlar bo‘yicha qanday taqsimlangani ko‘rsatiladi. Foydalanuvchilar sunʼiy intellektdan qaysi tarmoqlar eng tez o‘sgani va yangi ish o‘rinlari bandlik hamda ishsizlik darajasi, shuningdek, hududning demografik tuzilmasi bilan qanday nisbatda ekanini so‘rashlari mumkin.
Kompaniya platformani investorlarni ham hisobga olgan holda yaratgan. «Investitsiya kiritish uchun mamlakat yoki hudud tanlayotgan investor, avvalo, shaffoflik va tushunarli maʼlumotlarni xohlaydi. Biz hamkorlik qilayotgan iqtisodiyotlar bu yerda ustunlikka ega bo‘lishi mumkin, deb hisoblaymiz», — dedi Oliveyra.
Tiago Neto Delta Y kompaniyasida bunday tajriba allaqachon mavjudligini taʼkidladi. O‘zbekistondan tashqaridagi shaharlardan biri uchun kompaniya investitsiya asosnomasini tayyorlashda yordam bergan va bu taxminan 200 million dollar jalb qilish imkonini bergan.
«O‘zbekiston holatida trayektoriya allaqachon belgilangan. Bizni bu yerga raqamlarning o‘zi olib keldi: iqtisodiy o‘sish, aholi sonining o‘sishi, yuqori salohiyatli kadrlar», — dedi u.
Maʼlumotlar qayerda saqlanadi
Delta Y platformaning ochiq versiyasida ko‘rsatiladigan ommaviy maʼlumotlar va faqat avtorizatsiyadan so‘ng viloyat maʼmuriyati uchun ochiladigan yopiq maʼlumotlarni ajratadi.
«Biz yechimlarni mijozning o‘z infratuzilmasida joylashtiramiz va maʼlumotlar mijoz uchun muhim bo‘lgan chegaralardan tashqariga hech qachon chiqmasligini taʼminlaymiz. Agar biz biror mamlakat bilan ishlasak, maʼlumotlar o‘sha mamlakatda qoladi: saqlash, hisoblash jarayonlari va hatto sunʼiy intellekt modellari ham mijozning xohishiga muvofiq mahalliy darajada joylashtirilishi mumkin», — deya tushuntirdi Neto.
O‘zbekistonning maʼlumotlarni lokalizatsiya qilish talablari haqidagi savolga Neto kompaniya ushbu talablarga rioya qilishini aytdi. Oliveyra Delta Y tartibga solish masalalari bo‘yicha mahalliy yuridik firma bilan maslahatlashganini qo‘shimcha qildi.
Sunʼiy intellekt javoblari qanday tekshiriladi
Martim Oliveyraning so‘zlariga ko‘ra, aniqlik kompaniyaning asosiy eʼtibor qaratayotgan masalalaridan biridir.
«Til modellari stoxastik, deterministik emas. Shuning uchun bizning vazifamiz ularning obyektivligini imkon qadar oshirish va subyektivlikni minimal darajaga tushirish», — dedi u.
Har bir javobda manbaga, masalan, Milliy statistika qo‘mitasining muayyan maʼlumotlar to‘plamiga havola mavjud. Shuning uchun foydalanuvchilar uni bevosita dastlabki maʼlumotlar bilan solishtirib ko‘rishlari mumkin.
Tiago Neto kompaniya maʼlumotlar sifatini testdan o‘tkazish va tekshirishga ko‘p vaqt ajratishini aytdi. Delta Y ko‘pincha foydalanuvchilarga bir xil savolni o‘z platformasida va ChatGPT yoki Claude kabi universal chat-botlarda berishni taklif qiladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, odamlar ko‘pincha natijalardagi farqdan hayron qoladi, chat-botlar esa baʼzan maʼlumot yetishmasligi sababli javob berishdan bosh tortadi.
Avvalo —sinov loyiha
Oliveyraning maʼlum qilishicha, kompaniya joriy yil boshidan O‘zbekistondagi hamkorlar bilan aloqalarni yo‘lga qo‘ygan.
«Biz yosh kompaniyamiz. Texnik imkoniyatlarimizga ishonamiz, ammo davlat darajasida ishlash katta ishonchni talab qilishini tan olish uchun yetarlicha kamtarmiz», — dedi u.
Shuning uchun yangi mamlakatdagi birinchi loyiha odatda aniq vazifani cheklangan muddatlarda va minimal xatarlar bilan hal qilishga qaratilgan bo‘ladi. Bu Delta Y kompaniyasiga o‘zini ishonchli hamkor sifatida namoyon etish imkonini beradi.
Delta Y boshqa hududlar, vazirliklar va xususiy kompaniyalar bilan ham hamkorlik qilish masalasini muhokama qilmoqda. Oliveyraning so‘zlariga ko‘ra, ICT Week ko‘rgazmasida kompaniya stendiga bir nechta hokimliklarning hokim o‘rinbosarlari va sunʼiy intellekt bo‘yicha maslahatchilari tashrif buyurgan.
«Biz mahsulotlar emas, yechimlar yaratamiz. Delta Y — grafikning vertikal o‘qi bo‘yicha o‘zgarishni anglatuvchi matematik atama. Biz mijozlarga aynan shuni berishni istaymiz: o‘lchanadigan o‘zgarishlar», — dedi Neto.
Nega O‘zbekiston
Martim Oliveyraning aytishicha, kompaniyaning O‘zbekistonga qiziqishi Milliy statistika qo‘mitasi raisi va Jahon banki vakillari aholini milliy ro‘yxatga olish masalasini muhokama qilgan videokonferensiyadan so‘ng paydo bo‘lgan.
Kompaniya ro‘yxatga olish jarayonida, shuningdek, yer uchastkalari va qishloq xo‘jaligi maydonlarini xaritalashda GIS vositalaridan foydalanilgani, shuningdek, yig‘ilayotgan makroiqtisodiy va mikroiqtisodiy maʼlumotlarning chuqurligiga qiziqish bildirgan.
«So‘nggi yillarda iqtisodiyot yiliga 6–8 foizga o‘smoqda. Aholining qariyb 60 foizi 30 yoshdan kichik, o‘rtacha yosh 29 yoshni tashkil etadi. Biz O‘zbekiston Markaziy Osiyodagi navbatdagi yirik muvaffaqiyat hikoyasiga aylanishi mumkin, deb hisoblaymiz», — dedi Oliveyra.
Kadrlar va infratuzilma
Martim Oliveyraning so‘zlariga ko‘ra, hukumat soha rivojining ikkita asosiy yo‘nalishiga — jismoniy infratuzilma va kadrlarga eʼtibor qaratmoqda.
U bir nechta hududlarda, jumladan, Qoraqalpog‘istonda maʼlumotlarni qayta ishlash markazlari barpo etilayotganini taʼkidladi va «Besh million sunʼiy intellekt yetakchilari» dasturini tilga oldi.
Neto kompaniya stendiga tashrif buyurgan muhandislar va tahlilchilar unda katta taassurot qoldirganini aytdi.
«Biz ularning ko‘pchiligini ishga olishimizga ishonamiz. Ular mahalliy kontekstni biladi, mahalliy tilda gapiradi va kuchli muhandislar hisoblanadi», — dedi u.
Hokim uchun brifing tayyorlaydigan sunʼiy intellekt
Hokim har kuni ertalab birinchi navbatda nimalarga eʼtibor qaratishi kerakligi haqidagi savolga Oliveyra o‘tgan kun bo‘yicha qisqacha maʼlumot va yaqindagi ustuvor vazifalarga qarash kerakligini aytdi.
Tiago Neto kelajakda inson va sunʼiy intellektning roli o‘zgarishi mumkin, deb hisoblaydi.
«Hozirgacha sunʼiy intellekt paradigmasi insonlarning sunʼiy intellekt bilan o‘zaro munosabatiga asoslangan: odamlar prompt yozadi va savol beradi. Biz buni o‘zgartirishga harakat qilmoqdamiz, toki sunʼiy intellektning o‘zi odamlarga ko‘rsatmalar bersin. Rahbar uyg‘onganida sunʼiy intellekt allaqachon hisobotlarni tayyorlab, muhim jihatlarni ajratib bergan bo‘ladi», — dedi u.
