Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — Open Bank Özbekistonda islomiy bank faoliyatini amalga oşiriş uçun birinçi litsenziyani oldi. Markaziy bank boşqaruvi tegişli qarorni 2026 yil 23 oktyabrda qabul qildi.
28/1-sonli qarorga muvofiq, aksiyadorlik jamiyatiga 1-I-sonli litsenziya berildi. Uşbu litsenziya «Banklar va bank faoliyati töğrisida»gi qonunning 5¹-moddasida nazarda tutilgan moliyaviy operatsiyalarni amalga oşiriş imkonini beradi.
Markaziy bank mijozlarga bank xizmatlaridan foydalanişdan oldin moliya taşkilotlarining zarur litsenziyalari mavjudligini regulyatorning rasmiy sayti orqali tekşirişni tavsiya qildi.
Islomiy bank tizimi qanday işlaydi?
Islomiy bank faoliyatining qonunçilik asosi 2026 yil 27 martda qabul qilingan va 29 iyunda kuçga kirgan qonun bilan yaratildi. Unda islomiy moliyalaştirişning oltita turi belgilangan.
Mudoraba kapitalni boşqaruvçi tomonga beriş va keyinçalik olingan foydani taqsimlaşni nazarda tutadi. Vakala esa vakillik şartnomasiga asoslanadi. Unga köra, mablağlar işonçli vakil orqali taqdim etiladi yoki jalb qilinadi.
Murobaha usulida bank tovarni xarid qiladi va oldindan kelişilgan ustama narx bilan mijozga bölib tölaş şarti asosida sotadi. Salam şartnomasi tovar yetkazib berilguniga qadar uning haqini tölaşni nazarda tutadi. Muşoraka tomonlarga loyihalarni birgalikda moliyalaştiriş yoki kompaniyalar kapitalida iştirok etiş imkonini beradi. Ijara esa mol-mulkni ijaraga berişni, jumladan, keyinçalik uni sotib oliş imkoniyatini ham qamrab oladi.
Qonun xalqaro bank amaliyoti va Özbekiston qonunçiligiga muvofiq bölgan boşqa operatsiyalarni amalga oşirişga ham ruxsat beradi.
Islomiy moliyalaştirişda foizli qarzlar örniga savdo ustamalari, ijara tölovlari va foydani taqsimlaş mexanizmlari qöllaniladi. Şu sababli foizlarning mavjud emasligi mijoz mablağlarni bepul oladi, degani emas.
Litsenziya alohida islomiy bank taşkil etiş uçun ham, an’anaviy tijorat banki tarkibida «islomiy darça» oçiş uçun ham talab qilinadi. Ikkinçi holatda bank bir vaqtning özida ikki formatda işlaşi mumkin. Biroq u an’anaviy va islomiy operatsiyalar hisobini alohida yuritişi, ixtisoslaşgan bölinma taşkil etişi hamda tegişli moliyaviy standartlarga rioya etilişini nazorat qiluvçi kengaş tuzişi şart.
Open Bank yozda tayyorgarlikni boşlagan
Open Bank aksiyadorlari 2026 yil 29 iyunda bölib ötgan yillik umumiy yiğilişda islomiy bank faoliyatiga ötişni ma’qullagan. Şuningdek, ular a’zolarining vakolat muddati uç yil bölgan Islomiy moliya kengaşini taşkil etiş töğrisida qaror qabul qilgan.
Bank rahbariyatiga Markaziy bankdan litsenziya oliş uçun hujjatlarni tayyorlaş topşirilgan. Kengaş a’zoligiga nomzodlar regulyator bilan kelişilişi, kengaş faoliyati töğrisidagi nizom esa litsenziya berilganidan keyin kuçga kirişi belgilangan.
Iyul oyida Adliya vazirligi banklarni litsenziyalaş tartibiga kiritilgan özgartişlarni röyxatdan ötkazdi. Yangi qoidalar islomiy banklar va «islomiy darçalar»ni oçişga qöyiladigan talablarni belgiladi. Ular qatoriga uç yillik biznes-reja tayyorlaş, risklarni boşqariş mexanizmlarini joriy etiş va moliyaviy mahsulotlarning islomiy standartlarga muvofiqligini nazorat qiliş kiradi.
Islomiy moliyani rivojlantirish rejalari
2022 yilda O‘zbekiston mikromoliya tashkilotlariga islomiy moliyalashtirish xizmatlarini ko‘rsatishga ruxsat berdi. 2024 yil iyul oyida Markaziy bank bunday operatsiyalarni amalga oshirish qoidalarini, jumladan, mudoraba, murobaha, mushoraka, ijara va salam bo‘yicha tartiblarni tasdiqladi.
2026 yil mart oyida Prezident Shavkat Mirziyoyev islomiy bank faoliyatini joriy etish to‘g‘risidagi qonunni imzoladi. Hukumat 2026–2030 yillarda islomiy tamoyillar asosida to‘liq faoliyat yuritadigan ikkita bank tashkil etish va kamida bitta tijorat bankida tegishli bo‘linmalar ochish niyatini eʼlon qildi. Dastlabki baholarga ko‘ra, bu qo‘shimcha ravishda taxminan 1 milliard AQSH dollari miqdorida investitsiya va depozitlarni jalb qilish imkonini beradi.
2025 yil oktyabr oyida Markaziy bank raisining o‘rinbosari Abrorxodja Turdaliyev 2030 yilgacha mamlakatda 10 ta islomiy bank ochish istiqbollari haqida gapirgan. Shuningdek, uchta davlat bankida «islomiy darchalar» tashkil etish masalasi muhokama qilingan.
2026 yil aprel oyida Markaziy bank raisining o‘rinbosari Sanjar Nosirov zarur huquqiy baza shakllantirilgan taqdirda, to‘rt-beshta xorijiy bank O‘zbekiston bozoriga kirishga qiziqish bildirganini maʼlum qildi.
Iyun oyida regulyator 2026 yil oxirigacha islomiy moliyaviy xizmatlarga oid yettitagacha standartni qabul qilish rejalarini eʼlon qildi. Ularni tayyorlash ishlarini Markaziy bank huzuridagi Islomiy moliya kengashi muvofiqlashtirmoqda.
Iyul oyida Markaziy bank banklar huzuridagi Islomiy moliya kengashlari tarkibiga va litsenziya berish shartlariga qo‘yiladigan talablarni ham belgiladi. Majburiy hujjatlar qatorida uch yillik biznes-reja ham nazarda tutilgan.
