O‘zbekistonda jamoatchilik uchun ahamiyatli tashkilotlar reyestri eʼlon qilindi

Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi mamlakat tarixida ilk bor jamoatchilik uchun ahamiyatli tashkilotlar (Public Interest Entities — PIE) reyestri shakllantirilgani va eʼlon qilinganini rasman maʼlum qildi.

Markaziy bank bilan yaqin hamkorlikda tayyorlangan mazkur keng qamrovli ro‘yxat milliy iqtisodiyot va ijtimoiy soha uchun strategik ahamiyatga ega bo‘lgan asosiy xo‘jalik yurituvchi subyektlarni o‘z ichiga oladi. Ushbu ro‘yxatga kiritilish korxonalar zimmasiga moliyaviy hisobot yuritish, tashqi auditdan o‘tish va korporativ boshqaruv standartlari sohasida yuqori majburiyatlar hamda alohida qatʼiy talablarni yuklaydi.

Ilk milliy reyestrga respublikaning 425 ta eng yirik kompaniyasi kiritildi. Ro‘yxatda eng ko‘p ulush bank-moliya sektoriga to‘g‘ri kelib, undan 226 ta ishtirokchi o‘rin olgan. Ular qatoriga tijorat banklari, mikromoliya va faktoring tashkilotlari, kafillik institutlari, shuningdek, yetakchi to‘lov tizimlari va raqamli servislar kiradi.

Bundan tashqari, 14 ta tovar va fond birjalari hamda investitsiya fondlari, shuningdek, qimmatli qog‘ozlari fond birjasining rasmiy kotirovka ro‘yxatiga kiritilgan 96 ta aksiyadorlik jamiyati ham PIE maqomini oldi.

Tijorat sektorida ro‘yxatga so‘nggi ikki yil davomida uchta qatʼiy mezonga barqaror ravishda javob bergan 132 ta yirik xususiy kompaniya kiritildi. Ular aktivlarining balans qiymati va sof tushumi bir million bazaviy hisoblash miqdoridan, yaʼni 412 milliard so‘mdan ortiq bo‘lishi hamda xodimlarning o‘rtacha yillik soni kamida 500 nafarni tashkil etishi lozim.

Shuningdek, davlat ulushi 50 foizdan yuqori bo‘lgan va xuddi shunday moliyaviy meʼyorlarga javob beradigan 44 ta davlat korxonasiga ham jamoatchilik uchun ahamiyatli tashkilot maqomi berildi. Reyestrga NGMK, AGMK, Uzum xoldingi tuzilmalari, “O‘zbekneftgaz”, UzAuto Motors, BYD, milliy aviatsiya va temir yo‘l tashuvchilari, shuningdek, mamlakatning eng yirik aloqa operatorlari va sement zavodlari kabi yirik sanoat hamda raqamli kompaniyalar ham kiritilgan.

PIE institutini joriy etish yirik biznesning moliyaviy shaffofligini tubdan oshirish va O‘zbekiston audit tizimini modernizatsiya qilishga qaratilgan. 2027 yil 1 yanvardan boshlab, reyestrga kiritilgan barcha tashkilotlar buxgalteriya hisobini xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (MSFO) asosida to‘liq yuritishi shart bo‘ladi.

2028 yil oxiriga qadar ular moliyaviy hisobotlarni mustaqil auditorlik xulosalari va barqaror rivojlanish (ESG) sohasiga oid maʼlumotlar bilan birga muntazam eʼlon qilib borish tizimini yo‘lga qo‘yishi kerak.

Eslatib o‘tamiz, mazkur qadam uchun huquqiy asos 2025 yil sentyabrida O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev qarori bilan yaratilgan edi. Dekabr oyida esa Vazirlar Mahkamasi kompaniyalarning yakuniy hisobotlari har yili 15 iyundan kechiktirmay ochiq eʼlon qilinishi bo‘yicha aniq tartib-qoidalarni tasdiqlagan. Hukumat portalidagi reyestrni yangilab borish Iqtisodiyot va moliya vazirligi hamda Markaziy bank tomonidan har yili 1 iyulga qadar muntazam amalga oshiriladi.