O‘zbekistonning davlat qarzi II chorakda $48,32 mlrdga yetdi

Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekistonning davlat qarzi 2026 yilning ikkinchi choragi yakuniga ko‘ra 48,32 mlrd dollarni tashkil etdi. Birinchi chorakda bu ko‘rsatkich 46,99 mlrd dollar bo‘lgan, yaʼni davlat qarzi 1,33 mlrd dollarga oshgan. Bu haqda O‘zbekiston Iqtisodiyot va moliya vazirligi xabar berdi.

Hisobot davrida davlat qarzining yalpi ichki mahsulotga nisbati 26,3 foizdan 27,0 foizga oshdi. Qarzning asosiy qismini tashqi qarz tashkil etmoqda: birinchi chorakda uning hajmi 39,78 mlrd dollar (umumiy qarzning 85 foizi), ikkinchi chorakda esa 40,71 mlrd dollar (84 foiz) bo‘ldi. Bu tashqi qarzning YAIMga nisbati 22,8 foizni tashkil etganini anglatadi, bir chorak avval bu ko‘rsatkich 22,2 foiz edi. Ichki qarz 7,21 mlrd dollardan 7,60 mlrd dollarga oshdi. Uning umumiy davlat qarzidagi ulushi 15 foizdan 16 foizga, YAIMga nisbati esa 4,0 foizdan 4,2 foizga ko‘tarildi.

Tashqi qarz tarkibida qatʼiy foiz stavkali qarzlar ustunlik qilmoqda. Ularning hajmi 20,78 mlrd dollardan 21,72 mlrd dollarga, ulushi esa 44 foizdan 45 foizga oshdi. O‘zgaruvchan foiz stavkali kreditlarning ulushi esa 40 foizdan 39 foizga kamaydi.

Xorijiy valyutada ifodalangan qarz tashqi qarz portfelining 82 foizidan 80 foiziga tushdi. Milliy valyutadagi majburiyatlar ulushi esa 2 foizdan 4 foizga oshdi. Tashqi qarzning deyarli barchasi uzoq muddatli bo‘lib qolmoqda: ikkinchi chorakda bir yildan ortiq muddatda so‘ndirilishi lozim bo‘lgan majburiyatlar 39,29 mlrd dollarni yoki umumiy tashqi qarzning 81 foizini tashkil etdi.

Ichki qarz tarkibida milliy valyutadagi instrumentlarning ulushi 10 foiz darajasida saqlanib qoldi. Shu bilan birga, xorijiy valyutadagi majburiyatlar ulushi 6 foizdan 5 foizga kamaydi. Ichki qarzning qisqa muddatli qismi 0,80 mlrd dollardan 1,17 mlrd dollarga oshdi.

Tashqi qarz qaysi valyutada ifodalangani bo‘yicha eng katta ulush hamon AQSH dollariga to‘g‘ri kelmoqda — 27,44 mlrd dollar yoki 57 foiz. Bir chorak avval bu ko‘rsatkich 58 foiz edi. Keyingi o‘rinlarda yevro — 3,90 mlrd dollar (8 foiz), Yaponiya iyenasi — 2,75 mlrd dollar (6 foiz) va Xitoy yuani turibdi. Yuandagi qarz hajmi 1,39 mlrd dollardan 1,50 mlrd dollarga oshgan bo‘lsa-da, uning ulushi qariyb 3 foiz darajasida qoldi. Tashqi qarz tarkibida o‘zbek so‘mining ulushi ikki barobar oshib, 2 foizdan 4 foizga yetdi.

Kreditorlar orasida eng katta ulushni xalqaro moliya institutlari saqlab qolmoqda — 22,48 mlrd dollar yoki tashqi qarzning 55 foizi. Ushbu guruhda Jahon banki 9,12 mlrd dollar (22 foiz) va Osiyo taraqqiyot banki 8,18 mlrd dollar (20 foiz) bilan yetakchilik qilmoqda. Keyingi o‘rinlarda Osiyo infratuzilmaviy investitsiyalar banki — 2,32 mlrd dollar va Islom taraqqiyot banki — 1,20 mlrd dollar qayd etilgan.

Xorijiy hukumatlarning moliyaviy tashkilotlari tashqi qarzning 28 foizini yoki 11,45 mlrd dollarini tashkil etadi. Ushbu mablag‘larning eng katta qismi Xitoyning Taraqqiyot banki va Eksimbanki hissasiga to‘g‘ri keladi — 3,89 mlrd dollar. O‘zbekistonning xalqaro obligatsiyalariga investitsiya kiritgan investorlarning ulushi 15 foizdan 17 foizga oshdi. Yevroobligatsiyalar bo‘yicha qarz hajmi esa 5,80 mlrd dollardan 6,78 mlrd dollarga ko‘paydi.

Tashqi qarzdan foydalanish yo‘nalishlari bo‘yicha uning yarmi — 20,53 mlrd dollar yoki 50 foizi davlat byudjeti qo‘llab-quvvatlanishiga yo‘naltirilgan. Yoqilg‘i-energetika sohasiga 5,47 mlrd dollar (13 foiz) ajratilgan bo‘lib, shundan 4,21 mlrd dollar elektr energetikasiga to‘g‘ri keladi.

Transport infratuzilmasiga 3,06 mlrd dollar (8 foiz), qishloq va suv xo‘jaligiga 3,34 mlrd dollar (8 foiz), uy-joy kommunal xo‘jaligiga 3,38 mlrd dollar (8 foiz) yo‘naltirilgan. Sog‘liqni saqlash, taʼlim, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va boshqa sohalar hissasiga 3,72 mlrd dollar yoki tashqi qarzning 9 foizi to‘g‘ri keladi.