O‘zbekistonda uy-joyni bo‘lib to‘lashga xarid qilish taqiqlanmaydi
Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekistonda 2027 yil 1 yanvardan boshlab uy-joyni qurilish kompaniyasidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri bo‘lib to‘lash sharti bilan xarid qilish taqiqlanmaydi. 2026 yil 14 avgustdagi PQ–294-sonli prezident qarorida belgilangan cheklovlar qurilish kompaniyalarining to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdosiga emas, balki bo‘lib to‘lash xizmatlari operatorlari faoliyatiga taalluqli. Bu haqda O‘zbekiston Adliya vazirligi maʼlum qildi.
Vazirlikning tushuntirishi ijtimoiy tarmoqlarda 2027 yil boshidan xaridorlar uy-joyni bosqichma-bosqich to‘lov asosida sotib ola olmasligi haqida xabarlar tarqalganidan so‘ng berildi.
Qarorga muvofiq, 2027 yil 1 yanvardan boshlab bo‘lib to‘lash xizmatlarini ko‘rsatuvchi yuridik shaxslar, yaʼni ushbu xizmat operatorlari faoliyati tartibga solinadi. Hujjat 3-bandining “d” kichik bandida operator tomonidan ko‘rsatiladigan bo‘lib to‘lash xizmati obyekti sifatida ko‘chmas mulkdan foydalanish mumkin emasligi belgilangan.
Adliya vazirligi tushuntirishicha, ushbu norma vositachi-operatorning o‘zining bo‘lib to‘lash xizmati doirasida uy-joyni xarid qilishi yoki xaridorga taqdim etishini taqiqlaydi. U qurilish kompaniyasi o‘z tomonidan qurilgan uy-joyni isteʼmolchiga to‘lovni qismlarga bo‘lish sharti bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri sotadigan holatlarga tatbiq etilmaydi.
Bu qaror 3-bandining “a” kichik bandida ham nazarda tutilgan. Unga ko‘ra, sotuvchi o‘zining tovarini, ishi yoki xizmatini isteʼmolchiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bosqichma-bosqich to‘lov sharti bilan realizatsiya qiladigan holatlar bo‘lib to‘lash xizmatlariga kiritilmaydi.
O‘zbekiston Markaziy banki ham “Gazeta” so‘roviga javoban ushbu talqinni tasdiqladi. Regulyatorning taʼkidlashicha, ko‘chmas mulk bo‘lib to‘lash operatori tomonidan ko‘rsatiladigan xizmat obyekti bo‘la olmaydi. Biroq qurilish kompaniyasining o‘z uy-joyini xaridorga to‘g‘ridan-to‘g‘ri qismlarga bo‘lib to‘lash sharti bilan sotishi qarorda belgilangan bunday xizmat tushunchasiga kirmaydi.
Markaziy bank, shuningdek, ulushli qurilish doirasidagi investitsiya shartnomalari, agar shartnomaviy munosabatlar bevosita qurilish kompaniyasi va xaridor o‘rtasida yuzaga kelsa, qaror bilan tartibga solinadigan bo‘lib to‘lash operatorlari faoliyatiga taalluqli emasligini qayd etdi.
Regulyator alohida tushuntirish berib, yangi talablar tovar va xizmatlarning barcha sotuvchilariga avtomatik ravishda tatbiq etilmasligini bildirdi. Ular katta hajmda bo‘lib to‘lash xizmatlarini ko‘rsatadigan va belgilangan mezonlarga javob beradigan tashkilotlarga taalluqli bo‘ladi.
Qaror 3-bandining “k” kichik bandiga muvofiq, tovar isteʼmol krediti taqdim etuvchi tashkilotlar, agar chorak yakunlari bo‘yicha tovarlar, ishlar va xizmatlarni realizatsiya qilishdan tushgan aylanmasi 500 million so‘mdan oshsa va bo‘lib to‘lash xizmatlarining ulushi ushbu aylanmaning kamida 50 foizini tashkil etsa, Markaziy bankda hisobga qo‘yilishi va tegishli reyestrga kiritilishi lozim bo‘ladi.
Ishlab chiqarish korxonalari ushbu talabdan mustasno qilingan.
Reyestrga kiritilgan tashkilotlarga bo‘lib to‘lash xizmatlari operatorlari uchun belgilangan talablar qo‘llaniladi. Shu bilan birga, tovarni sotishning o‘zi ushbu normalarning sotuvchiga avtomatik ravishda tatbiq etilishini anglatmaydi.
Markaziy bank misol sifatida avtomobillar savdosini keltirdi. Regulyator maʼlum qilishicha, tashkilot yangi talablarga tushadimi-yo‘qmi, degan masalani aniqlashda uning faoliyat modeli, bo‘lib to‘lash xizmatini ko‘rsatish fakti hamda qarorda belgilangan mezonlarga muvofiqligi hisobga olinadi.
Shu tariqa, PQ–294-sonli qaror uy-joyni bo‘lib to‘lashga xarid qilishni to‘liq taqiqlamaydi. Hujjat normalari bo‘lib to‘lash xizmatlarini ko‘rsatishda vositachi sifatida faoliyat yuritadigan ixtisoslashgan operatorlar ishini tartibga solishga qaratilgan.
