Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — Gender stereotiplari, oilada qarorlar qabul qilishdagi tengsizlik hamda reproduktiv salomatlik bo‘yicha ishonchli ma’lumotlarning yetishmasligi insonlarning salomatligi, oilalar farovonligi va xotin-qizlarning jamiyat hamda iqtisodiy hayotdagi imkoniyatlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Ushbu muammolarga samarali yechim topish uchun jamiyatda katta ishonch va hurmatga ega bo‘lgan, insonlarning qarashlari, oilaviy munosabatlari va ijtimoiy me’yorlar shakllanishida muhim o‘rin tutadigan diniy yetakchilar bilan hamkorlik alohida ahamiyat kasb etadi.
Shu maqsadda 2026-yil 14-oktabr kuni BMTning Aholishunoslik jamg‘armasi (UNFPA) O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi bilan hamkorlikda diniy yetakchilar uchun gender tengligi, reproduktiv salomatlik, oilaviy farovonlik va gender zo‘ravonligining oldini olish masalalariga bag‘ishlangan amaliy seminar tashkil etdi.
Ushbu tadbir Yevropa Ittifoqi tomonidan “O‘zbekistonda ayollarning iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirish” qo‘shma dasturi doirasida moliyalashtiriladi.
Diniy yetakchilar - imom-xatiblar, otinoyilar va diniy-ma’rifiy soha vakillari - oilalar bilan muntazam muloqot qiladigan, insonlarning ishonchiga sazovor bo‘lgan hamda jamiyatda sog‘lom qadriyatlarni targ‘ib etishda muhim o‘rin tutadigan shaxslardir.
Ularning faol ishtiroki zararli gender stereotiplarini bartaraf etish, oilada o‘zaro hurmat va mas’uliyatni mustahkamlash, zo‘ravonlikning oldini olish hamda xotin-qizlarning huquqlari va imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qilishi mumkin.
Seminarning asosiy maqsadi - diniy yetakchilarga ushbu masalalarda ilmiy asoslangan, huquqiy jihatdan ishonchli va milliy qadriyatlarga mos bilim hamda amaliy yondashuvlarni yetkazish, ularni mahalla va oilalar darajasida ijobiy o‘zgarishlarni ilgari suruvchi hamkorlar sifatida qo‘llab-quvvatlashdan iborat.
Seminar davomida ishtirokchilar quyidagi dolzarb yo‘nalishlarni muhokama qildilar:
• oilaviy munosabatlarda xotin-qizlarning huquqlari, er-xotinning o‘zaro hurmati va mas’uliyati;
• gender tengligining milliy qonunchilik va xalqaro huquqiy asoslari;
• reproduktiv salomatlik, reproduktiv huquqlar va oilani rejalashtirish;
• gender zo‘ravonligining sabablari, oqibatlari va uning oldini olish;
• erkaklar va o‘g‘il bolalarning tenglikni ta’minlash, oilaviy mas’uliyatni baham ko‘rish va zo‘ravonlikning oldini olishdagi roli.
Muhokamalarda ushbu masalalar islom ta’limoti va qadriyatlari nuqtayi nazaridan ham ko‘rib chiqildi. Inson qadr-qimmati, o‘zaro hurmat, adolat, oilaviy hamjihatlik va mas’uliyat kabi tamoyillarning sog‘lom oilaviy munosabatlarni shakllantirishdagi ahamiyatiga alohida e’tibor qaratildi.
Shuningdek, O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi va UNFPA o‘rtasidagi amaliy hamkorlikning oilalar farovonligini mustahkamlash va mahallalarda ijtimoiy muloqotni rivojlantirishdagi imkoniyatlari muhokama qilindi.
Diniy yetakchilar diniy-ma’rifiy uchrashuvlar, oilaviy maslahatlashuvlar va mahallalardagi muloqotlar orqali er-xotinlar, ota-onalar va yoshlar bilan bevosita ishlaydi. Shu bois ularning bilim va muloqot ko‘nikmalarini mustahkamlash trening davomida muhokama qilingan g‘oyalarning keng jamoatchilikka yetib borishiga zamin yaratadi.
Bunday yondashuv oilalarda o‘zaro hurmat va ishonchni kuchaytirish, farzand tarbiyasida ota-onalarning teng mas’uliyatini targ‘ib qilish, reproduktiv salomatlik bo‘yicha ongli qarorlar qabul qilishni qo‘llab-quvvatlash hamda zo‘ravonlikka nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirishga xizmat qiladi.
Ayniqsa, erkaklar va o‘g‘il bolalarni ushbu jarayonlarga faol jalb etish muhim ahamiyatga ega.
Chunki oilada sog‘lom munosabatlar, o‘zaro hurmat va teng imkoniyatlarni ta’minlash barcha oila a’zolarining hamkorligi va mas’uliyatiga bog‘liq.
Seminarda reproduktiv salomatlik, gender tengligi va oilaviy munosabatlar kabi nozik mavzularda ochiq, hurmatga asoslangan va madaniy xususiyatlarni inobatga oluvchi muloqotni yo‘lga qo‘yish zarurligi ham ta’kidlandi.
Asosiy kutilayotgan natija — seminarda olingan bilimlarning diniy yetakchilar faoliyati orqali oilalar va mahallalarga yetib borishi, jamiyatda sog‘lom munosabatlar va ijobiy ijtimoiy me’yorlarning mustahkamlanishidir.
Xotin-qizlarning ta’lim olishi, kasb egallashi, mehnat bozorida faol ishtirok etishi va iqtisodiy mustaqillikka erishishi ularning salomatligi, xavfsizligi, qaror qabul qilish imkoniyatlari hamda oila va jamiyatdagi qo‘llab-quvvatlash bilan uzviy bog‘liq.
Shu sababli gender tengligini mustahkamlash va zararli ijtimoiy me’yorlarni o‘zgartirish xotin-qizlarning iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirish yo‘lidagi muhim qadamlardan biridir.
UNFPA O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi bilan hamkorlikda reproduktiv salomatlik va huquqlar, gender tengligi, gender zo‘ravonligining oldini olish hamda xotin-qizlarning iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirish masalalarini o‘zaro bog‘liq yo‘nalishlar sifatida ilgari surmoqda.
Diniy yetakchilar bilan hamkorlik orqali jamiyatda xotin-qizlarning huquqlari va qadr-qimmatiga hurmatni kuchaytirish, oilalarda ongli va mas’uliyatli qarorlar qabul qilishni rag‘batlantirish hamda teng imkoniyatlarni qo‘llab-quvvatlovchi ijtimoiy muhitni shakllantirish ko‘zda tutilgan.
Bu yondashuv xotin-qizlarning zo‘ravonlikdan xoli muhitda yashashi, o‘z salomatligi va kelajagi haqida mustaqil hamda ongli qarorlar qabul qilishi, ta’lim va iqtisodiy hayotda o‘z salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarishi uchun qulay sharoit yaratishga qaratilgan.
Uch hudud, 120 nafar yetakchi va keng jamoatchilikka qaratilgan tashabbus
Toshkent shahrida tashkil etilgan dastlabki seminarda 55 nafar ishtirokchi qatnashdi.
Mazkur tadbir 2026-yilning 14, 17 va 20-oktabr kunlari mos ravishda Toshkent shahri, Surxondaryo va Farg‘ona viloyatlarida o‘tkazilishi rejalashtirilgan uchta amaliy seminarlar turkumining birinchi bosqichi hisoblanadi.
Ushbu seminarlar orqali jami 120 nafar diniy va jamoatchilik yetakchisining gender tengligi, reproduktiv salomatlik, oilaviy farovonlik va gender zo‘ravonligining oldini olish bo‘yicha bilim hamda amaliy ko‘nikmalarini mustahkamlash ko‘zda tutilgan.
Tashabbusning kutilayotgan ta’siri bevosita ishtirokchilar doirasi bilan cheklanmaydi. Diniy yetakchilarning oilalar, yoshlar va mahallalar bilan doimiy aloqasi olingan bilimlarni kengroq jamoatchilikka yetkazish, mavjud stereotiplarni qayta ko‘rib chiqishga undash va zo‘ravonlikning oldini olishga qaratilgan mahalliy sa’y-harakatlarni kuchaytirish imkonini beradi.
Yevropa Ittifoqining moliyaviy ko‘magida amalga oshirilayotgan ushbu faoliyat “O‘zbekistonda ayollarning iqtisodiy imkoniyatlarini kengaytirish” qo‘shma dasturining ustuvor maqsadlariga xizmat qiladi. Xususan, u xotin-qizlarning huquqlari, farovonligi va iqtisodiy hayotdagi ishtirokini cheklashi mumkin bo‘lgan ijtimoiy hamda gender to‘siqlarini bartaraf etishga qaratilgan.
Zero, barqaror ijtimoiy o‘zgarishlar insonlarning kundalik hayotida, oiladagi munosabatlarda va jamiyatdagi qarashlarda namoyon bo‘ladi. Diniy yetakchilar bilan hamkorlik ana shu o‘zgarishlarni mahalla va oilalar darajasida qo‘llab-quvvatlash, o‘zaro hurmat, teng imkoniyatlar va zo‘ravonlikdan xoli munosabatlarni mustahkamlashga xizmat qiladi.
Ushbu tashabbus xotin-qizlar o‘z huquqlaridan erkin foydalana oladigan, salomatligi va kelajagi haqida ongli qarorlar qabul qiladigan hamda ijtimoiy-iqtisodiy hayotda teng imkoniyatlarga ega bo‘ladigan jamiyatni shakllantirish yo‘lidagi umumiy intilishlarni aks ettiradi.
