O‘zbekistonda davlat aktivlari uchun boshlang‘ich to‘lov 15% bo‘ldi

Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekistonda davlat aktivlari va qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallanmagan bo‘sh yer uchastkalarini sotish shartlari o‘zgarmoqda. Yangi qoidalar davlatning iqtisodiyotdagi ishtirokini qisqartirish va xususiylashtirish jarayonini jadallashtirishga qaratilgan 28 avgustdagi Prezident farmoni bilan belgilandi.

Asosiy o‘zgarishlardan biri davlat aktivlari va yer uchastkalarini onlayn-auksionlar orqali sotib olishdagi boshlang‘ich to‘lov miqdorining kamaytirilishi bo‘ldi. Endi xaridor obyektni sotib olganidan keyin 30 kun ichida uning qiymatining 15 foizini to‘lashi kerak. Ilgari boshlang‘ich to‘lov miqdori 30 foizni tashkil etgan.

Qolgan summani belgilangan muddatlarda foiz hisoblanmagan holda to‘lash mumkin bo‘ladi.

Qiymati 20 ming BHMdan yuqori bo‘lgan obyektlar uchun qo‘shimcha to‘lov variantlari nazarda tutilgan.

Obyekt qiymati olti oy ichida to‘liq to‘langan taqdirda, xaridorga 25 foiz miqdorida chegirma beriladi.

Agar dastlabki olti oy davomida obyekt qiymatining 50 foizi to‘lansa, qolgan summani yetti yil davomida foizsiz to‘lashga ruxsat beriladi. Yana bir variantda uch oy ichida qiymatning 35 foizini to‘lash, qolgan summani esa keyingi besh yil davomida foizsiz to‘lash nazarda tutilgan.

Bundan tashqari, davlat aktivi qiymatining kamida yarmini to‘lagan xaridor to‘lovni to‘liq amalga oshirmasdan turib ham sotib olingan obyektni rekonstruksiya qilish, buzish, qayta qurish va taʼmirlash ishlarini amalga oshirishi mumkin bo‘ladi.

Farmonda ochiq elektron auksionlar yoki birja savdolari orqali sotishning iloji bo‘lmayotgan mol-mulk uchun alohida tartib ham belgilangan.

Agar obyekt uch oy davomida sotilmasa, uning boshlang‘ich narxi bosqichma-bosqich 10 foizga kamaytiriladi. Narxni pasaytirish uning dastlabki balans qiymatining 10 foizi darajasiga yetgunga qadar davom etishi mumkin.

Agar aktivni ikki oy davomida sotishning iloji bo‘lmasa, Davlat aktivlarini boshqarish agentligi uni bir nechta alohida lotlarga ajratishi yoki, aksincha, bir nechta obyektni birlashtirib, qaytadan savdoga chiqarishi mumkin bo‘ladi.

Takroriy auksionda faqat bitta ishtirokchining mavjudligi sotishga to‘sqinlik qilmaydi. Bunday holatda u lotni eʼlon qilingan narx bo‘yicha sotib olishi mumkin.

Savdolarning gibrid formati

Davlat aktivlarini sotish uchun narxni pasaytirish va oshirish mexanizmlarini birlashtirgan gibrid auksion joriy etiladi.

Birinchi bosqichda ishtirokchilardan biri obyektni sotib olishga tayyorligini bildirgunga qadar uning narxi pasaytiriladi. Shundan so‘ng manfaatdor ishtirokchilar o‘rtasida narxni oshirish bosqichi boshlanadi. Narxni pasaytirishda ham, oshirishda ham dastlabki qadam 2 foiz miqdorida belgilangan.

Savdolar davomida faqat bitta taklif kelib tushgan holatlar uchun ham alohida qoidalar nazarda tutilgan. Ayrim holatlarda bunday xaridorga mol-mulkni uning sof qiymatidan past bo‘lmagan narxda sotib olish taklif qilinishi mumkin.

Qoidalar davlat banklari mol-mulkiga ham tatbiq etiladi

Yangi mexanizmlar nafaqat davlat korxonalari mol-mulkini sotishda qo‘llanadi. Ular, shuningdek, davlatga 50 foiz va undan ortiq aksiyalari tegishli bo‘lgan tijorat banklari mol-mulkini, shuningdek, qarzdorlikni qoplash hisobiga investitsiya kompaniyalariga berilgan mol-mulkni sotishda ham qo‘llanishiga ruxsat beriladi.

Bunday mol-mulkni yangi narxni pasaytirish qoidalari va to‘lov shartlaridan foydalangan holda ochiq savdolar orqali bozor qiymatida sotish mumkin bo‘ladi.

Agar bank tomonidan qarzdorlik hisobiga qabul qilingan mol-mulkni bir yil davomida sotishning iloji bo‘lmasa, uni keyinchalik sotish uchun Davlat aktivlarini boshqarish agentligiga topshirish mumkin.

Savdo shartlarining o‘zgarishi xususiylashtirish dasturining kengaytirilishi bilan bir vaqtda amalga oshirilmoqda. 2026 yilda hokimiyat 84 ta xo‘jalik jamiyatidagi davlat ulushlari, 1242 ta ko‘chmas mulk obyekti va qariyb 8 ming gektar yer uchastkalarini sotuvga chiqarishni rejalashtirmoqda.

Sotish uchun mo‘ljallangan davlat aktivlari va yerlarning umumiy qiymati taxminan 100 trln so‘mga baholanmoqda. Ularni sotishdan tushadigan mablag‘larning eng kam hajmi 14 trln so‘m etib belgilangan.

Bundan tashqari, davlat ishtirokidagi 85 ta korxonani tugatish yoki qayta tashkil etish rejalashtirilgan. Ilgari sotilmagan obyektlar ham qaytadan savdoga chiqariladi.