Mirziyoyev biznes uchun keng ko‘lamli islohotlar paketini imzoladi

Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev «O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tadbirkorlar bilan VI ochiq muloqotida belgilangan vazifalarni amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi farmonni imzoladi. Hujjat biznes faoliyatini tekshirishga moratoriy joriy etishdan tortib, raqamli platformalar orqali bandlikni rivojlantirishgacha bo‘lgan sakkizta yo‘nalishdagi islohotlarni qamrab olgan.

Farmon davlat rahbarining tadbirkorlar bilan har yili o‘tkaziladigan ochiq muloqoti yakunlari asosida qabul qilindi. Unda qariyb 14 mingta murojaat kelib tushgan.

Birinchi chora-tadbirlar bloki biznesga ortiqcha aralashuvni bartaraf etishga qaratilgan. Kichik tadbirkorlik subyektlarida har qanday tekshiruvlarni o‘tkazishga uch yillik moratoriy joriy etildi. Bundan jinoyat ishlari doirasidagi tekshiruvlar, inson salomatligiga taʼsir ko‘rsatuvchi holatlar, mehnat qonunchiligiga rioya etilishini tekshirish, qo‘shilgan qiymat solig‘ini qoplash hamda biznesni tugatish jarayonidagi tekshiruvlar mustasno.

Moratoriy davrida kichik biznesda o‘tkazilgan har qanday tekshiruv noqonuniy deb topiladi va aybdorlar javobgarlikka tortiladi.

Biznes-ombudsman tomonidan «Samarali nazorat» tadbiri o‘tkazilib, so‘nggi uch yilda nazorat qiluvchi organlar tomonidan amalga oshirilgan tekshiruvlar materiallari o‘rganiladi va joyiga chiqqan holda tekshiruv o‘tkaziladi. Shuningdek, Biznes-ombudsman har yarim yilda Prezident Administratsiyasiga hisobot taqdim etadi.

2027 yil 1 yanvardan 2028 yil 31 dekabrgacha huquqiy eksperiment tartibida o‘rta va yirik biznes uchun auditorlik tashkilotini jalb qilgan holda tashabbusli soliq auditi joriy etiladi. Bunda soliq organi auditorlik tashkilotining xulosasini tan oladi, aniqlangan xatolar 30 kun ichida bartaraf etilgan taqdirda esa jarimalar qo‘llanilmaydi.

Bunday auditni o‘tkazish huquqiga ega tashkilotlar reyestrini Soliq qo‘mitasi yuritadi.

Biznesni bir yil davomida qayta tekshirishga, kameral soliq tekshiruvi bundan mustasno, faqat Biznes-ombudsman ruxsati bilan yo‘l qo‘yiladi.

«Birinchi xato uchun — ogohlantirish» qoidasi joriy etilmoqda. Agar huquqbuzarlik inson hayoti, sog‘lig‘i yoki boshqa shaxsning mol-mulkiga zarar yetkazmagan bo‘lsa, jarima qo‘llanilmaydi va tadbirkorga kamchilikni bartaraf etish uchun o‘n kun beriladi.

2027 yil 1 yanvardan biznes faoliyatining to‘xtatilishi va to‘xtatib turilishi sabablarini doimiy tahlil qilish tizimi ishga tushiriladi. Adliya vazirligi uch oy muddatda ushbu jarayonni avtomatlashtirishni taʼminlaydi.

Ikkinchi blok tadbirkorlar xarajatlarini kamaytirishga qaratilgan. 2026 yil 31 dekabrgacha kichik va o‘rta biznes uchun «Ikkinchi imkoniyat» iqtisodiy amnistiyasi eʼlon qilindi. Soliq qarzi to‘liq to‘langan taqdirda, unga hisoblangan penya hisobdan chiqariladi va ijro ishlari tugatiladi. Hisobotni mustaqil ravishda tuzatish va qo‘shimcha hisoblangan summani to‘lash holatida esa penya hisoblanmaydi.

Bunda tadbirkorning 2027 yil 1 yanvar holatiga boshqa soliq qarzi bo‘lmasligi shart.

Soliqlarni to‘lash uchun bankka to‘lov topshirig‘ini taqdim etmaslik uchun maʼmuriy javobgarlik bekor qilinadi. Qator jarimalarning to‘lanmagan qismi hisobdan chiqariladi, avval rasmiylashtirilgan mehnat shartnomalarini esa kechiktirib rasmiylashtirganlik uchun jarima qo‘llanilmasdan Yagona milliy mehnat tizimiga kiritish mumkin bo‘ladi.

2026 yil 1 noyabrdan elektr energiyasi va gazni masofadan hisobga olish qurilmalariga ega korxonalar uchun oldindan to‘lov miqdori 15 foizgacha kamaytiriladi. Isteʼmol bo‘yicha yozma hisobotlar va energiya taʼminoti shartnomalarini qog‘oz shaklida rasmiylashtirish bekor qilinadi.

Hukumatga qiymati 200 mlrd so‘mdan yuqori bo‘lgan investitsiya loyihalari uchun muhandislik tarmoqlarini qurish xarajatlarini biznesga qoplab berish vazifasi yuklatildi. Qoraqalpog‘iston va Xorazm uchun bu chegara 50 mlrd so‘m etib belgilangan. Davlat xaridlaridagi zakalatni 24 soat ichida avtomatik ravishda qaytarish, QQSning bir qismini qaytarish va soliq imtiyozlarini korxonaning barqarorlik reytingiga bog‘liq bo‘lmagan holda qo‘llash ham belgilandi.

Naqd hisob-kitoblarning eng yuqori miqdori bazaviy hisoblash miqdorining 400 baravariga oshirildi.

Iqtisodiyot va moliya vazirligi Adliya vazirligi, Bosh prokuratura va Biznes-ombudsman bilan birgalikda uch oy muddatda jarimalarni inventarizatsiya qiladi va ularni o‘rtacha ikki barobarga kamaytirish bo‘yicha takliflar tayyorlaydi.

Uchinchi bo‘lim biznesni himoya qilish kafolatlarini kuchaytiradi. «Tadbirkorlik subyektining haqligi prezumpsiyasi» tamoyili mustahkamlandi. Unga ko‘ra, davlat organi aksini isbotlamaguniga qadar biznes qonuniy harakat qilgan deb hisoblanadi. Qarorlarning asosliligi va mutanosibligini isbotlash majburiyati to‘liq davlat organi zimmasiga yuklanadi.

Qonunchilikda bartaraf etib bo‘lmaydigan barcha ziddiyatlar va shubhalar tadbirkor foydasiga talqin qilinadi. Agar sud davlat organini o‘z qarorini qayta ko‘rib chiqishga majbur qilsa, u qarorni 30 kun ichida tadbirkorning ahvolini yomonlashtirmagan holda qayta ko‘rib chiqishi shart. Mazkur muddat o‘tganidan keyin ushbu ish bo‘yicha taʼsir choralarini qo‘llash taqiqlanadi.

To‘rtinchi blok innovatsiyalar va startaplarni qo‘llab-quvvatlashga bag‘ishlangan. 2027–2030 yillarda «Kelajak tadbirkori» dasturi amalga oshiriladi. Milliy venchur fondi “UzVC” sakkizta ustuvor yo‘nalishda 30 tagacha startap-loyihani moliyalashtiradi. Bular elektrotexnika, mashinasozlik, farmatsevtika, kimyo, qurilish materiallari, suv va energiyani tejovchi texnologiyalar, agrotexnologiyalar hamda aerokosmos sohalaridir.

Har bir loyihaga 5 mlrd so‘mgacha mablag‘ foizsiz qarz yoki SAFE kelishuvi shaklida investitsiya qilinadi. Bunda davlat ulushi 49 foizdan oshmaydi.

Ro‘yxatdan o‘tgan startaplarga investitsiya kiritgan jismoniy shaxslarga “Startap-investor” maqomi beriladi. Ular ulushlarini kamida uch yil davomida egalik qilgan taqdirda, ushbu ulushlarni sotishdan olingan daromad jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘idan ozod qilinadi.

Beshinchi bo‘lim moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini kengaytiradi. «Tadbirkorlikni rivojlantirish kompaniyasi» AJ kreditlar, bank kafolatlari va lizing bo‘yicha 75 foizgacha kafilliklar, davlat xaridlari ishtirokchilari uchun 2,5 mlrd so‘mgacha kafolatlar, intizomli tadbirkorlar uchun 5 mlrd so‘mgacha imtiyozli kreditlar hamda foydalanilmayotgan davlat aktivlarini sotib olish uchun 15 mlrd so‘mgacha ipoteka kreditlarini taqdim etadi. Kompaniya huzurida “Biznes-fond” aksiyadorlik jamiyati va «Mikromoliyaviy xizmatlarni rivojlantirish» MCHJ tashkil etiladi.

Oltinchi blok turistik infratuzilmani rivojlantirishga qaratilgan. Banklar milliy valyutada 16 foizdan yuqori bo‘lgan yoki xorijiy valyutada SOFR, EURIBOR yoki SHIBOR stavkalaridan yuqori bo‘lgan mehmonxonalarni qurish va rekonstruksiya qilish kreditlari bo‘yicha foiz xarajatlarining bir qismini qoplab beradi.

Uch, to‘rt va besh yulduzli mehmonxonalar qurilishi uchun subsidiyalar berish muddati 2029 yil 1 yanvargacha, mehmonxonalar uchun mol-mulk va yer solig‘iga 0,1 koeffitsiyentli imtiyozli stavka qo‘llash muddati 2030 yil 1 yanvargacha uzaytirildi. Turizm sohasi uchun olib kiriladigan avtobus va mikroavtobuslarni bojxona bojidan ozod qilish muddati esa 2028 yil 1 yanvargacha uzaytirildi. 2027 yil 1 yanvardan xorijiy sayyohlarga xizmat ko‘rsatuvchi rezident turoperatorlar xizmatlariga QQSning nol stavkasi qo‘llaniladi.

Yettinchi bo‘lim jinoyat-protsessual qonunchilikni takomillashtiradi. Jinoyat ishlari bo‘yicha garov summalarini qaytarish tartibi soddalashtiriladi va kechiktirilgan davr uchun Markaziy bank stavkasi bo‘yicha penya hisoblanadi. Reabilitatsiya qilingan shaxslarga yetkazilgan moddiy va maʼnaviy zarar sud qarori asosida Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan respublika maqsadli jamg‘armasidan qoplab beriladi.

Bosh prokuratura, Davlat xavfsizlik xizmati, Ichki ishlar vazirligi va Adliya vazirligiga uch oy muddatda tadbirkorlarni asossiz jinoiy taʼqibdan himoya qilishga qaratilgan qonun loyihasini ishlab chiqish vazifasi topshirildi.

Farmon bilan Prezident va Hukumatning amaldagi qator hujjatlariga ham o‘zgartishlar kiritildi. Jumladan, Prezident huzuridagi Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha Jamoat kengashining tarkibi yangilandi. Shuningdek, naqd hisob-kitoblarning eng yuqori miqdori avval belgilangan 25 mln so‘m o‘rniga bazaviy hisoblash miqdorining 400 baravariga tenglashtirildi.