Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekistonda oq shakar importiga har yili 300 ming tonna miqdorida kvota joriy etish va mahalliy shakar ishlab chiqaruvchilarga soliq imtiyozlari berish rejalashtirilmoqda. Bu haqda Spot nashri Vazirlar Mahkamasining 2026 yil 31 iyuldagi 417-son qaroriga tayanib xabar berdi. Qaror milliy qonunchilik bazasi Lex.uz saytida eʼlon qilinmagan.
Kvota ichimliklar, qandolatchilik mahsulotlari va boshqa oziq-ovqat tovarlari ishlab chiqaruvchilari o‘rtasida teng taqsimlanadi — har biriga 100 ming tonnadan. Keyingi yil uchun kvota hajmini Vazirlar Mahkamasi noyabr oyida tasdiqlaydi. Qaror Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi hamda Milliy statistika qo‘mitasining takliflari asosida qabul qilinadi. Ichki isteʼmol, ishlab chiqarish quvvatlarining bandligi, import va ichki narxlarni hisobga olgan holda kvota miqdori har olti oyda qayta ko‘rib chiqilishi mumkin.
Kvotalar elektron onlayn-auksionlar orqali taqsimlanadi. Tizim 2026 yil 1 dekabrga qadar ishga tushirilishi va Bojxona qo‘mitasining «Yagona darcha» tizimiga integratsiya qilinishi kerak. Auksion natijalari ochiq eʼlon qilinadi.
Iqtisodiyot va moliya vazirligiga bir oy muddatda Soliq kodeksiga tegishli o‘zgartirishlar tayyorlash topshirilgan. Taklifga ko‘ra, mahalliy shakar ishlab chiqaruvchilarni 2031 yil 1 yanvarga qadar foyda solig‘idan ozod qilish va ular uchun mol-mulk solig‘i stavkasini 50 foiz etib belgilash rejalashtirilmoqda. Korxonalar tejalgan mablag‘larni faqat kreditlarni so‘ndirishga yo‘naltirishi shart bo‘ladi.
Shakar ishlab chiqaruvchilarning “O‘zsanoatqurilishbank” oldidagi qarzlarini qaytarish muddati imtiyozli davri ikki yilgacha bo‘lgan holda besh yilgacha uzaytiriladi. To‘lov jadvallari va foiz stavkalari bankning amaldagi tariflarini hisobga olgan holda qayta ko‘rib chiqiladi. Bundan tashqari, ishlab chiqaruvchilar 2026 yil oxiriga qadar debitorlik qarzdorligini to‘liq qaytarishi shart. Hujjatda korxonalarni qo‘llab-quvvatlash uchun 50 mln dollar to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiya jalb qilish ham nazarda tutilgan.
2026 yil 1 avgustdan 2031 yil 1 avgustgacha Tadbirkorlikni rivojlantirish kompaniyasi xomashyo importi uchun olingan valyuta kreditlari bo‘yicha foiz xarajatlarining 50 foizini, biroq ko‘pi bilan 5 foiz bandini qoplab beradi. Ushbu chora mahalliy shakar ishlab chiqaruvchilarning kreditlari bo‘yicha, ularning reytingi va tasnifidan qatʼi nazar, shu jumladan muddati o‘tgan qarzdorlik mavjud bo‘lgan hollarda ham qo‘llaniladi.
2027 yil 1 yanvardan davlat tashkilotlari va davlat korxonalari oq shakarni birinchi navbatda mahalliy ishlab chiqaruvchilardan xarid qilishi kerak. Mahalliy zavodlar mahsulotining barchasi tovar-xomashyo birjasi orqali sotiladi, eksport esa cheklovlarsiz amalga oshirilishiga ruxsat beriladi. Ishlab chiqaruvchilar mahalliy ishlab chiqarilgan tovar sertifikatini bepul olishi va Mahalliy mahsulotlar va ishlab chiqaruvchilar reyestriga kiritilishi mumkin.
Hujjat korxonalar ustidan moliyaviy nazoratni kuchaytirishni ham nazarda tutadi. Ishlab chiqaruvchilarga bank vakillari orasidan moliya direktorlarini tayinlash tavsiya etilgan. Ular qarz oluvchining moliyaviy ahvolini yomonlashtirishi mumkin bo‘lgan qarorlarni bloklash huquqiga ega bo‘ladi. Bo‘sh mablag‘lar qarzni muddatidan oldin so‘ndirishga yo‘naltirilishi kerak, bank oldidagi majburiyatlar to‘liq bajarilguniga qadar dividendlar to‘lash taqiqlanadi.
Garovga qo‘yilgan mol-mulk ayrim hollarda bank balansiga o‘tkazilishi mumkin. Bu korxona biznes-rejada nazarda tutilmagan loyihalarni boshlasa, qarz yukini oshirsa, to‘lovlarni kechiktirsa yoki “O‘zsanoatqurilishbank”dagi hisobvarag‘iga tushumlar kelib tushishini taʼminlamasa, amalga oshirilishi mumkin.
Bojxona qo‘mitasi har chorakda, chorak tugaganidan keyingi oyning 10-sanasiga qadar, ijtimoiy ahamiyatga ega oziq-ovqat mahsulotlari importi to‘g‘risidagi maʼlumotlarni eʼlon qilib boradi. Maʼlumotlarda yetkazib beruvchi mamlakatlar va importchilar kesimida import hajmi, qiymati hamda bir tonna mahsulotning o‘rtacha bojxona qiymati ko‘rsatiladi.
Shakar ishlab chiqaruvchilarga strategiyalar ishlab chiqish, audit o‘tkazish va moliyaviy sog‘lomlashtirish choralarini belgilash uchun xorijiy maslahatchilarni jalb etish ham tavsiya qilingan. Shuningdek, ishlab chiqarishni raqamlashtirish, GMS boshqaruv tizimini va zaxiralarni hisobga olishning xalqaro standartlarini joriy etish taklif qilinmoqda. Korxonalarni Ichki ishlar vazirligi Qo‘riqlash departamenti tomonidan qo‘riqlash va ishlab chiqarish jarayonini sutka davomida videokuzatuv orqali nazorat qilish ham nazarda tutilgan.
