O‘zbekistonda Konstitutsiyaviy sud to‘g‘risida yangi qonun tayyorlanmoqda

Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekistonda Konstitutsiyaviy sud faoliyatini kompleks tarzda tartibga solishi kerak bo‘lgan yangi qonun loyihasini tayyorlash ishlari deyarli yakunlandi.

Hujjatni yaqin vaqt ichida parlament muhokamasiga kiritish rejalashtirilmoqda. Bu haqda 14 avgust kuni Konstitutsiyaviy sud raisi Mirza-Ulug‘bek Abdusalomov «O‘zbekiston 24» telekanaliga bergan intervyusida maʼlum qildi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, qonun loyihasi ustida olimlar va Oliy Majlis Qonunchilik palatasi bilan hamkorlikda ish olib borilmoqda. Hujjatni tayyorlashda xorijiy mutaxassislarning fikrlari ham inobatga olingan.

Abdusalomov qonun loyihasini tayyorlash jarayoni haqida prezident Shavkat Mirziyoyev Oliy sud, Konstitutsiyaviy sud va Sudyalar oliy kengashi rahbarlari bilan uchrashganidan so‘ng maʼlumot berdi. Uchrashuvda «Odil sudlov — 2030» strategiyasi va sud-huquq islohotlarining keyingi yo‘nalishlari muhokama qilingan.

Konstitutsiyaviy sud raisi so‘zlariga ko‘ra, uchrashuv davomida sud tizimida inson huquqlarini himoya qilish masalasiga alohida eʼtibor qaratilgan. U sud tizimida mavjud kamchiliklar ochiq muhokama qilingani va ularni bartaraf etish bo‘yicha chora-tadbirlar belgilanganini taʼkidladi.

Konstitutsiyaviy sud faoliyati ham alohida muhokama qilingan. Abdusalomovning maʼlum qilishicha, sud to‘g‘risidagi qonunchilik so‘nggi o‘n yil ichida uchinchi marta qayta ko‘rib chiqilmoqda. Tegishli o‘zgartishlar 2017 va 2021 yillarda qabul qilingan, hozir esa yangi qonun loyihasi tayyorlanmoqda.

Shu bilan birga, uning so‘zlariga ko‘ra, Konstitutsiyaviy sud faoliyatini takomillashtirishga qaratilgan qonunlardan biri allaqachon qabul qilingan va hozir Senat ko‘rib chiqishi uchun kiritilgan.

Yangi qonun loyihasi Konstitutsiyaviy sudning barcha faoliyatini qamrab olishi kerak. Sud raisi asosiy yo‘nalishlar sifatida inson huquqlarini himoya qilish, Konstitutsiya va qonunlar ustuvorligini taʼminlash, sud faoliyatini yana-da takomillashtirish hamda uning samaradorligini oshirishni qayd etdi.

Abdusalomovning maʼlum qilishicha, qonun loyihasini tayyorlash ishlari yakunlanganidan so‘ng hujjat parlamentga yuboriladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, loyiha Konstitutsiyaviy sud faoliyatining yana-da ochiq bo‘lishi va uni fuqarolarga yaqinlashtirishga xizmat qilishi kerak.

2024 yil yanvar oyida Konstitutsiyaviy sudga referendumga qo‘yiladigan masalalarning Konstitutsiyaga muvofiqligi yuzasidan xulosa berish vakolati berilgan. Konstitutsiyaviy sud sudyalarining vakolat muddati besh yildan o‘n yilga uzaytirilgan.

Konstitutsiyaviy sud qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyat hujjatlarining konstitutsiyaviyligi masalalarini ko‘rib chiqadigan doimiy faoliyat yurituvchi sud hokimiyati organi hisoblanadi.

Uning vakolatlari qatoriga qonunlar, Oliy Majlis palatalarining qarorlari, prezident va hukumat hujjatlari, mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari hamda O‘zbekistonning xalqaro majburiyatlarining Konstitutsiyaga muvofiqligini tekshirish kiradi.

Sud, shuningdek, prezident tomonidan imzolanishidan oldin konstitutsiyaviy qonunlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini tekshiradi, referendum masalalari bo‘yicha xulosa beradi, Qoraqalpog‘iston qonunchiligini tekshiradi hamda Konstitutsiya va qonun normalarini rasmiy sharhlaydi.

Bundan tashqari, Konstitutsiyaviy sud fuqarolar va yuridik shaxslarning muayyan ishda qo‘llanilgan qonunning konstitutsiyaviyligi yuzasidan bergan shikoyatlarini ham ko‘rib chiqishi mumkin. Buning uchun arizachi mazkur qonun uning konstitutsiyaviy huquqlarini buzgan, deb hisoblashi kerak.