FAO va Yevropa Ittifoqi O‘zbekistonda xavfli kimyoviy moddalarni xavfsiz boshqarish uchun laboratoriyalar salohiyatini mustahkamlamoqda
Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) Yevropa Ittifoqi tomonidan moliyalashtirilayotgan “Xavfli kimyoviy moddalarni samarali boshqarish uchun texnik ko‘maklashish” loyihasi doirasida Ekologik Monitoring Milliy Markazi (EMMM) mutaxassislari uchun ixtisoslashtirilgan laboratoriya o‘quv dasturining ikkinchi bosqichini boshladi.
2026-yil 10–13-avgust kunlari Toshkent shahrida o‘tkazilayotgan to‘rt kunlik trening kimyoviy tahlillar, pestitsid qoldiqlarini aniqlash hamda atrof-muhit monitoringi sohasida milliy salohiyatni mustahkamlashga qaratilgan.
Mazkur trening laboratoriya mutaxassislarining texnik salohiyatini oshirish hamda laboratoriyaning xalqaro akkreditatsiyaga erishish jarayonini qo‘llab-quvvatlash maqsadida ishlab chiqilgan to‘rt modulli o‘quv dasturining uchinchi va to‘rtinchi modullarini o‘z ichiga oladi. 2026-yil iyun oyida o‘tkazilgan birinchi bosqichning mantiqiy davomi sifatida ushbu bosqich ISO/IEC 17025:2017 standarti talablariga muvofiq tahlil usullarini validatsiya qilish, shuningdek laboratoriyalarda kimyoviy xavfsizlik va xavf-xatarlarni boshqarish masalalariga bag‘ishlangan.
Treningning 10–11-avgust kunlari bo‘lib o‘tadigan dastlabki bosqichi tahlil usullarini validatsiya qilish tamoyillari hamda ularning asosiy samaradorlik ko‘rsatkichlari, jumladan selektivlik, kalibrlash, qayta tiklanish darajasi, aniqlik va takrorlanuvchanlik, aniqlash hamda miqdoriy baholash chegaralariga oid amaliy mashg‘ulotlarni o‘z ichiga oladi. Shuningdek, ishtirokchilar loyiha doirasida xarid qilinayotgan LC-MS/MS va GC-MS/MS tahliliy tizimlari uchun validatsiya yondashuvlari bo‘yicha maxsus tavsiyalar oladilar. Trening yakunida ular pestitsidlarning ko‘p qoldiqli tahlili usuli uchun validatsiya rejasining dastlabki loyihasini ishlab chiqib, olingan ma’lumotlarni baholash bo‘yicha amaliy topshiriqni bajaradilar.
12–13-avgust kunlariga mo‘ljallangan ikkinchi qism tahliliy laboratoriyalarda kimyoviy xavfsizlik va xavf-xatarlarni boshqarishga bag‘ishlanadi. Trening davomida kimyoviy xavflarni aniqlash, tavakkalchilikni baholash, kimyoviy moddalarni xavfsiz saqlash va ulardan foydalanish, muhandislik nazorati vositalari, shaxsiy himoya vositalari, favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik hamda xavfli chiqindilarni boshqarish masalalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, mehnatni muhofaza qilish, xavfsizlik va atrof-muhitni muhofaza qilish talablariga muvofiqlikni mustahkamlash maqsadida laboratoriyada amaliy kimyoviy xavfsizlik auditi o‘tkaziladi. Trening yakunida ish joyidagi tavakkalchiliklarni baholash hujjati, xavfli chiqindilarni boshqarish rejasi hamda kimyoviy xavfsizlik bo‘yicha standart operatsion tartib-taomil (SOP) loyihasi ishlab chiqilishi kutilmoqda.
“Kuchli laboratoriyalar ular taqdim etayotgan har bir tahlil natijasiga bo‘lgan ishonch asosida shakllanadi, bunday ishonch esa puxta validatsiya qilingan tahlil usullaridan boshlanadi,” — dedi FAOning xalqaro laboratoriya mutaxassisi Mohammad Nazem Shirazi. “Mazkur trening orqali EMMM mutaxassislari tahlil usullarini mustaqil ravishda validatsiya qilish, ishonchli sifat nazorati tizimlarini joriy etish hamda atrof-muhit namunalaridagi pestitsid qoldiqlari bo‘yicha xalqaro talablarga javob beradigan ishonchli natijalarni olish uchun zarur amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘lmoqda. Bu esa dalillarga asoslangan ekologik monitoringni amalga oshirish, tartibga soluvchi qarorlar qabul qilish hamda O‘zbekistonda xavfli kimyoviy moddalarni samarali boshqarishni ta’minlash uchun muhim ahamiyatga ega.”
Yevropa Ittifoqi tomonidan moliyalashtirilayotgan FAOning “Xavfli kimyoviy moddalarni samarali boshqarish uchun texnik ko‘maklashish” loyihasi qiymati 3,9 million yevroni tashkil etadi. Loyiha pestitsidlarni boshqarish tizimini takomillashtirish, kimyoviy moddalarni boshqarish bo‘yicha institutsional salohiyatni mustahkamlash hamda barqaror qishloq xo‘jaligi amaliyotlarini ilgari surish orqali O‘zbekistonda atrof-muhit degradatsiyasini kamaytirishga ko‘maklashadi.
