O‘zbekiston xususiylashtirishda davlatning maxsus huquqini qaytaradi

Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — O‘zbekiston strategik ahamiyatga ega korxonalar xususiylashtirilganidan keyin davlatga ular faoliyatida maxsus huquq asosida ishtirok etish imkonini beruvchi mexanizmni joriy etmoqda.

Tegishli qoida davlatning iqtisodiyotdagi ishtirokini qisqartirish va xususiylashtirish jarayonlarini jadallashtirishga qaratilgan 28 avgustdagi Prezident farmonida nazarda tutilgan.

Hujjatga ko‘ra, maxsus huquq milliy xavfsizlikni himoya qilish, iqtisodiy barqarorlikni taʼminlash va jamoat manfaatlarini muhofaza qilish maqsadida qo‘llanilishi mumkin.

Potentsial xaridor korxonani xususiylashtirishdan oldin davlatning ushbu huquqni saqlab qolish niyati haqida ogohlantiriladi. Biroq mexanizm bitim yakunlanganidan so‘ng alohida Prezident qarori bilan joriy etiladi.

Keyinchalik maxsus huquqni bekor qilish ham faqat davlat rahbarining alohida qarori asosida amalga oshirilishi mumkin.

Shu bilan birga, farmon yangi mexanizm doirasida davlatga beriladigan vakolatlarning aniq hajmini ochib bermaydi.

Hujjatda ushbu mexanizmni xususiylashtirish jarayonida qo‘llash rejalashtirilayotgan korxonalarning alohida ro‘yxati ham keltirilmagan.

Yangi norma amalda avval mavjud bo‘lgan «oltin aksiya» mexanizmiga o‘xshash vositani qayta joriy etadi. 2022 yilda O‘zbekistonda «oltin aksiya» instituti bekor qilingan edi. U davlatga xususiylashtirilgan strategik kompaniyalarni boshqarishda ishtirok etish imkonini bergan: davlat vakili kuzatuv kengashi tarkibiga kirishi va ayrim muhim qarorlarga veto qo‘yishi mumkin edi.

O‘sha vaqtda Davlat aktivlarini boshqarish agentligi «oltin aksiya» amaliyoti qariyb o‘n yil davomida amalda qo‘llanilmaganini taʼkidlagan. Idora bahosiga ko‘ra, bunday mexanizmning saqlanib qolishi investorlarning xususiylashtirishga qiziqishini pasaytirishi va boshqa aksiyadorlarning huquqlarini cheklashi mumkin edi. «Oltin aksiya»dan voz kechishni Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki ham tavsiya qilgan.

Avval strategik korxonalar qatoriga ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish va bank sektorlaridagi kompaniyalar kiritilgan. Ular orasida Navoiy kon-metallurgiya kombinati, Olmaliq kon-metallurgiya kombinati, “O‘zmetkombinat”, “O‘zbekneftegaz”, “O‘zbekko‘mir”, “Hududgaztaʼminot”, UzAuto Motors, “O‘zkimyosanoat”, “Navoiyazot”, “O‘zbekgidroenergo”, «Issiqlik elektr stansiyalari», “O‘ztransgaz” va UzGasTrade bor edi.

Yangi mexanizm davlatning iqtisodiyotdagi ishtirokini qisqartirish bo‘yicha keng ko‘lamli dastur doirasida nazarda tutilgan.

Ushbu dastur doirasida hokimiyat organlari 84 ta xo‘jalik jamiyatidagi davlat ulushlarini sotishga, tadbirkorlik va shaharsozlik maqsadlari uchun mo‘ljallangan 1242 ta ko‘chmas mulk obyekti hamda qariyb 8000 gektar yer uchastkalarini auksionga chiqarishga rejalashtirmoqda.

Bundan tashqari, davlat ishtirokidagi 85 ta korxonani tugatish yoki qayta tashkil etish ko‘zda tutilgan. Ilgari sotish imkoni bo‘lmagan yana 84 ta obyektni boshlang‘ich qiymati 1 million so‘m etib belgilangan holda qayta auksionga chiqarish rejalashtirilmoqda.

Sotish rejalashtirilayotgan aktivlarning umumiy qiymati qariyb 100 trillion so‘mga baholanmoqda. Hokimiyat organlari 2026 yil oxiriga qadar ularni realizatsiya qilishdan kamida 14 trillion so‘m tushum olishni rejalashtirmoqda.