Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — Yaponiya xalqaro hamkorlik agentligi (JICA) ijroçi katta vitse-prezidenti Katsura Miyazaki Özbekiston–Yaponiya markazi (UJC) taşkil etilganining 25 yilligi munosabati bilan Özbekistonga taşrif buyurdi. Bu uning 25 yil içidagi ilk taşrifi böldi. Taşrif davomida u Toşkentda hukumat aʼzolari, şuningdek Samarqand va Farğona viloyatlari hamda Qöqon şahri rahbariyati bilan uçraşdi, UJCning Qöqondagi yangi filiali oçilişida iştirok etdi.
UzDaily.uz bilan suhbatda Miyazaki taşrif natijalari, markazning rejalari va JICAning hududlardagi loyihalari — “Bir qişloq — bir mahsulot” taşabbusidan tortib Samarqanddagi quritilgan xurmo işlab çiqarişgaça — haqida sözlab berdi. Şuningdek, u agentlikning yaqin yillardagi Özbekistondagi ustuvor yönalişlarini maʼlum qildi.
Özbekistonga taşrifingizning asosiy maqsadlari nimalardan iborat edi?
Taşrifimdan közlangan asosiy maqsadlar Özbekiston–Yaponiya markazi (UJC) taşkil etilganining 25 yilligini nişonlaş hamda özbek hamkorlarimiz bilan amaldagi loyihalar va kelgusidagi hamkorlik imkoniyatlarini muhokama qiliş edi.
25 yil davomida UJC biznes taʼlimi, yapon tilini öqitiş, madaniy va xalqaro almaşinuv orqali Özbekiston va Yaponiya örtasidagi aloqalarni mustahkamlaşga hissa qöşib kelmoqda. Bu taşrif men uçun alohida ahamiyatga ega edi: 25 yil içida Özbekistonga ilk bor keldim. Qaytişim UJCning 25 yilligiga töğri kelgani esa tasodif böldi.
Çorak asrdan söng qaytib kelib, mamlakat qançalik özgarganini körib hayratlandim. Bugun Özbekiston iqtisodiyoti yiliga 6–7 foizga ösmoqda va muhitda jöşqinlik va ğayrat seziladi. Bu yerdagi ğayrat va optimizm ruhi menga, ehtimol, Yaponiyaning jadal iqtisodiy ösiş davrini eslatadi.
Albatta, Özbekiston Yaponiya bosib ötgan şaroitlardan tubdan farq qiladigan global vaziyatda öz yölidan boradi. Men uning xalqiga çin dildan eng ezgu tilaklarimni bildiraman va JICA mamlakatning barqaror va inklyuziv rivojlanişida işonçli hamkor böla olişiga umid qilaman.
Siz JICA loyihalarining bir neçta obyektlariga taşrif buyurdingiz. Sizda eng katta taassurot qoldirgan narsa nima böldi va qanday xulosalar çiqardingiz?
Bu taşrif menga Yaponiya-Özbekiston hamkorligi qanday qilib sezilarli foyda keltirayotganini va odamlar undan qanday foyda körayotganini köriş uçun yaxşi imkoniyat yaratdi.
Eng esda qolarli voqealardan biri UJC bitiruvçilari, tadbirkorlar va hamkorlari bilan uçraşuvlar böldi. Bu uçraşuvlar ta’lim, bilim almaşinuvi va xalqaro aloqalar insonlar hamda jamoalarga uzoq muddatda qanday ta’sir körsatişini yaxşiroq anglaşimga yordam berdi.
Yana bir esda qolarli voqea UJCning yangi Qöqon filiali oçiliş marosimi böldi. Markaz faoliyatining Farğona vodiysiga kengayişi taʼlim va kasbiy rivojlaniş imkoniyatlarini mahalliy aholiga yaqinlaştiriş qançalik muhimligini körsatadi. Mahalliy rahbarlarning kelajak avlodga sarmoya kiritişga qatʼiy sodiqligi meni ruhlantirdi.
Men taşrif buyurgan barça obyektlarda umumiy xulosa — inson kapitalini rivojlantiriş muhimligi böldi. Bu safarlar barqaror rivojlaniş nafaqat infratuzilma va mustahkam institutlarga, balki öz jamoalari va mamlakat kelajagiga hissa qöşiş uçun könikma, bilim va motivatsiyaga ega bölgan insonlarga ham tayanişini körsatdi.
Taşrifning asosiy natijalari qanday?
Turli soha rahbarlari bilan uçraşiş va fikr almaşiş imkoniga ega böldim. Muhokamalarimiz Özbekistonning rivojlaniş ustuvorliklarini çuqurroq tuşunişimga yordam berdi va ikki mamlakatimiz örtasidagi hamkorlikni davom ettiriş uçun mustahkam poydevor yaratdi.
Toşkentda investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri hamda iqtisodiyot va moliya vazirining örinbosari bilan mazmunli muzokaralar ötkazdim. Uşbu uçraşuvlar yakunida JICA örta muddatli istiqbolda moliyaviy hamkorligini iqtisodiy infratuzilma, xususiy investitsiyalarni rağbatlantiriş, soğliqni saqlaş va oliy taʼlimga yönaltirişini yana bir bor tasdiqladik.
Şuningdek, UJC hamraislari bilan markazning yutuqlari va kelgusidagi rivoji haqida samarali muhokamalar ötkazdim. Samarqandda Samarqand viloyati hokimi bilan uçraşdim, şuningdek, Farğona viloyati hokimi va Qöqon şahar hokimi bilan fikr almaşdim. Bu uçraşuvlar va safarlar mamlakatning hududiy rivojlaniş salohiyatini yana bir bor tasdiqladi.
Taşrif JICA hamkorligining muhim yönalişi — gender tengligini ham yaqqol körsatdi. JICA özining barça loyiha va dasturlarida gender masalalarini hisobga olişga intiladi va biz Özbekiston hukumati bilan uşbu yondaşuvni yaxşiroq tuşunişga kömaklaşiş borasida yaqindan işlamoqdamiz.
Bu sohadagi taraqqiyotni körib juda xursandman. Özbekiston hukumatining qatʼiy yondaşuvi tufayli hozir ayollar JICA öquv dasturlari iştirokçilarining qariyb 47 foizini taşkil etadi, bu oldingi yillarga nisbatan sezilarli ösişdir. Şuningdek, UJC bitiruvçilari bölgan tadbirkor ayollar bilan bevosita suhbatlaşiş imkoniga ega böldim. Ularning tajribasi va orzu-intilişlari haqidagi hikoyalari Özbekistonda ayollarning huquq va imkoniyatlarini kengaytiriş borasida qanday yutuqlarga erişilayotgani haqida aniq tasavvur berdi.
Bu yil Özbekiston–Yaponiya markazi taşkil etilganiga 25 yil töladi. Markaz özbek mutaxassislari va rahbarlarini tayyorlaşga qanday hissa qöşdi? Qaysi natijalarni alohida taʼkidlagan bölardingiz?
25 yil içida UJC biznes taʼlimi, yapon tilini örganiş, madaniy almaşinuv va xalqaro aloqalar uçun muhim maydonga aylandi. 2 600 dan ortiq kişi markazning professional menejment dasturini tamomlagan, yapon boşqaruv usullarini örgandi. Yorqin misollardan biri — Safia Café & Bakery: kompaniya rahbariyati UJCda yapon menejmenti va kayzenni örgangan, biznesning özi esa şundan beri taxminan 3 500 nafar xodim va 100 dan ortiq dökon va kafegaça ösdi. Alohida muvaffaqiyat tarixlaridan taşqari, UJCning eng katta yutuqlaridan biri deb men ikki mamlakatning tadbirkorlari, mutaxassislari va jamoalari örtasida qurilgan aloqalar tarmoğini hisoblayman. Bu aloqalar Özbekiston va Yaponiya örtasidagi kelgusi hamkorlik uçun muhim asosdir.
Biznes va boşqaruvni örgatişga yaponça yondaşuv Özbekiston uçun nimasi bilan qimmatli? Bugun markaz tinglovçilari orasida qaysi könikmalar eng köp talab qilinmoqda?
Yapon menejmentining asosiy jihatlari — uzluksiz takomillaştiriş, muammolarni amaliy hal qiliş, sifatga e’tibor, jamoaviy iş va xodimlarni rivojlantirişdir. Özbek kompaniyalari ösib, raqobatbardoşroq bölib borayotgan bir paytda bu yondaşuvlar ayniqsa dolzarb. Bugun yetakçilik, strategik boşqaruv, muammolarni hal qiliş, xodimlarni rivojlantiriş va hamkorlik aloqalarini qura oliş tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bu UJCning rahbarlar uçun yangi MIRAI KAIZEN Executive Program dasturida ham öz aksini topgan.
Markaz Qöqonda filial oçmoqda. Nega aynan Qöqon? Filial Farğona vodiysi aholisiga nimalarni taklif qiladi?
Farğona vodiysi Özbekistonning eng faol rivojlanayotgan hududlaridan biri bölib, bu yerda yoşlar soni köp va iqtisodiy salohiyat katta. JICA uzoq yillardan beri Farğona vodiysining qişloq xöjaligi, hududiy rivojlaniş va inson resurslarini rivojlantiriş kabi sohalarda rivojlanişini qöllab-quvvatlab kelmoqda, şu bois u yerda taʼlim va salohiyatni oşiriş uçun yangi maydon yaratişni ayniqsa muhim deb bilamiz.
Dastlabki bosqiçda Qöqon filiali yapon tilini öqitişga eʼtibor qaratadi va hudud yoşlariga yapon tilini örganiş hamda kelajak uçun yangi imkoniyatlarni kaşf etiş imkonini beradi. Kelgusida uning faoliyatini biznes taʼlimi bilan kengaytiriş va hududda bölajak biznes yetakçilari, rahbarlar va malakali mutaxassislarni tayyorlaşga hissa qöşişni umid qilamiz.
Kelgusi 5–10 yilda markazning rivojlanişini qanday tasavvur qilasiz? Yangi dasturlar, yangi hududlar yoki yapon kompaniyalari bilan yaqinroq aloqalar rejalaştirilganmi?
Kelgusi 5–10 yilda UJC biznes, taʼlim va xalqaro almaşinuv orqali Özbekiston va Yaponiyani boğlovçi maydon sifatida yanada rivojlanişiga umid qilaman. Biz biznes va menejment dasturlarini kuçaytiriş, hududlardagi faoliyatni kengaytiriş hamda özbek va yapon kompaniyalari hamkorligi uçun köproq imkoniyatlar yaratişni istaymiz. JICA bu saʼy-harakatlarni qöllab-quvvatlaşda davom etadi.
Bu yil Farğona, Samarqand va Toşkent viloyatlarida “Bir qişloq — bir mahsulot” loyihasi boşlandi. U hududlarda, jumladan, ayollar daromadini qanday oşirişi mumkin? Mahalliy mahsulotlarga nima beradi?
“Agrostar” bilan birgalikda amalga oşirilayotgan “Özbekistonda ‘Bir qişloq — bir mahsulot’ (OVOP) harakatini rivojlantiriş” texnik hamkorlik loyihasi 2026-yil may oyida işga tuşirildi va biz uning mahalliy mahsulotlarni rivojlantirişga qöşadigan hissasidan katta umid qilamiz. 2025-yil dekabr oyida JICA prezidenti Tanaka bilan uçraşuvda Prezident Şavkat Mirziyoyev ham OVOP taşabbusidan katta umid bildirgan edi.
“Agrostar”ning faol saʼy-harakatlari tufayli dastlabki istiqbolli qadamlar allaqaçon körinmoqda, jumladan tabiiy şarbatlar va yangi töğralgan mevalar kabi OVOP mahsulotlarini sotiş imkoniyatlarini kengaytiruvçi savdo avtomatlari örnatildi. Mahalliy resurslar va anʼanalarni aniqlab, ularni mahsulot işlab çiqiş, qayta işlaş, tarqatiş va sotiş bilan boğlaş orqali OVOP mahalliy işlab çiqarişni rivojlantiriş, jumladan ayollar uçun yangi iş örinlari va daromad manbalarini yaratişga yordam berişi mumkin. OVOP taşabbuslari qöşni davlatlar — Qirğiziston, Qozoğiston va Tojikistonda ham amalga oşirilmoqda va biz mintaqada tajriba almaşişni kutmoqdamiz.
Samarqanddagi quritilgan xurmo loyihasi 100 ta fermer xöjaligiga qöşimça daromad berişni maqsad qilgan edi. U qanday natijalarga erişdi va bu modelni boşqa hududlarda qöllaş mumkinmi?
2023-yilda boşlangan loyiha Samarqand viloyatidagi 100 ga yaqin kiçik fermer xöjaligini qöllab-quvvatladi: ularga quritilgan xurmo işlab çiqariş va sifat nazoratining yapon texnologiyalari örgatildi, şuningdek sotiş kanallarini yölga qöyişga yordam berildi. Loyiha özbek tomondan Samarqand agroinnovatsiyalar universiteti, yapon tomondan esa Tokio qişloq xöjaligi universiteti bilan hamkorlikda professor Kavabata rahbarligida amalga oşirilmoqda. Işlab çiqarişni yaxşilaş va yangi mahsulotlar yaratişda muvaffaqiyatlarga erişildi. Loyiha, ayniqsa, iştirokçi jamoalardagi ayollar va keksalarning turmuş darajasini oşirişga ham hissa qöşdi. Mahalliy taşabbuslar, jumladan Agrobankning moliyaviy kömagi paydo bölayotgani bizni ayniqsa quvontiradi — bu mahalliy tomonning tobora köproq jalb etilayotganidan dalolat beradi. Taşrif çoğida quritilgan xurmoni özim ham tatib kördim. Uning sifati va taʼmi menda katta taassurot qoldirdi, yapon nou-xausi qanday qilib joyida moslaştirilib, amaliyotga tatbiq etilayotganini öz közim bilan köriş juda yoqimli böldi.
Bundan taşqari, Samarqanddagi bu işlarga Yaponiya oliygohlarining özbek bitiruvçilari va JICAning qişloq xöjaligi sohasidagi köngillilari ham hissa qöşmoqda.
Yaqin orada loyihaning ikkinçi bosqiçi boşlanişi kutilmoqda, uning maqsadi — Samarqandda sinovdan ötgan modelni butun mamlakat böylab kengaytiriş.
JICA Toşkent davlat texnika universiteti qoşidagi Özbekiston–Yaponiya yoşlar innovatsiya markazi va Milliy reabilitatsiya va protezlaş markazini qöllab-quvvatlaydi. Bu loyihalar JICAning taʼlim, fan va inklyuziv soğliqni saqlaş sohasidagi faoliyati haqida nimani körsatadi?
Bu loyihalar JICAning Özbekistonda inson salohiyatini rivojlantirişga yondaşuvi naqadar keng ekanini körsatadi. TDTU qoşidagi Özbekiston–Yaponiya yoşlar innovatsiya markazida biz yoş tadqiqotçilarni qöllab-quvvatlaymiz va özbek hamda yapon universitetlari örtasidagi aloqalarni mustahkamlaymiz. Maqsadimiz — Özbekiston sanoatini rivojlantirişga hissa qöşa oladigan, amaliyotga yönaltirilgan va xalqaro fikrlaydigan muhandis va tadqiqotçilarni tayyorlaş.
Milliy reabilitatsiya va protezlaş markazida hamkorligimiz, jumladan köngillilar iştirokida, reabilitatsiya xizmatlari sifatini oşiriş va kadrlar tayyorlaşga qaratilgan, toki nogironligi bölgan insonlar jamiyat hayotida jamiyat hayotida tölaqonli iştirok eta olişi uçun. Umuman olganda, bu taşabbuslar JICA hamkorligi infratuzilma va uskunalar bilan çeklanib qolmasligini körsatadi. Biz insonlarni rivojlantiriş, innovatsiyalarni qöllab-quvvatlaş va rivojlaniş samaralari har bir kişiga yetib borişiga katta eʼtibor qaratamiz.
Yaqin yillarda JICA uçun Özbekistonda qaysi yönalişlar ustuvor böladi?
Kelgusida JICA Özbekiston bilan hamkorlikni “Markaziy Osiyo + Yaponiya” muloqoti (CAJAD) ustuvorliklariga muvofiq çuqurlaştirişni istaydi: yaşil transformatsiya va barqarorlik, transport-logistika boğliqligi hamda inson resurslarini rivojlantiriş.
Uşbu yönalişlar orqali biz Özbekistonning barqaror va inklyuziv rivojlanişini qöllab-quvvatlaş, özaro manfaatli hamkorlikka kömaklaşiş va Yaponiya va Özbekiston örtasidagi şeriklikni yanada mustahkamlaşga umid qilamiz.
Özbekiston va Yaponiya şerikligining rivojini qanday körasiz? Unda JICA qanday rol öynaydi?
Yaponiya va Özbekiston geografik jihatdan bir-biridan uzoqda bölsa-da, döstligimiz uzoq yillik xalqaro aloqalar va özaro hurmat asosida kamol topgan. Menimça, kelgusida şerikligimiz birgalikda yaratiş bosqiçiga ötişi lozim — bunda biz umumiy muammolarni birga hal qilamiz va yangi qadriyatlar yaratamiz. Özbekiston ösib borar ekan, JICA mamlakatni yapon manfaatdor tomonlarining keng doirasi, jumladan xususiy sektor bilan boğlovçi “katalizator” sifatida muhim rol öynaşi kerak, deb hisoblayman. JICA Özbekiston ehtiyojlarini diqqat bilan tinglaşda, ikki mamlakat odamlari va ğoyalarini boğlaşda hamda uning barqaror va inklyuziv rivojlanişiga hissa qöşişda davom etadi.
