Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — Raqobatni rivojlantiriş va iste’molçilar huquqlarini himoya qiliş qömitasi talab yuqori bölgan dori vositalarini ulgurji xarid qilişda xaridorlarni boşqa preparatlarni ham sotib olişga majburlaş holatlarini örganmoqda.
Qömita import qiluvçilar va ulgurji distribyutorlarni ogohlantirib, qoidabuzarliklar tasdiqlangan taqdirda ularga nisbatan javobgarlik çoralari qöllanilişi mumkinligini ma’lum qildi. Bu haqda Özbekiston Raqobatni rivojlantiriş va iste’molçilar huquqlarini himoya qiliş qömitasi xabar berdi.
Qömita ma’lumotlariga köra, sönggi vaqtlarda ijtimoiy tarmoqlarda talab yuqori bölgan dori vositalariga qöşimça ravişda boşqa preparatlarni ham majburan sotiş holatlari böyiça şikoyatlar köpaygan. Qömita ta’kidlaşiça, bunday amaliyot kiçik biznesning iqtisodiy manfaatlariga zarar yetkazişi, uning faoliyatini çeklaşi va raqobatga salbiy ta’sir körsatişi mumkin.
2026 yilning töqqiz oyida Özbekistonga 305 ta kompaniya dori vositalarini import qilgan. Eng yirik beşta import qiluvçi hissasiga umumiy importning 47,2 foizi töğri kelgan.
Sönggi yillarda dorixona bozorining tarkibi özgardi. 2023 yilda mamlakatda 13 744 ta dorixona faoliyat yuritgan. Ularning 521 tasi ulgurji, 13 223 tasi çakana dorixona bölgan. Çakana dorixonalar tarkibiga 8 584 ta asosiy dorixona va 4 639 ta filial kirgan.
2024 yilda dorixonalarning umumiy soni 5,6 foizga kamayib, 13 010 tani taşkil etgan. 2026 yil 1 oktyabr holatiga köra, ularning soni 14 598 taga yetgan. Şundan 449 tasi ulgurji, 14 149 tasi çakana dorixona bölgan. Çakana dorixonalar orasida 7 940 ta asosiy dorixona va 6 209 ta filial mavjud.
2023 yilga nisbatan asosiy çakana dorixonalar soni birlaşiş va yopilişlar tufayli taxminan 8 foizga kamaygan, filiallar soni esa 33,8 foizga oşgan.
«Raqobat töğrisida»gi qonunning 14-moddasiga muvofiq, ustun muzokara kuçiga bozorda ustun mavqeni egallamagan kompaniya yoki şaxslar guruhining bitim şartlariga, tovarlarni sotiş hududiga yoki narxlarga bir tomonlama ta’sir körsatiş imkoniyati sifatida ta’rif berilgan.
Qonunning 18-moddasida bunday kuçni suiiste’mol qilişga kiradigan bir qator harakatlar belgilangan. Ular qatoriga kamsituvçi şartlarni belgilaş, şuningdek, narxlarning oşişiga yoki iste’molçilar huquqlariga zarar yetkazilişiga olib keladigan tovarlar muomalasi hajmini qisqartiriş kiradi.
Kontragentga şartnoma tuziş çoğida boşqa tovarni sotib oliş yoki sotiş, şuningdek, boşqa kompaniyalar bilan bitimlar tuzişdan voz keçiş şartini majburan yuklaş ham suiiste’mol qiliş hisoblanadi.
Raqobat töğrisidagi qonunçilikni buzganlik, jumladan, raqobatçilar tovarlarini xarid qiliş yoki sotişni taqiqlaş yoxud çeklaş uçun moliyaviy sanksiyalar qöllanilişi mumkin. Sanksiya miqdori qoidabuzarlik sodir etilgan davrdagi, biroq köpi bilan sönggi uç yildagi tovarlarni sotişdan tuşgan tuşumning 5 foizini taşkil etadi.
Agar talab yuqori bölgan dori vositalarini xarid qilişda xaridorlar buyurtma qilinmagan preparatlar yoki boşqa tovarlarni ham sotib olişga majburlangani aniqlansa va bu holat raqobat töğrisidagi qonunçilik buzilişi deb topilsa, kompaniyalarga nisbatan qonunda belgilangan javobgarlik çoralari qöllaniladi.
