Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — Milliy statistika qömitasi Özbekistonning 2017–2025 yillar uçun yalpi içki mahsuloti (YAIM) körsatkiçlarini qayta hisobladi. Natijada 2025 yilda iqtisodiyot hajmi joriy narxlarda 277,1 trln sömga yoki 15 foizga oşirildi: 1849,7 trln sömdan 2126,8 trln sömga yetdi. Bu haqda Milliy statistika qömitasi xabar berdi.
Dollar hisobida 2025 yilgi YAIM hajmi 147 mlrd dollardan 169 mlrd dollarga kötarildi. Farq 22 mlrd dollarni taşkil etdi.
Qayta hisob-kitobdan keyin 2025 yilda iqtisodiyotning real ösişi avvalgi 7,7 foiz örniga 7,8 foizni taşkil qildi. Idora ta’kidlaşiça, nominal YAIMning 15 foizga tuzatilişi real ösiş ham qöşimça ravişda 15 foizga oşganini anglatmaydi, çunki avvalgi yillar ma’lumotlari ham qayta körib çiqilgan.
Qayta hisob-kitob nima uçun zarur böldi?
Statistika organlari BMTning Milliy hisoblar tizimi standartlari va xalqaro ekspertlar tavsiyalarini inobatga olgan holda yillik hamda çoraklik körsatkiçlarni qayta hisobladi. Bu jarayonga 2026 yil 10 sentyabrdagi PF-190-son Prezident farmoni asos böldi.
Qayta hisob-kitob uçta manbaga tayandi: aholini röyxatga oliş, qişloq xöjaligini röyxatga oliş hamda korxona va taşkilotlar böyiça yangilangan ma’lumotlar. Statistikaçilarning ta’kidlaşiça, maqsad mamlakatda avvaldan amalga oşirib kelingan, biroq hisob-kitoblarga töliq kiritilmagan iqtisodiy faoliyatni aniqroq hisobga olişdan iborat.
2025 yil böyiça tafovutning eng katta qismi — 160,3 trln söm yoki 57,9 foizi korxonalar haqidagi yangi ma’lumotlar hisobiga töğri keldi. Qişloq xöjaligini röyxatga oliş 80,4 trln sömni (29%), aholini röyxatga oliş esa 36,4 trln sömni (13,1%) taşkil etdi.
Tarmoqlar kesimida eng katta qayta körib çiqiş xizmatlar sohasida amalga oşirildi — 138 trln sömga oşdi. Bu umumiy tafovutning deyarli yarmiga (49,8%) teng. Sanoatda qöşilgan qiymat 52,9 trln sömga (19,1%), qişloq, örmon va baliq xöjaligida 44,6 trln sömga (16,1%), qurilişda esa 41,6 trln sömga (15%) köpaydi. Mahsulotlarga sof soliqlar özgarmadi.
Aholi jon boşiga YAIM
Aholi jon boşiga YAIMni hisoblaşda foydalaniladigan 2025 yildagi örtaça yillik aholi soni röyxatga oliş natijalariga köra 37,9 mln kişidan 38,7 mln kişigaça aniqlaştirildi. Statistikaçilar bu bir yil içida 0,8 mln nafar yangi aholi paydo bölganini emas, balki aholining umumiy soni qayta aniqlanganini ta’kidlamoqda.
2025 yilda aholi jon boşiga nominal YAIM 48,8 mln sömdan 55 mln sömga, dollar hisobida esa 3881 dollardan 4373 dollarga oşirildi. Uşbu körsatkiçning real ösişi 5,7 foizdan 5,8 foizgaça aniqlaştirildi.
Uy-joy maydoni avvalgi hisobdan uçdan bir qismga köp bölib çiqdi
Aholini röyxatga oliş uy-joy fondi avval hisoblanganidan ança katta ekanini körsatdi. 2025 yil oxirida uning umumiy maydoni avvalgi 734 mln kvadrat metr örniga 1032 mln kvadrat metrni taşkil etdi. Bu 298 mln kvadrat metrga köp. Şundan xususiy uy-joylar maydoni eski ma’lumotlardagi 731 mln kvadrat metr örniga 991 mln kvadrat metrga yetdi.
Turar joy binolari soni 7,7 mln tadan 8,1 mln tagaça aniqlaştirildi. Röyxatga oliş jarayonida avvalgi hisobga kiritilmagan uy-joylar va keyinçalik qurib bitkazilgan xonalar ham aniqlandi. Avvalgi ma’lumotlar asosan ma’muriy axborotlarga tayangan bölsa, röyxatga olişda kadastrda aks etmagan bölsa ham, amalda mavjud bölgan uy-joylar hisobga olindi.
Bir nafar aholiga töğri keladigan örtaça uy-joy maydoni 19,4 kvadrat metrdan 26,7 kvadrat metrgaça oşdi. Bu umumiy uy-joy maydonining örtaça yillik aholi soniga nisbati bölib, har bir fuqaroga şaxsan tegişli bölgan maydonni anglatmaydi.
Yakka tartibdagi uy-joy qurilişi maydonining örtaça körsatkiçi 198 kvadrat metrdan 260 kvadrat metrgaça, turar joy va yordamçi xonalarni öz içiga olgan uyning örtaça umumiy maydoni esa 105 kvadrat metrdan 145 kvadrat metrgaça qayta hisoblandi. Köp qavatli uylardagi kvartiralarning örtaça maydoni deyarli özgarmadi, farq 1,2 kvadrat metrni taşkil etdi. Hovlilar, boğlar va yer uçastkalari uy-joy maydoniga kiritilmaydi.
Uy-joy böyiça yangi ma’lumotlar YAIMning ikkita tarkibiy qismiga ta’sir körsatdi. Xöjaliklarning 2025 yilda öz ehtiyojlari uçun bajargan quriliş işlari qiymati 60,5 trln sömdan 80,7 trln sömgaça qayta hisoblandi. Öz uy-joyida yaşaş xizmatlarining şartli hisoblangan hajmi esa 83,9 trln sömdan 112,5 trln sömga oşdi. Statistikaçilar ta’kidlaşiça, bu haqiqiy ijara haqi yoki yangi soliq emas: Milliy hisoblar tizimida öz uy-joyidan foydalaniş qiymati şu tarzda baholanadi.
Hosil köpaydi, qoramollar soni esa kamaydi
Qişloq xöjaligini röyxatga oliş natijasida qöşimça 985,4 ming gektar yer maydoni aniqlandi. Ularning 789,6 ming gektari ekin maydonlari, 85 ming gektari baliqçilik havzalari, 75,3 ming gektari boğlar, 21,4 ming gektari uzumzorlar va 14,1 ming gektari issiqxonalar hissasiga töğri keladi.
Boğlar va uzumzorlar maydoni 516,3 ming gektardan 613 ming gektarga, issiqxonalar maydoni esa 8 ming gektardan 22,1 ming gektarga oşdi.
Ayrim ekin turlari böyiça tafovut bir neça baravarni taşkil etdi. Malina yetiştiriladigan maydon 119 gektar örniga 3281 gektar bölib çiqdi, ya’ni 27,6 baravar köp. Gulkaram maydoni 5189 gektarni (11 baravar köp), dorivor ösimliklar maydoni 24 802 gektarni (4,9 baravar köp), qulupnay maydoni esa 5436 gektarni (3,1 baravar köp) taşkil etdi.
Ilk bor ferula (12 675 gektar), brokkoli (6060 gektar), şirinmiya (5289 gektar) va lavanda (2994 gektar) alohida hisobga olindi. Şuningdek, sabzavot va poliz ekinlari köçatlari (2096 gektar), siren (1530 gektar), golubika (490 gektar) hamda sitrus mevalari — laym, apelsin va mandarin (201 gektar) maydonlari ham hisoblandi.
2025 yilda don hosili 11 mln tonnani taşkil etdi. Bu avvalgi ma’lumotlardan 8,6 foizga köp. Sabzavotlar 14,4 mln tonna (5,2 foizga köp), poliz ekinlari 4,2 mln tonna (28,2 foizga köp), meva va rezavorlar 4,1 mln tonna (18,5 foizga köp), uzum esa 2,3 mln tonna (14,5 foizga köp) hajmida yetiştirilgan. Statistikaçilar tuşuntirişiça, bu yangi hosil emas, balki avvalgi ma’lumotlardagi kamçiliklarni töldiriş natijasidir.
2025 yilda ösimlikçilik mahsulotlari hajmi joriy narxlarda 243 trln sömdan 290,6 trln sömgaça, ya’ni 19,6 foizga qayta hisoblandi.
Çorvaçilik sohasida esa aksinça holat kuzatildi. Yirik şoxli qoramollar soni avvalgi ma’lumotlarga nisbatan qariyb 2,3 mln boşga kam bölib çiqdi. Natijada mol göşti işlab çiqariş hajmi 13,1 foizga, sut işlab çiqariş esa qariyb 19,2 foizga kamaytirib qayta hisoblandi.
Baliqçilik havzalarining maydoni 652,8 ming gektarni taşkil etdi. Bu avvalgi körsatkiçdan 15 foizga köp. Baliq ovlaş hajmi esa 205,5 ming tonnadan 446,5 ming tonnagaça qayta hisoblandi, ya’ni 2,2 baravarga oşdi.
2025 yilda qişloq, örmon va baliq xöjaligi mahsulotlari hajmi jami 623,5 trln sömga baholandi. Bu avvalgi körsatkiçdan 84,6 trln sömga yoki 15,7 foizga köp. Qişloq xöjaligi mahsulotlarining natural hajmlarini qayta hisoblaş masalasi FAOning texnik yordam missiyasi bilan muhokama qilindi.
Savdo va xorijiy kompaniyalar
Korxonalardan ma’lumot töplaş jarayoni Yevrostat, XVJ va xalqaro ekspertlar tavsiyalari asosida özgartirildi. 2026 yil 1 yanvardan hisobotning yangi şakli amal qila boşladi va korxonalar 2025 yil uçun yillik hisobotlarni uşbu şaklda topşirdi. Jumladan, korxonalar qayta sotiş uçun qança tovar xarid qilganini alohida körsatdi.
Avval savdo ustamasi kompaniyalar hisobotlaridan olingan. Endi esa u tuşum va tovarlarni xarid qiliş qiymati örtasidagi farq sifatida, ombor zaxiralaridagi özgarişlar hisobga olingan holda hisoblanadi. Natijada 2025 yilda savdo xizmatlari hajmi 165,9 trln sömdan 260,1 trln sömgaça, ya’ni 94,2 trln sömga yoki 56,8 foizga qayta körib çiqildi.
Bundan taşqari, Özbekistonda faoliyat yuritayotgan xorijiy kompaniyalarning doimiy muassasalari va işlab çiqariş vakolatxonalari statistikaga töliqroq kiritildi. 2025 yilda ularning işlab çiqariş hajmi 36,5 trln sömni taşkil etgani aniqlandi. Bu summaning 24,6 trln sömi (67,4%) quriliş, 6,7 trln sömi (18,4%) sanoat va 5,2 trln sömi (14,2%) xizmatlar sohasi hissasiga töğri keldi.
Ötgan yillar ma’lumotlari qanday qayta hisoblandi?
2025 yil ma’lumotlari alohida korxonalar hisobotlari asosida batafsil qayta hisoblandi. 2017–2024 yillar uçun bunday batafsil ma’lumotlar mavjud emasligi sababli XVJ tavsiyalariga muvofiq umumlaştirilgan yondaşuv qöllanildi. Statistikaçilar yangi baholar ötgan yillarga mexanik tarzda — bir xil summa yoki foiz körinişida tatbiq etilmaganini ta’kidlamoqda. Har bir yil iqtisodiy faollikdagi özgarişlarni hisobga olgan holda alohida qayta hisoblangan.
Yillar kesimida nominal YAIMga kiritilgan tuzatişlar 13,6 foizdan 15,7 foizgaça böldi. Eng katta ösiş — 15,7 foiz — 2017 yil YAIMida qayd etildi: körsatkiç 369,6 trln sömdan 427,6 trln sömga oşdi. 2024 yil YAIMi esa 14,3 foizga ösib, 1535,4 trln sömdan 1754,7 trln sömga yetdi.
Real ösiş sur’atlari esa 0,3 foiz punktdan ortiq özgarmadi. 2018 yildagi ösiş 5,7 foizdan 5,5 foizga tuşirildi. 2019 yilda 6,8 foizdan 7 foizga, 2020 yilda 1,6 foizdan 1,8 foizga, 2021 yilda 8,2 foizdan 8,4 foizga, 2022 yilda 6,1 foizdan 6,4 foizga, 2023 yilda esa 6,3 foizdan 6,4 foizga oşirildi. 2024 yildagi ösiş özgarmadi va 6,7 foizni taşkil etdi.
Çoraklik ma’lumotlar XVJning çoraklik milliy hisoblar böyiça qöllanmasidagi Denton usuli yordamida yangi yillik körsatkiçlarga moslaştirildi. Qayta hisoblangan ma’lumotlarga köra, 2025 yilning I çoragida YAIM 399,7 trln sömni, II çoragida 534,9 trln sömni, III çoragida 560,3 trln sömni, IV çoragida esa 631,9 trln sömni taşkil etdi.
Hududlar
2025 yil uçun yalpi hududiy mahsulot (YAHM) körsatkiçlari ham qayta hisoblandi. YAHM barça hududlarda ösdi, biroq ösiş darajasi turliça — 7,6 foizdan 22,4 foizgaça böldi.
Foiz hisobida eng katta qayta körib çiqiş Samarqand, Jizzax va Surxondaryo viloyatlari YAHMida qayd etildi. Mutlaq ösiş hajmi böyiça esa Toşkent şahri, Toşkent va Samarqand viloyatlari yetakçilik qilmoqda.
