Markaziy bank mikrozaymlarni banklar uchun asosiy ichki xavf deb atadi

Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — Mikrozaymlar segmentidagi kredit xavfi O‘zbekiston moliyaviy barqarorligi uchun asosiy ichki xavflardan biri bo‘lib qolmoqda. Bu haqda Markaziy bankning 2025 yil uchun moliyaviy barqarorlik sharhida maʼlum qilingan.

2026 yil 1 yanvar holatiga ko‘ra, tijorat banklarida mikrozaym olganlar soni qariyb 2,7 million nafarga yetdi. Bu bir yil avvalgiga nisbatan 16 foizga ko‘pdir. Bir qarz oluvchiga to‘g‘ri keladigan o‘rtacha shartnomalar soni esa 1,7 tadan 1,9 tagacha oshdi. Markaziy bank taʼkidlashicha, bir qarz oluvchining bir nechta qarz majburiyatlarini to‘plashi uning qarz yukini oshiradi va banklar uchun kredit yo‘qotishlari xavfini kuchaytiradi.

2025 yil yakunlari bo‘yicha mikrozaymlar uchun qarz to‘lovlarining daromadga nisbati (DSTI) o‘rtacha 37 foizdan 40 foizgacha ko‘tarildi.

Portfelning muammoli qismi sifati ham yomonlashdi. Yil oxiriga kelib “shubhali” va “umidsiz” toifalariga kiritilgan kreditlar ulushi barcha problemali mikrozaymlarning 49 foizini tashkil etdi. Bu 2024 yilga nisbatan 2 foiz punktga yuqori.

Mikrozaymlar bo‘yicha qarzdorlik qoldig‘i 48,9 trln so‘mga yetdi yoki banklarning umumiy kredit portfelining 8 foizini tashkil qildi. Shu bilan birga, mazkur segmentda problemali kreditlar ulushi yil davomida deyarli o‘zgarmay, 4 foiz darajasida saqlanib qoldi. Zaxiralar problemali mikrozaymlarning 50 foizini qoplamoqda, bu esa bir yil avvalgiga nisbatan 11 foiz punktga yuqori.

Shu bilan birga, bozor konsentratsiyasi pasaymoqda. Mikrozaymlar qoldig‘i bo‘yicha Herfindal–Xirshman indeksi 920 punktni tashkil etib, bir yil ichida 76 punktga kamaydi. Bu bozor konsentratsiyasining past darajasiga mos keladi. Biroq regulyator ayrim banklarda mikrozaymlarning kredit portfelidagi ulushi hali ham yuqori bo‘lib qolayotganini qayd etgan.

Umuman olganda, chakana kreditlash korporativ kreditlashga nisbatan tezroq o‘sishda davom etmoqda. 2025 yil davomida jismoniy shaxslarga ajratilgan kreditlarning bank tizimi umumiy kredit portfelidagi ulushi 33 foizdan 36 foizgacha oshdi. Yuridik shaxslar qarzdorligi esa 8 foizga o‘sib, 383,7 trln so‘mga yetdi.

Sharhda keltirilgan bozor ishtirokchilari so‘rovi natijalari ham shunga yaqin manzarani ko‘rsatadi. Banklar asosiy xavflar sifatida aholi qarz yukining ortishi (javoblarning 32 foizi), valyuta kursi o‘zgaruvchanligi (31 foiz) va inflyatsiyani qayd etgan.