Faqat qo‘l yukida: 100 Vt·soatgacha va CCC belgisi. 2026-yilda samolyotda pauerbankni qanday olib yurish kerak

ICAO va dunyo aviakompaniyalarini birlashtiruvchi Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi (IATA) talablari umumiy asos hisoblanadi. Aviakompaniyalar va milliy aviatsiya organlari qo‘shimcha talablar belgilashi mumkin. Shuning uchun parvozdan oldin tashuvchining rasmiy saytidagi qoidalarni tekshirish tavsiya etiladi.

Pauerbankni alohida qadoqlashdan maqsad — akkumulyator kontaktlarining metall buyumlarga tegishining oldini olish. Buning uchun asl quti, ochiq kontaktlarga yopishtirilgan izolyatsion lenta yoki alohida g‘ilof mos keladi. UN 38.3 — BMTning sinovlar va mezonlar bo‘yicha qo‘llanmasidagi talablar to‘plami. Unga muvofiqlik batareya bosim va harorat o‘zgarishi, tebranish hamda zarbalarga chidamlilik sinovlaridan o‘tganini anglatadi.

• Tashish joyi — qo‘l yuki
• Soni — bir yo‘lovchiga ikkitagacha pauerbank
• Qadoqlash — alohida g‘ilof, asl quti yoki yopishtirilgan kontaktlar
• Batareya standarti — UN 38.3
• Aviakompaniya ruxsatisiz sig‘im — 100 Vt·soatgacha

Ishlab chiqaruvchilar sig‘imni odatda milliamper-soatda (mA·soat) ko‘rsatadi, aviatsiya qoidalarida esa vatt-soat (Vt·soat) birligidan foydalaniladi. Vatt-soat ko‘rsatkichi kuchlanishni ham hisobga olib, batareya zaxirasidagi energiya miqdorini ifodalaydi. 3,7 V kuchlanishli odatiy litiy-ion element uchun hisoblash formulasi: Vt·soat = mA·soat × 3,7 / 1000.

IATA ma’lumotiga ko‘ra, 100–160 Vt·soatli pauerbanklarni aviakompaniya ruxsati bilan tashish tartibi 2027-yil 1-yanvarda kuchga kiradigan Xavfli yuklarni tashish qoidalarining 68-nashriga kiritilmaydi. 160 Vt·soatdan ortiq akkumulyatorlar yo‘lovchi bagaji sifatida emas, faqat xavfli yuk sifatida tashiladi.

• 10 000 mA·soat ≈ 37 Vt·soat — qo‘l yukida olib o‘tiladi
• 20 000 mA·soat ≈ 74 Vt·soat — qo‘l yukida olib o‘tiladi
• 26 800 mA·soat ≈ 99 Vt·soat — 100 Vt·soat doirasida
• 27 000 mA·soat ≈ 100 Vt·soat — korpusdagi aniq Vt·soat qiymatini tekshirish kerak
• 30 000 mA·soat ≈ 111 Vt·soat — 2027-yil 1-yanvardan yo‘lovchi me’yoridan oshadi

Bu qoida zaryadlash jarayonida akkumulyator qizib ketishi xavfi bilan bog‘liq. Bunday holat «termik yugurish» (thermal runaway) deb ataladigan jarayon xavfini oshirishi mumkin. Bu litiy-ion batareya ichidagi nazoratsiz reaksiya bo‘lib, elementning haddan tashqari qizishi va tutun chiqishiga olib kelishi mumkin.

Aviakompaniyalar bu qoidani turlicha qo‘llaydi. Thai Airways va AirAsia butun parvoz davomida pauerbankdan foydalanish va uni zaryadlashga ruxsat bermaydi, Singapore Airlines esa ularni o‘rindiqlardagi USB-portlar orqali zaryadlashga yo‘l qo‘ymaydi. Ko‘plab aviakompaniyalar pauerbank qizib ketgan taqdirda uni tezda payqash mumkin bo‘lishi uchun qurilmani yuqoridagi bagaj javonida emas, yo‘lovchi yonida saqlashni tavsiya qiladi.

• Pauerbank bort tarmog‘i va USB-portlarga ulanmaydi
• Undan qurilmalar faqat aviakompaniya aniq ruxsat bergan taqdirda zaryadlanadi
• Akkumulyator yonda — o‘rindiq cho‘ntagida yoki o‘rindiq ostidagi sumkada saqlanadi
• Qizish, tutun yoki kuyish hidi sezilsa, styuardessaga xabar beriladi

391-reysni bajarayotgan Air Busan samolyotidagi yong‘in natijasida 27 kishi jabrlandi, havo kemasi esa yo‘q bo‘ldi. ICAO’ning Xavfli yuklar bo‘yicha ekspertlar guruhi 2025-yil oktabrida DGP/30-WP/34 ishchi hujjatida bu va boshqa holatlarni tahlil qildi. Shu asosda pauerbanklarni joylashtirish, soni, sig‘imi va ulardan foydalanishga oid talablar ishlab chiqildi.

IATA, shuningdek, qurilmaning kelib chiqishiga e’tibor qaratishni tavsiya qiladi. Assotsiatsiya ma’lumotlariga ko‘ra, arzon, qalbaki va simsiz pauerbanklarda UN 38.3 sinovlaridan o‘tganini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud bo‘lmasligi mumkin. ICAO’ning Osiyo-Tinch okeani mintaqasi uchun mintaqaviy ishchi hujjati (APRAST/24) davlatlarga yagona yondashuvni qo‘llashni taklif qiladi: faqat salonda tashish, sig‘im va son bo‘yicha me’yorlar, parvozda zaryadlamaslik, shikastlangan va shishgan qurilmalarsiz.

Xitoyda sotiladigan pauerbanklar uchun CCC sertifikatsiyasi 2024-yil avgustidan majburiy. Xitoy Fuqaro aviatsiyasi ma’muriyati (CAAC) xabarnomasida talab rasman materik Xitoydagi ichki reyslarga taalluqli deb ko‘rsatilgan, ichki reysga o‘tayotgan xalqaro yo‘lovchilar ham uni bajaradi. Belgi aniq bo‘lishi, model esa qaytarib olingan partiyalarga kirmasligi kerak. UL kabi xalqaro sertifikatlar 3C belgisi o‘rniga qabul qilinmaydi.

Amalda materik Xitoy aeroportlaridagi xavfsizlik xizmatlari bu talabni xalqaro reyslarga uchib ketayotgan yo‘lovchilarga ham qo‘llamoqda: sayohatchilar Pekin va Shanxaydagi xalqaro ko‘rikda belgisiz pauerbanklar olib qo‘yilgani haqida xabar bergan. Aviatsiya xizmatlari provayderlari Xitoyga 3C belgisiz pauerbank olib kelmaslikni tavsiya qiladi, chunki uni qaytishda bortga olib chiqish imkoni bo‘lmasligi mumkin. Xitoyga kirib keladigan reyslarga bu talab taalluqli emas. Ayni bir model Xitoyda CCC belgisi bilan, xorijda esa Yevropaning CE yoki AQShning FCC belgisi bilan sotilishi mumkin. Ayrim aeroportlarda talablarga javob bermaydigan akkumulyatorlarni qoldirish mumkin bo‘lgan vaqtinchalik saqlash punktlari mavjud.

• CCC belgisi pauerbank korpusiga tushirilgan
• Belgi aniq va o‘qiladigan
• Model va partiya ishlab chiqaruvchi tomonidan qaytarib olinmagan
• ICAO’ning sig‘im, son va qadoqlash bo‘yicha umumiy qoidalari ham bajariladi
• Materik Xitoydan uchadigan har qanday reys uchun — ichki va xalqaro — 3C belgili pauerbank olish tavsiya etiladi

Standart yuqori harorat, ortiqcha zaryadlanish va siqilishdan himoyalanish talablarini belgilaydi. Shuningdek, batareya ko‘p marta zaryadlanib-razryadlangandan keyin litiy cho‘kishi bo‘yicha sinovni joriy etadi va nosozliklar haqidagi ma’lumotlarni saqlashni nazarda tutadi. Har bir qurilmaga noyob identifikatsiya kodi beriladi, u orqali, xususan, batareya ishlab chiqaruvchisini bilish mumkin.

2026-yil 31-mayda Xitoy Sertifikatlashtirish va akkreditatsiya davlat boshqarmasi (CNCA) GB 47372-2026 standartini CCC tizimiga kiritdi va CNCA-C09-02:2026 sertifikatlashtirish qoidalarini tasdiqladi. 2027-yil 31-martgacha ishlab chiqaruvchilar mahsulotni eski yoki yangi standart bo‘yicha sertifikatlashi mumkin, 2027-yil 1-apreldan esa faqat yangi qoidalar bo‘yicha sertifikatlangan pauerbanklarni ishlab chiqarish, sotish va olib kirishga ruxsat beriladi.

Xarid vaqtida bir jihatga e’tibor berish lozim: «yangi milliy standart» deb belgilangan ayrim mahsulotlar ushbu standart talablariga muvofiq ishlab chiqilgan bo‘lishi mumkin, ammo hali mazkur standart bo‘yicha sertifikatdan o‘tmagan bo‘ladi.

Gonkong Fuqaro aviatsiyasi departamenti uchib ketayotgan yo‘lovchilar uchun qo‘l yukida ikkitagacha pauerbank me’yorini belgiladi, ulardan butun parvoz davomida qurilmalarni zaryadlash uchun foydalanilmaydi; me’yordan ortiq akkumulyatorlar ko‘rikda qoladi. Sig‘imi yoki boshqa muhim ma’lumotlari o‘qilmaydigan eski pauerbankni aviakompaniya tashish uchun qabul qilmasligi mumkin.

Bir qator Osiyo aviakompaniyalari korpusda sig‘im vatt-soat, amper-soatda va kuchlanish ko‘rsatilishini talab qiladi; Janubiy Koreyada bunday belgisiz uchayotgan yo‘lovchiga pauerbankni bortga olishga ruxsat berilmagan. Janubiy Koreya va Tayvanda parvoz davomida pauerbankdan foydalanilmaydi va u zaryadlanmaydi.

• Gonkong: ikkitagacha pauerbank, bortda foydalanmasdan
• Janubiy Koreya: sig‘im, kuchlanish va amper-soat korpusda ko‘rsatilgan; parvozda foydalanmasdan
• Tayvan: butun parvoz davomida foydalanmasdan va zaryadlamasdan
• Bu hududlarda CCC belgisi talab qilinmaydi

Faqat ishga yaroqli pauerbankni oling: u shishmagan, korpusi shikastlanmagan, qizish belgilari bo‘lmagan va ishlab chiqaruvchi qaytarib olish e’lon qilgan partiyaga kirmaydigan bo‘lishi kerak. Sig‘im korpusda yaxshi ko‘rinishi kerak. Agar yozuvlar o‘chib ketgan bo‘lsa, ko‘rik paytida qurilma xususiyatlarini tushuntirishga urinishdan ko‘ra, uni oldindan almashtirgan ma’qul.

Agar yo‘nalish Xitoy bo‘ylab ichki parvoz yoki Xitoy aeroportidan uchishni o‘z ichiga olsa, korpusida CCC belgisi bo‘lgan pauerbankni olish qulayroq. Muayyan reys uchun yakuniy talablarni aviakompaniya belgilaydi. Shuning uchun aeroportga yo‘l olishdan oldin uning rasmiy saytidagi ma’lumotlarni tekshirib oling.

• Korpusdan Vt·soatdagi sig‘imni toping; faqat mA·soat ko‘rsatilgan bo‘lsa, hisoblang: mA·soat × 3,7 / 1000
• Ikkitadan ko‘p bo‘lmagan pauerbank oling, har birining sig‘imi 100 Vt·soatgacha bo‘lsin
• Har birini alohida g‘ilofga soling yoki kontaktlarini yopishtiring
• Akkumulyatorlarni ko‘rikda oson chiqarib olish mumkin bo‘lgan tarzda qo‘l yukiga joylang
• Materik Xitoydan uchishda korpusda CCC belgisi borligiga ishonch hosil qiling
• Qurilma soz ekanini va qaytarib olingan partiyaga kirmasligini tekshiring
• Qoidalarni aviakompaniyaning rasmiy saytida solishtiring