2019-yildan boshlab O'zbekistonda mobil qurilmalar IMEI raqami bo'yicha ro'yxatga olinishi shart — buni qilmasangiz, operator bir oy ichida xizmat ko'rsatishni to'xtatadi.
Toshkent, O’zbekiston (UzDaily.uz) — Kimdir chet eldan smartfon olib keladi, qarindoshlaridan sovg'a sifatida oladi yoki ishlatilgan telefon sotib oladi — va bir necha haftadan so'ng balans to'lansa, SIM-karta ishlab tursa ham, u mahalliy operator tarmog'iga ulanmay qoladi. Buning sababi odatda bitta: qurilma UZIMEI tizimida IMEI raqami bo'yicha hech qachon ro'yxatga olinmagan.
Mobil qurilmalarni majburiy ro'yxatga olish O'zbekistonda 2019-yil 1-apreldan kuchga kirgan. Tartib va to'lovlar Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 22-oktabrdagi 847-sonli va 2019-yil 17-sentabrdagi 778-sonli qarorlarida belgilangan. 2026-yil avgust holatiga ko'ra, tizimda 97,8 million dan ortiq IMEI kodi ro'yxatga olingan, ro'yxatga olish to'lovlari esa 3 trillion so'mdan oshgan.
Keling, IMEI nima ekanligini, majburiy ro'yxatga olish qanday joriy etilganini, u qaysi qurilmalarni qamrab olishini va uni bosqichma-bosqich qanday amalga oshirishni — O'zbekiston fuqarolari va xorijlik fuqarolar uchun alohida-alohida ko'rib chiqamiz.
Mazmuni
- №1. IMEI raqami nima va u nima uchun kerak
- №2. O'zbekiston majburiy IMEI ro'yxatga olishni qanday joriy etdi
- №3. Qaysi qurilmalar ro'yxatga olinishi kerak va agar buni qilmasangiz nima bo'ladi
- №4. O'zbekiston fuqarosi IMEI kodini qanday ro'yxatga oladi: bosqichma-bosqich
- №5. Xorijlik fuqaro O'zbekistonda IMEI kodini qanday ro'yxatga oladi: bosqichma-bosqich
- №6. IMEI ro'yxatga olish qancha turadi va uni qanday to'lash mumkin
- №7. IMEI ro'yxatga olish holatini qanday tekshirish mumkin va agar qurilma bojxonada e'lon qilinmagan bo'lsa nima qilish kerak
№1. IMEI raqami nima va u nima uchun kerak
IMEI — ishlab chiqaruvchi SIM-modulli har bir mobil qurilmaga beriladigan noyob 15 xonali raqam. U operator tarmog'ida ma'lum bir qurilmani aniqlaydi va, jumladan, o'g'irlangan yoki yo'qolgan qurilmani bloklash uchun ishlatiladi.
Qurilmaning IMEI raqamini *#06# ni terish orqali bilib olish mumkin — kod ekranda paydo bo'ladi. U qutida, kafolat kartasida va ba'zan batareya ostidagi yorliqda ham ko'rsatilgan. Ikki SIM-kartali qurilmalarda ikki alohida IMEI raqami bo'ladi va ularning ikkisi ham ro'yxatga olinishi kerak.
IMEI-ni telefon raqami yoki SIM-karta seriya raqami bilan aralashtirib yubormaslik kerak: kod qurilmaning o'ziga bog'langan va operator yoki SIM-kartani almashtirganda o'zgarmaydi.
№2. O'zbekiston majburiy IMEI ro'yxatga olishni qanday joriy etdi
Majburiy IMEI ro'yxatga olish bosqichma-bosqich joriy etildi: operatorlar allaqachon to'plagan ma'lumotlar asosida avtomatik ro'yxatga olish 2019-yil 1-aprelda boshlangan, UZIMEI operatorlari orqali mustaqil ro'yxatga olish esa 2019-yil 1-noyabrda joriy etilgan. Loyihani o'shanda O'zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va komunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi boshlagan — O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 21-dekabrdagi PF-269-sonli farmoniga ko'ra, u hozirgi O'zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligiga aylantirilgan.
Tizimni o'shanda O'zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va komunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi Ichki ishlar vazirligi, Davlat bojxona qo'mitasi, "O'zbekiston pochtasi" AJ, EPIGU (Interaktiv davlat xizmatlari yagona portali, my.gov.uz) operatori, "Uzeltexsanoat" tarmoq uyushmasi, mobil operatorlar va qurilma ishlab chiqaruvchilari bilan birgalikda joriy etgan. Loyihaning maqsadlari sifatida mobil qurilmalarning o'g'irlanishi va ruxsatsiz foydalanilishining oldini olish, GSMA standartlariga javob bermaydigan qurilmalarning muomalasini cheklash va ichki bozorni qalbaki import mahsulotlaridan himoya qilish belgilangan.
- 2018-yil 22-oktabr — Vazirlar Mahkamasining "O'zbekiston Respublikasida mobil qurilmalarni ro'yxatga olish tizimini tartibga solish chora-tadbirlari to'g'risida"gi 847-sonli qarori loyihaning huquqiy asosini yaratdi.
- 2019-yil 1-aprel — Mahalliy operator tarmoqlariga allaqachon ulangan qurilmalarning IMEI kodlari uchun butun mamlakat bo'ylab avtomatik ro'yxatga olish boshlandi.
- 2019-yil 17-sentabr — Vazirlar Mahkamasining 778-sonli qarori batafsil tartib, ro'yxatga olish kanallari va to'lovlarni tasdiqladi.
- 2019-yil 1-noyabr — Avtomatik jarayon qamrab olmagan qurilmalar uchun UZIMEI operatorlari, pochta bo'limlari, SMS/USSD so'rovlari va my.gov.uz portali orqali mustaqil ro'yxatga olish ishga tushirildi.
- 2019-yil 1-dekabrgacha — Ro'yxatga olish barcha foydalanuvchilar uchun bepul bo'lgan; shu sanadan keyin u pullik xizmatga aylandi.
№3. Qaysi qurilmalar ro'yxatga olinishi kerak va agar buni qilmasangiz nima bo'ladi
Ro'yxatga olish mahalliy operator tarmoqlarida ishlaydigan smartfonlar, oddiy telefonlar, planshetlar va SIM-modulli boshqa mobil qurilmalarni qamrab oladi. Agar IMEI kodi belgilangan muddatda ro'yxatga olinmasa, qurilma GSM mobil aloqasiga kirish huquqidan mahrum bo'ladi.
2026-yil avgust holatiga ko'ra, tizimda jami 97,8 million dan ortiq IMEI kodi ro'yxatga olingan, ma'lumotlar e'lon qilingan paytda yana 366,3 ming kod ro'yxatga olish jarayonida bo'lgan. Dastur mavjud bo'lgan davrda bloklangan qurilmalarning umumiy soni 20,1 milliongа yetgan.
O'zbekistonda rouming asosida bo'lib, mahalliy operator SIM-kartasiga ulanmaydigan xorijlik fuqarolarning qurilmalari uchun ro'yxatga olish talab qilinmaydi.
- Smartfonlar — 72,5 million ro'yxatga olingan qurilma.
- Oddiy telefonlar — 20,3 million.
- Planshetlar — 1,4 million.
- Ko'chma qurilmalar (masalan, SIM-modulli routerlar va modemlar) — 238 ming.
- Boshqa qurilmalar — taxminan 3 ming.
№4. O'zbekiston fuqarosi IMEI kodini qanday ro'yxatga oladi: bosqichma-bosqich
Rezidentlar IMEI kodini onlayn — BIRDA yoki MyGov mobil ilovalari orqali yoki my.gov.uz portali orqali — yoki shaxsan: UZIMEI operatorlari punktlarida, pochta bo'limlarida yoki 1170 qisqa raqamiga USSD yoki SMS so'rovi orqali ro'yxatga olishi mumkin.
Ro'yxatga olish uchun ishlatiladigan abonent raqami ariza beruvchining o'z nomiga mahalliy operatorda ro'yxatga olingan bo'lishi shart. Bu talab qurilmalarni uchinchi shaxslarning shaxsiy ma'lumotlariga ularning xabarisiz ro'yxatga olishning oldini olish uchun mavjud va "Shaxsga oid ma'lumotlar to'g'risida"gi Qonun qoidalari bilan bog'liq. So'rov yuborilgandan so'ng tizim kodni tekshiradi va to'lovni Payme, Click, Humo, Uzcard orqali yoki bankda amalga oshirish mumkin — odatda so'rov berilgandan keyin belgilangan muddat ichida.
- BIRDA orqali onlayn: ilovaning ommaviy taklifini ko'rib chiqish → IMEI ro'yxatga olish bo'limiga o'tish → qurilmaning IMEI kodi (yoki kodlari) bilan elektron shaklni to'ldirish.
- MyGov orqali onlayn: ilovada ro'yxatdan o'tish → "Mobil qurilmaning IMEI kodini ro'yxatga olish" xizmatini tanlash → elektron shaklni to'ldirish.
- my.gov.uz orqali onlayn: portalga kirish → IMEI ro'yxatga olish xizmatini tanlash → qurilma ma'lumotlarini kiritish.
- UZIMEI operatorida shaxsan: pasportni taqdim etish → o'z nomiga mahalliy operatorda ro'yxatga olingan abonent raqamini taqdim etish → IMEI kodi (yoki kodlari) bilan qurilmani taqdim etish → shaklni to'ldirish → xizmat haqini onlayn yoki naqd to'lash.
- Pochta bo'limida: pasport va telefon bilan shaxsan tashrif buyurish; SIM-karta bir xil pasportga ro'yxatga olingan bo'lishi kerak; agar qurilma pochta orqali kelgan bo'lsa, muhrlangan jo'natma hisob-faktura kerak bo'ladi.
- *1170# USSD so'rovi yoki 1170 raqamiga SMS orqali.
№5. Xorijlik fuqaro O'zbekistonda IMEI kodini qanday ro'yxatga oladi: bosqichma-bosqich
Mahalliy operatorning SIM-kartasidan tarmoqqa birinchi ulanish sanasidan boshlab 60 kundan ortiq foydalanadigan xorijlik fuqarolar qurilmasining IMEI kodini ro'yxatga oldirishi shart — shaxsan UZIMEI operatorida, pochta orqali yoki uzimei.uz saytida onlayn, pasport va qurilmani taqdim etib.
Alohida turistik SIM-kartadan foydalanadigan sayyohlar, shuningdek, mahalliy SIM-kartasiz rouming asosidagi norezidentlar IMEI ro'yxatga oldirmasdan 60 kungacha mobil aloqadan foydalanishlari mumkin. Diplomatik vakolatxona xodimlari uchun ro'yxatga olish Tashqi ishlar vazirligi huzuridagi Diplomatik korpusga xizmat ko'rsatish boshqarmasi orqali amalga oshiriladi — u so'rovni tizim operatoriga yuboradi; bu holda ro'yxatga olish uch ish kuni ichida pullik asosda rasmiylashtiriladi.
- O'z nomiga rasmiylashtirilgan, "norezident" statusidagi mahalliy operator SIM-kartasini olish.
- Pasportni yoki (fuqaroligi bo'lmagan shaxslar uchun) biometrik sayohat hujjatini taqdim etish.
- IMEI kodi (yoki kodlari) bilan mobil qurilmani taqdim etish — buni bilish uchun *#06# ni tering.
- Ro'yxatga olish shaklini uch usuldan biri bilan to'ldirish: shaxsan UZIMEI registratori/operatorida, pochta bo'limida (pasport va telefon bilan) yoki uzimei.uz saytida onlayn — sayt norezidentlar uchun kecha-kunduz mavjud.
- Ro'yxatga olish to'lovini xalqaro karta (VISA, Mastercard) yoki milliy karta (Humo, Uzcard) bilan to'lash.
№6. IMEI ro'yxatga olish qancha turadi va uni qanday to'lash mumkin
Ro'yxatga olish to'lovi hisoblash bazaviy miqdori (HBM)ning foizi sifatida hisoblanadi: jismoniy shaxslar uchun u egasi belgilangan muddatda ro'yxatga oldirishiga qarab HBMning 20% dan 25% gachasini tashkil qiladi; importchilar uchun esa yagona 20% HBM belgilangan. To'lovni Payme, Click, Humo, Uzcard orqali yoki bankda amalga oshirish mumkin.
Importchilar tomonidan rasman olib kelingan telefonlarning xaridorlari alohida IMEI ro'yxatga olish to'lovini to'lamaydi — bu xarajat qurilma import qilinayotganda allaqachon hisobga olinadi. Idora boshqa foydalanuvchi toifalari uchun to'lovni bekor qilishni rejalashtirmagan: Telekommunikatsiya tarmoqlarini boshqarish respublika markazi matbuot xizmati boshlig'i Ahmadjon Orifjonov tushuntirishicha, tizimni bepul qilish uni saqlash xarajatlarini davlat byudjetiga yuklashga olib keladi. Yig'ilgan mablag'lar davlat byudjetiga hamda tizimni saqlash va chekka hududlarda aloqa qamrovini kengaytirishga yo'naltiriladi.
№7. IMEI ro'yxatga olish holatini qanday tekshirish mumkin va agar qurilma bojxonada e'lon qilinmagan bo'lsa nima qilish kerak
Qurilma holatini *#06# ni terib kodini olish, keyin uni USSD *1170#, 1170 raqamiga SMS orqali yoki uzimei.uz saytida so'rash orqali tekshirish mumkin. Agar qurilma e'lon qilinmasdan mamlakatga olib kirilgan bo'lsa, uning IMEI kodini ro'yxatga olishdan oldin u imei.customs.uz orqali bojxona to'lovini to'lab, bojxona rasmiylashtiruvidan o'tishi kerak.
Chegaradan telefonni shaxsan olib o'tayotgan har bir kishi uni kirishda — "Yo'lovchi deklaratsiyasi" ilovasi orqali — barcha IMEI kodlarini ko'rsatib e'lon qilishi kerak. Agar kirishda deklaratsiya berilmagan bo'lsa, bojxona to'lov buyurtmasining holatini imei.customs.uz saytida tekshirish va rasmiylashtirish mumkin: xizmat buyurtma chiqarilganligini ko'rsatadi va IMEI raqami va egasining hujjat turi va raqamidan foydalanib so'rov yuborishga imkon beradi. UZIMEI tizimida IMEI ro'yxatga olish faqat bojxona to'lov buyurtmasi chiqarilgandan yoki deklaratsiya taqdim etilgandan keyin mumkin bo'ladi.
- $1000 gacha va ikkitagacha telefon — havo yo'li orqali bojxona to'lovisiz olib kirish.
- $500 gacha, olti oyda bir telefon — temir yo'l yoki suv transporti orqali bojxona to'lovisiz olib kirish.
- $300 gacha, olti oyda bir telefon — avtomobil yoki piyoda orqali bojxona to'lovisiz olib kirish.
- Belgidan oshgan summaning 30% — qurilma qiymati chegaradan oshsa to'lanadigan bojxona to'lovi.
