Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистон Транспорт вазирлиги Хоразм вилоятидаги Урганч — Хива пуллик автомобиль йўлидан фойдаланиш тартиби тўғрисида вақтинчалик низомни тасдиқлади.
Ҳужжатда йўлдан фойдаланиш учун тўловнинг энг юқори тарифлари, тўлов усуллари, ҳаракатланиш қоидалари ҳамда йўл ҳақини тўламаган ҳайдовчилардан қарздорликни ундириш тартиби белгиланган. Транспорт вазирининг 2026 йил 28 сентябрдаги 1-сон буйруғи Адлия вазирлигида 30 сентябрь куни 3949-сон билан рўйхатдан ўтказилди ва расмий эълон қилинган кундан кучга киради.
Буйруқни транспорт вазири Илҳом Маҳкамов имзолаган. Ҳужжат Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳамда Ички ишлар вазирлиги билан келишилган. Вақтинчалик низом Вазирлар Маҳкамасининг пуллик автомобиль йўлларидан фойдаланишнинг умумий тартибини белгилайдиган қарори қабул қилингунига қадар амал қилади.
Йўл ҳақи қанча бўлади
Тарифлар базавий ҳисоблаш миқдорининг (БҲМ) улушларида белгиланган бўлиб, транспорт воситасининг тоифаси ва йўналиш узунлигига қараб фарқ қилади. 2026 йил 1 сентябрдан амал қилаётган 440 минг сўмлик БҲМ миқдори ҳисобга олинганда, узунлиги 35 километр бўлган Урганч — Хива участкасида ҳар икки йўналишда енгил автомобиллар ва мототранспорт воситалари (M1 ва L тоифалари) учун йўл ҳақи кўпи билан 0,04 БҲМ, яъни 17,6 минг сўмни ташкил этади.
Микроавтобуслар (M2) учун энг юқори тариф 0,10 БҲМ, яъни 44 минг сўм, автобуслар (M3) учун 0,15 БҲМ, яъни 66 минг сўм этиб белгиланган. Икки ва уч ўқли юк автомобиллари (N1, N2, O1, O2 ва O3) эгалари 0,20 БҲМгача, яъни 88 минг сўм, тўрт ва ундан ортиқ ўқли юк автомобиллари ҳамда автопоездлар (N3 ва O4) эгалари эса 0,30 БҲМгача, яъни 132 минг сўм тўлайди.
Узунлиги 28 километр бўлган Янгиариқ — Хива участкасида енгил автомобиллар учун йўл ҳақи 0,033 БҲМ, яъни 14 520 сўм, микроавтобуслар учун 0,08 БҲМ, яъни 35,2 минг сўм, автобуслар учун 0,12 БҲМ, яъни 52,8 минг сўм, икки ва уч ўқли юк автомобиллари учун 0,16 БҲМ, яъни 70,4 минг сўм, оғир юк автомобиллари ва автопоездлар учун эса 0,24 БҲМ, яъни 105,6 минг сўмни ташкил этади. Тўрт ва ундан ортиқ ўқли юк автомобилларининг ҳаракати қопламанинг юқори қатламини ётқизиш ишлари тўлиқ якунланганидан кейингина рухсат этилади.
Тўловнинг аниқ миқдорини йўл оператори белгилайди, бироқ у белгиланган энг юқори чегарадан ошмаслиги керак. Бир тоифадаги барча транспорт воситалари фойдаланувчилари учун тариф бир хил бўлади. «Автомобиль йўллари тўғрисида»ги қонунга мувофиқ бепул ҳаракатланиш ҳуқуқига эга бўлган фуқаролар ундан фойдаланиши мумкин. Бундай фуқаролар рўйхати ахборот таблоларида жойлаштирилади.
Тўловни қандай амалга ошириш мумкин
Йўл ҳақини операторнинг мобил иловасидаги электрон шахсий ҳисоб рақами орқали, тўлов пунктида ёки кейинчалик тўлаш шарти билан амалга ошириш мумкин.
Йўлда тўловларни ундиришнинг икки турдаги тизими назарда тутилган. Тўсиқли тизимда ҳайдовчи тўлов пунктида тўхтайди, тўловни амалга оширади ва шлагбаум очилганидан кейин ҳаракатини давом эттиради. Тўсиқсиз тизимда автомобиль тўхтамасдан ҳаракатланади, унинг давлат рақами ва ўтиш вақти камералар ҳамда назорат аркалари ёрдамида автоматик равишда қайд этилади.
Электрон ҳисоб рақами тўлдирилганда, биринчи навбатда мавжуд қарздорлик қопланади, қолган маблағ эса кейинги сафарлар учун тўловга йўналтирилади. Йўлдан фойдаланиш оммавий шартнома асосида амалга оширилади: ҳайдовчи йўл ҳақини тўлаган ёки йўл талонини сотиб олган пайтдан бошлаб шартнома тузган ҳисобланади.
Йўл ҳақини тўламаганларга қандай чора кўрилади
Агар ҳайдовчи тўсиқсиз тизимда кечиктирилган тўловдан фойдаланса, оператор унга йўл ҳақини беш иш куни ичида тўлаш талаби кўрсатилган хабарнома юборади. Хабарномада давлат рақами, ҳаракатланган сана ва вақт, тўлов суммаси, тўлов усули, шикоят қилиш тартиби ҳамда тўлов амалга оширилмаган тақдирдаги оқибатлар кўрсатилади. Агар беш иш куни ичида тўлов келиб тушмаса, оператор қарздорликни ундириш учун судга мурожаат қилади.
Ҳайдовчи ҳисобланган тўловга эътироз билдириш ҳуқуқига эга. Оператор шикоятни беш иш куни ичида кўриб чиқиши ва у асосли деб топилса, қарздорликни бекор қилиши ёки қайта ҳисоб-китоб қилиши шарт. Қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда оператор қарздорлиги мавжуд автомобиль учун техник кўрикдан ўтиш, қайта рўйхатдан ўтказиш, бошқа шахсга ўтказиш ва Ўзбекистондан олиб чиқиш имкониятини чеклаш мақсадида давлат органлари билан ахборот алмашиши мумкин.
Кимларга кириш тақиқланади
Пуллик автомобиль йўлига оғир вазнли, йирик габаритли ва хавфли юкларни ташувчи автомобиллар, қишлоқ хўжалиги, махсус қурилиш техникаси ва механизмлари, велосипедлар, двигател ҳажми 25 куб сантиметрдан кам ёки қуввати 0,25 кВтдан паст бўлган мопедлар ва скутерлар, пиёдалар, шунингдек, буксирдаги транспорт воситалари киритилмайди.
Йўлда фақат йўл-транспорт ҳодисаси ёки автомобиль носозлиги юз берган ҳолатдагина тўхташга рухсат этилади. Бунда ҳайдовчи зудлик билан Хоразм вилояти ИИБ Йўл ҳаракати хавфсизлиги бошқармасининг қисқа рақами ва операторга хабар бериши шарт. Тўлов пунктлари ва назорат аркаларини айланиб ўтиш, давлат рақамини яшириш ёки ўзгартириш, шлагбаумни ўзбошимчалик билан очиш, шунингдек, тўлов билан боғлиқ бўлмаган сабабларга кўра тўлов пунктида тўхташ тақиқланади.
Операторнинг мажбуриятлари
Пуллик ҳаракат бошланишидан олдин оператор тарифлар, шартлар, тўлов усуллари ва муқобил бепул йўл ҳақидаги маълумотларни оммавий ахборот воситалари, ижтимоий тармоқлар, йўлга кириш жойлари ҳамда Транспорт вазирлиги ҳузуридаги Автомобиль йўллари қўмитаси сайтида эълон қилиши керак.
Оператор йўлни сақлаш ва таъмирлаш, носоз автомобилларни эвакуация қилиш, ҳайдовчиларни авариялар ва ноқулай об-ҳаво шароитлари ҳақида хабардор қилиш учун жавоб беради. Шунингдек, йўлдаги носозликлар туфайли автомобилларга етказилган зарарни қоплаши шарт.
Тушган маблағлар қаерга йўналтирилади
Йиғилган тўловлар Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Автомобиль йўлларини ривожлантириш мақсадли жамғармасининг алоҳида ҳисоб рақамига ўтказилади. Ушбу маблағлар йўлни таъмирлаш ва сақлаш, қишки хизмат кўрсатиш, кўкаламзорлаштириш, техника харид қилиш, оператор ходимлари ва ахборот тизимларини сақлаш харажатларини молиялаштиришга йўналтирилади.
Харажатлар сметасини оператор ишлаб чиқади, Автомобиль йўллари қўмитаси эса Иқтисодиёт ва молия вазирлиги билан келишган ҳолда тасдиқлайди. Йўлни сақлаш харажатлари қопланганидан кейин қолган маблағлар йўл қурилиши учун жалб қилинган кредит ва ссудаларни қоплашга йўналтирилади.
