Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — 2026 йил 1 октябрдан Ўзбекистонда битирувчиларнинг ишга жойлашиш кўрсаткичи асосида олий таълим муассасаларини баҳолайдиган «Битирувчилар сифати индекси» жорий этилади. Ҳар йили энг юқори кўрсаткичга эга бўлган 20 та олий таълим муассасасига карьера марказларини ривожлантириш учун давлат бюджетидан 500 млн сўмдан ажратилади.
Тегишли Вазирлар Маҳкамасининг 525-сон қарори 2026 йил 29 сентябрда имзоланди.
Ҳужжат Президентнинг 2026 йил 10 апрелдаги олий таълим, фан ва инновациялар тизимини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисидаги ПФ-58-сон фармони ижросини таъминлаш мақсадида қабул қилинган. Унинг мақсади битирувчиларнинг бандлик кўрсаткичлари бўйича олий таълим муассасаларини рағбатлантириш ва улар ўртасида соғлом рақобатни шакллантиришдан иборат.
Индекс қандай ҳисобланади
Индекс ҳар йили Таълим сифатини таъминлаш миллий агентлиги томонидан ҳисоблаб чиқилади. У идоравий бўйсунуви ва ташкилий-ҳуқуқий шаклидан қатъи назар, барча олий таълим муассасалари битирувчиларини қамраб олади. Бундан олий ҳарбий ва ҳарбийлаштирилган таълим муассасалари мустасно. Битирувчи деганда ҳисобот йилида олий таълим муассасасини тамомлаб, бакалавр ёки магистр дипломини олган шахс тушунилади. Ҳисобот йили 1 июлдан кейинги йилнинг 30 июнига қадар давом этади.
Баҳолаш битирувчиларнинг ишга жойлашиш тезлиги, барқарор бандлик даражаси, ўртача ойлик даромади ва бандлик тоифаси каби тўртта кўрсаткич асосида амалга оширилади. Ҳисоблаш методикасини агентлик белгилайди. Хорижий фуқаролар, шунингдек, ҳарбий хизматни ўтаётган, озодликдан маҳрум этилган ёки вафот этган битирувчилар ҳисоб-китобга киритилмайди.
Олий таълим муассасалари тўртта тоифа доирасида таққосланади: амалий фанлар, тиббиёт фанлари, ижтимоий-гуманитар фанлар, шунингдек, ижод ва спорт. Ҳисобот йилида 200 нафардан кам битирувчига эга бўлган олий таълим муассасаларининг натижалари алоҳида ҳисобга олинади ва уларга рағбатлантириш татбиқ этилмайди. Ижодий ва спорт олий таълим муассасалари бундан мустасно. Йил давомида тугатилган олий таълим муассасалари якуний натижаларга киритилмайди.
Маълумотлар қаердан олинади
Индекс давлат ахборот тизимларидан маълумотларни автоматик равишда йиғадиган ва текширадиган автоматлаштирилган рақамли платформада шакллантирилади. Дипломлар, мутахассисликлар ва таълим йўналишлари ҳақидаги маълумотлар Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг HEMIS тизимидан олинади. Солиқ қўмитаси my.soliq.uz орқали битирувчиларнинг даромадлари, шунингдек, улардан қанчаси юридик шахс ташкил этгани, якка тартибдаги тадбиркор ёки ўзини ўзи банд қилган шахсга айлангани ҳақида маълумот тақдим этади.
Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги «Ягона миллий меҳнат тизими»дан битирувчиларнинг иш жойи, лавозими, ишга қабул қилинган санаси ва иш стажи ҳақидаги маълумотларни тақдим этади. Мудофаа вазирлиги ҳарбий хизматга чақирилганлар ҳақида, Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги ижтимоий ҳимояга муҳтож битирувчилар ҳақида, Соғлиқни сақлаш вазирлиги эса бола парвариши таътилида бўлганлар ҳақида маълумот беради. Ички ишлар вазирлиги хорижга чиқиб кетганлар ҳақида, Адлия вазирлиги компаниялар ташкил этилгани ва вафот этганлар ҳақида, Иқтисодиёт ва молия вазирлиги эса UzASBO дастурий мажмуаси орқали иш ҳақи ва даромадлар ҳақида маълумот тақдим этади.
Маълумотларнинг ишончлилиги учун уларни тақдим этувчи вазирлик ва идоралар масъул ҳисобланади. Агар маълумотлар нотўғри ёки сохталаштирилгани ёки олий таълим муассасаси кўрсаткичларни сунъий равишда оширишга урингани аниқланса, агентлик директори буйруғи билан муассаса шу йил учун индексдан чиқариб ташланади.
Агентлик платформа ишини Рақамли технологиялар вазирлиги билан биргаликда 2026 йил 10 ноябрга қадар бюджетдан ташқари маблағлар ҳисобидан йўлга қўйиши керак. 1 ноябрга қадар унинг киберхавфсизлик талабларига мувофиқлиги «Киберхавфсизлик маркази» давлат муассасаси томонидан текширилади. 1 декабрга қадар Рақамли технологиялар вазирлиги идораларнинг ахборот тизимларини «Электрон ҳукумат» идоралараро платформаси орқали ушбу тизим билан интеграция қилиши лозим.
Муддатлар ва «светофор» тизими
Агентлик иштирок этувчи олий таълим муассасалари рўйхатини тоифалар бўйича 15 июлга қадар тасдиқлайди, дастлабки натижалар эса 15 августга қадар шакллантирилади. Улар 10 кун ичида платформадаги шахсий кабинетлар орқали олий таълим муассасаларига юборилади. Олий таълим муассасалари 10 кун давомида натижаларни текшириб, хатолар ҳақида хабар бериши мумкин. Агентлик мурожаатларни 15 кун ичида кўриб чиқади. Агар хато маълумот манбаси билан боғлиқ бўлса, натижа ўзгаришсиз қолиши мумкин, бироқ агентлик маълумотларни йиғишни такомиллаштириш бўйича тегишли идорага таклифлар юборади.
Якуний натижалар ҳар йили 1 октябрга қадар агентликнинг веб-сайтида эълон қилинади. Кўргазмалилик учун ҳар бир тоифадаги олий таълим муассасалари уч гуруҳга ажратилади: энг яхши натижаларга эга 30 фоиз «яшил», кейинги 30 фоиз «сариқ», қолган 40 фоиз «қизил» гуруҳга киритилади.
Кимларга маблағ берилади
Рағбатлантириладиган олий таълим муассасалари сони ҳар бир тоифадаги ОТМлар сонига мутаносиб равишда тақсимланади. Баллар тенг бўлган тақдирда битирувчиларнинг ўртача ойлик даромади кўрсаткичи юқорироқ бўлган ОТМга устунлик берилади. Агар бу кўрсаткич ҳам бир хил бўлса, бандликнинг барқарорлиги, унинг тоифаси ва ишга жойлашиш тезлиги ҳисобга олинади.
2027 йилда мукофотлар учун маблағлар Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги бюджети доирасида ажратилади, 2028 йилдан бошлаб эса давлат бюджети параметрларида назарда тутилади. Вазирлик маблағларни давлат олий таълим муассасаларига ғазначилик ҳисоб рақамлари орқали, нодавлат олий таълим муассасаларига эса банк ҳисоб рақамларига ўтказади. Маблағларни карьера марказлари ходимларини рағбатлантириш, битирувчиларнинг ишга жойлашишини мониторинг қилиш, иш берувчилар билан ҳамкорлик қилиш, стажировка ва амалиёт дастурларини амалга оширишга йўналтириш мумкин.
Индекс натижаларидан норози бўлган олий таълим муассасалари судга мурожаат қилиши мумкин. Ахборот тизимидаги шахсий маълумотларни ошкор қилиш қонунчиликка мувофиқ жавобгарликка сабаб бўлади.
Аккредитация ҳақида маълумотнома
Шу қарор билан давлат хизматларининг ягона маъмурий регламентига янги хизмат — таълим ташкилоти аккредитациядан ўтгани ҳақида маълумотнома бериш хизмати ҳам қўшилди. Ушбу хизмат Таълим сифатини таъминлаш миллий агентлиги томонидан бепул кўрсатилади. Маълумотнома уч иш куни ичида ўзбек, рус ёки инглиз тилларида берилади.
