Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистон Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси беш ёки ундан ортиқ хусусий бизнес фаолият юритаётган бозорларда давлат корхоналари ва уларнинг филиалларини ташкил этишни рад этади. Шунингдек, қўмита хусусийлаштирилиши режалаштирилаётган давлат компаниялари фаолият юритаётган соҳаларда рақобат даражасини ҳар йили баҳолайди ҳамда қайси давлат муассасаларини хусусийлаштириш, тугатиш ёки сақлаб қолиш бўйича таклифлар киритади. Ўзгартишлар Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 29 сентябрдаги 520-сон қарори билан мустаҳкамланди.
Ҳужжат «Давлат мулкини бошқариш тўғрисида»ги ва «Давлат мулкини хусусийлаштириш тўғрисида»ги қонунлар, шунингдек, давлат муассасаларини ислоҳ қилишни жадаллаштириш бўйича 2022 йил 8 февралдаги ПҚ-123-сон Президент қарори ижросини таъминлаш мақсадида қабул қилинган. Унинг мақсади давлатнинг иқтисодиётдаги иштирокини қисқартиришни жадаллаштириш ва соғлом рақобат муҳитини ривожлантиришдан иборат.
Давлат компаниясини ташкил этиш қачон рад этилади
Давлат иштирокидаги корхоналар ва уларнинг аффилланган шахсларини ташкил этиш ва қайта ташкил этиш, уларнинг фаолият турини ўзгартириш ҳамда улар томонидан акция ва улушларни сотиб олиш учун антимонополия органининг дастлабки розилигини олиш тартиби тўғрисидаги низомга ўзгартишлар киритилди.
Янги таҳрирга кўра, давлат улуши 50 фоиздан ортиқ бўлган ёки бошқа ҳар қандай акциядор улушидан юқори бўлган компанияни ташкил этиш ёки қайта ташкил этиш, шунингдек, агар унинг фаолият тури «Давлат мулкини бошқариш тўғрисида»ги қонуннинг 10-моддасида белгиланган давлат мулкига эгалик қилиш мезонларининг бирортасига ҳам мос келмаса, унинг фаолият турини ўзгартириш рад этилади.
Компания ушбу мезонларга жавоб берса ёки мазкур тоифага кирмаса ҳам, тўрт ҳолатда розилик берилмайди.
Биринчиси, агар давлат корхонаси ёки унинг филиали беш ёки ундан ортиқ хусусий тадбиркорлар аллақачон товар ёки молия бозорида фаолият юритаётган рақобатбардош секторда ташкил этилган бўлса.
Иккинчиси, агар унинг таъсисчилари давлат органлари, ҳокимликлар, лицензиялаш, рухсатнома бериш, рўйхатдан ўтказиш ёки аккредитация қилиш ваколатига эга давлат муассасалари ёки худди шу фаолият билан шуғулланишни режалаштираётган давлатга тегишли махсус мақсадли фондлар бўлса.
Учинчи ҳолат, агар янги компания таъсисчининг товарлари, ресурслари ёки инфратузилмасидан фойдаланса ва хусусий бизнес билан рақобатлашса, таъсисчиси ягона етказиб берувчи бўлган ёки доминант мавқега эга бўлган компанияларга тааллуқлидир. Бундай компанияларни таъсисчи тузилмасидан ажратиш учун истисно мавжуд, агар уларга рақобатчилар билан тенг шароитлар яратилса.
Тўртинчиси, агар давлат корхонаси рақобатбардош секторда ўзининг асосий фаолиятига алоқадор бўлмаган иккинчи даражали фаолият билан шуғулланишни ёки бундай сектордаги бошқа компанияларда улушларни сотиб олишни ният қилса. Агар компанияни ташкил этиш Президентнинг фармонлари ва қарорлари ёки Вазирлар Маҳкамаси қарорлари билан назарда тутилган бўлса, охирги иккита чеклов қўлланилмайди.
Хусусийлаштиришдан олдин рақобат баҳоланади
Қарор билан, шунингдек, давлат улушларини хусусийлаштириш режалаштирилаётган компаниялар бўйича антимонополия органининг хулосаларини ҳамда давлат муассасалари бўйича таклифларни тайёрлаш тартиби тўғрисидаги низом тасдиқланди.
Давлат активларини бошқариш агентлиги ҳар йили 1 сентябрга қадар кейинги йилда хусусийлаштириш учун таклиф этилаётган объектлар рўйхатини қўмитага тақдим этади. Унда объектнинг номи, ТИНи, ташкилий-ҳуқуқий шакли, манзили, давлат улуши миқдори, акциядор давлат органи ва сўнгги йилдаги соф тушуми кўрсатилади.
Қўмита 30 кун ичида давлат органларидан тегишли бозорларда рақобат қанчалик ривожлангани ҳақида маълумот сўрайди. Яна 15 кундан сўнг объектларни ҳудудлар бўйича тақсимлайди ва ҳудудий бошқармаларга дастлабки хулосаларни тайёрлашни топширади.
Рўйхат бўйича якуний хулоса қўмита томонидан 1 декабрга қадар агентликка юборилади. Агентлик уни ҳар йилги хусусийлаштириш дастурини шакллантиришда инобатга олади ва икки ой ичида қайси объектлар дастурга киритилмагани ҳамда бунинг сабаблари ҳақида қўмитага ёзма равишда хабар беради. Қўмита икки ой ичида ушбу рўйхатни кўриб чиқади, қўшимча таҳлил ўтказади ва зарурат бўлса, таклифлар киритади.
Давлат муассасалари билан нима бўлади
Давлат муассасалари ҳақидаги маълумотларни агентлик ҳар йили 15 январга қадар қўмитага тақдим этади. Унда, жумладан, муассасанинг муассиси ва соҳаси кўрсатилади. Қўмита таҳлилни 15 апрелга қадар ўтказади ва 1 майга қадар «Davlat mulki» ахборот тизими орқали агентликка таклифлар юборади. У муассасани хусусийлаштириш, тугатиш ёки сақлаб қолишни таклиф қилиши мумкин.
Давлат мулкига эгалик қилиш мезонларига жавоб бермайдиган муассасаларни хусусийлаштириш ёки тугатиш таклиф этилади. Қолган муассасалар эса улар фаолият юритаётган соҳада рақобат қай даражада ривожланганига қараб, хусусийлаштириш, тугатиш ёки сақлаб қолиш учун таклиф қилинади. Агентлик таклифларни кўриб чиқади ва 1 сентябрга қадар уларни Вазирлар Маҳкамасига киритади.
Агентлик ва қўмита ўртасида маълумотлар алмашинуви уларнинг ахборот тизимларини интеграция қилиш орқали электрон шаклда амалга оширилади. Ҳар икки идора олинган маълумотларнинг махфийлигини таъминлаши шарт.
