Özbekiston

Ŏzbekistonning aqlli şähärläri: COP31 doirasida çiqindilar va energiya iste’molini kamaytiriş uçun sun’iy intellektdan foydalanish taklif etildi

Ŏzbekistonning aqlli şähärläri: COP31 doirasida çiqindilar va energiya iste’molini kamaytiriş uçun sun’iy intellektdan foydalanish taklif etildi
Ŏzbekistonning aqlli şähärläri: COP31 doirasida çiqindilar va energiya iste’molini kamaytiriş uçun sun’iy intellektdan foydalanish taklif etildi / Foto: Özbekiston Prezidenti matbuot xizmati.

Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — 16-noyabr kuni Antaliyada bŏlib ŏtayotgan COP31 iqlim konferensiyasida şähärlarning ekologik barqarorligini oşiriş maqsadida sun’iy intellekt, raqamli egizaklar va buyumlar interneti (IoT) texnologiyalaridan foydalanishga qaratilgan xalqaro taşabbus taqdim etildi. Uşbu yondaşuvlar şähär infratuzilmasining rivojlanişi elektr energiyasi, transport xizmatlari va resurslarni samarali boşqarişga bŏlgan ehtiyojning ortişi bilan keçayotgan Ŏzbekiston uçun ham dolzarb bŏlişi mumkin.

Mazkur taşabbus COP31 raisligi va Xalqaro elektraloqa ittifoqi (ITU) tomonidan BMTning Aholi punktlari bŏyiça dasturi (UN-Habitat) hamda BMTning Iqlim ŏzgarişi tŏğrisidagi hadli konvensiyasi (UNFCCC) kotibiyati bilan hamkorlikda taşkil etilgan «Barqaror şähärlarni qayta tasavvur qiliş: barqaror kelajak uçun sun’iy intellekt, raqamli egizaklar va buyumlar interneti» mavzusidagi yuqori darajadagi muloqot davomida muhokama qilindi.

Uçraşuvning asosiy mavzusi tajriba tariqasidagi raqamli yeçimlardan ularni şähär infratuzilmasiga keng miqyosda joriy etişga ŏtiş bŏldi. İştirökçilar energiya samaradorligini oşiriş, issiqxona gazlari çiqindilarini kamaytiriş va şähärlarni iqlim ŏzgarişiga moslaştırishda texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlarini kŏrib çiqdilar.

Muhokamalarning asosiy yŏnalişlaridan biri raqamli egizaklar texnologiyasi bŏldi. Bu real obyektlar va infratuzilma tizimlarining virtual modellari bŏlib, ular orqali obyektlarning holatini tahlil qiliş, turli ssenariylarni modellaştiriş va boşqaruv qarorlarining ehtimoliy oqibatlarini baholaş mumkin.

Sun’iy intellekt va buyumlar interneti sensorlari bilan birgalikda bunday modellardan binolarning energiya iste’molini boşqariş, transport oqimlarini optimallaştiriş, kommunal tarmoqlarni monitoring qiliş va şähär infratuzilmasini rejalaştirişda foydalanish mumkin.

Masalan, transport tirbandligi haqidagi ma’lumotlarni tahlil qiliş svetoforlar faoliyatini va jamoat transporti yŏnalişlarini takomillaştirişga yordam beradi. Energetika tizimlarini raqamli modellaştiriş esa elektr energiyasi yŏqotişlarini kamaytiriş imkoniyatlarini aniqlashga xizmat qilişi mumkin.

Şähär kommunal xŏjaligida bunday texnologiyalar suv sizib çiqiş holatlarini aniqlash, muhandislik tarmoqlarining holatini nazorat qiliş va kommunal xizmatlar samaradorligini oşiriş uçun qŏllanilişi mumkin.

COP31 doirasida, şuningdek, aqlli, iqlim ŏzgarişiga çidamli va ekologik barqaror şähärlarni rivojlantiriş bŏyiça global harakatlarga çaqiriq taqdim etildi. Uşbu taşabbus hukumatlar, mahalliy hokimiyat organlari, texnologik kompaniyalar, ilmiy taşkilotlar va xalqaro hamkorlarni raqamli iqlim yeçimlarini joriy etiş atrofida birlaştirişga qaratilgan.

Bunda texnologik tizimlarning ŏzaro mosligi, muvaffaqiyatli loyihalarni keng miqyosda joriy etiş va ularning amaliy ekologik natijalarini baholaşga alohida e’tibor qaratilmoqda.

Ŏzbekiston uçun uşbu kun tartibi raqamli iqtisodiyotni rivojlantiriş, kommunal infratuzilmani modernizatsiya qiliş va şähärlarning iqlim ŏzgarişiga çidamliligini oşiriş nuqtayi nazaridan muhim ahamiyatga ega.

Xususan, Toşkent va mamlakatning boşqa yirik şähärlarida sun’iy intellekt hamda raqamli egizaklar texnologiyalaridan foydalanish transport, elektr ta’minoti, suv ta’minoti va şähärsozlik jarayonlarini yanada samarali boşqarişga yordam berişi mumkin.

Şu bilan birga, bunday texnologiyalarni joriy etiş raqamli infratuzilmaga investitsiyalar kiritiş, sifatli ma’lumotlardan foydalanish imkoniyatini ta’minlaş, mutaxassislarni tayyorlaş va axborot xavfsizligini ta’minlaşni talab etadi.

Bundan taşqari, raqamlaştirişning ekologik samarasini baholaşda hisoblaş tizimlari va ma’lumotlarni qayta işlaş markazlarining ŏzlari qança energiya iste’mol qilişini ham hisobga oliş zarur.

COP31 doirasida taqdim etilgan taşabbus iqlim siyosatida raqamli texnologiyalarning roli ortib borayotganini kŏrsatadi. Biroq ularning samaradorligi nafaqat sun’iy intellektni joriy etişga, balki şähär hokimiyatlarining yangi vositalarni amaldagi boşqaruv tizimlariga integratsiya qiliş qobiliyatiga ham boğliq bŏladi.

 

Kamila Fayziyeva
Kamila Fayziyeva

Kamila Fayzieva — iqlim, iqtisodiyot va fintex tizimlari bo'yicha mutaxassislashgan tadqiqotchi va tahlilchi. UzDaily muallifi.