Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — Xalqaro valyuta jamğarmasi (XVJ) Özbekistonning 2026 yildagi joriy operatsiyalar hisobi taqçilligi prognozini YAIMga nisbatan 3,2 foizdan 5,1 foizga oşirdi. Prognozning qayta körib çiqilişi importning tez sur’atlarda ösişi va oltin eksporti hajmi kutilganidan past bölgani bilan boğliq.
Bu haqda XVJning Özbekistondagi doimiy vakili Koba Gvenetadze Markaziy bankda bölib ötgan mintaqaviy iqtisodiy prognoz taqdimotida ma’lum qildi.
«Dastlab joriy yilda uşbu körsatkiç YAIMga nisbatan 3,2 foiz darajasida bölişini prognoz qilgan edik. Hozir esa bu körsatkiç 5,1 foizni taşkil etmoqda. Buning asosiy sababi iqtisodiyotdagi talab juda yuqori bölgani şaroitida importning sezilarli darajada ösişidir. Şu bilan birga, oltin eksporti hajmi kutganimizdan past böldi», — dedi u.
2025 yilda joriy operatsiyalar hisobi taqçilligi sezilarli darajada qisqargan. Bunga oltin narxining yuqoriligi, oltindan taşqari tovarlar eksportining barqarorligi va pul ötkazmalari oqimining köpayişi yordam bergan.
2027 yil prognozi va taqçillik sabablariga baho
XVJ baholaşiga köra, 2027 yilda joriy operatsiyalar hisobi taqçilligi YAIMga nisbatan taxminan 4,6 foizni taşkil etadi. Örta muddatli istiqbolda esa jamğarma uşbu körsatkiç 5 foizdan past darajada saqlanişini kutmoqda.
Gvenetadzening ta’kidlaşiça, taqçillikning ortişi öz-özidan mamlakatning import yoki taşqi moliyalaştirişga qaramligi kuçayganini anglatmaydi.
«Joriy operatsiyalar hisobi taqçilligining kengayişini öz-özidan import yoki taşqi moliyalaştirişga qaramlik ortib borayotganining belgisi sifatida talqin qilmaslik kerak. Aksinça, bu Özbekistonning katta investitsiya ehtiyojlari bilan boğliq davom etayotgan iqtisodiy transformatsiyasini aks ettiradi», — deya tuşuntirdi jamğarma vakili.
U 2018 yilgaça Özbekiston joriy operatsiyalar hisobi böyiça profitsitni saqlab kelganini eslatdi. Iqtisodiyot oçilganidan keyin taqçillikka ötilişi iqtisodiy transformatsiya jarayonini boşdan keçirgan sobiq SSSRning boşqa mamlakatlariga ham xos holat hisoblanadi.
XVJ taşqi qarz inqirozi xavfini past deb baholamoqda
XVJ va Jahon bankining qarz barqarorligi böyiça qöşma tahlili Özbekistonda taşqi qarz inqirozi xavfini past deb baholaydi. Mamlakatning qarz majburiyatlariga xizmat körsatiş qobiliyati, jumladan, salbiy iqtisodiy ssenariylarda ham yuqori deb tan olingan.
Jamğarma ma’lumotlariga köra, 2025 yilda davlat va davlat tomonidan kafolatlangan taşqi qarz YAIMning taxminan 26 foizini taşkil etgan. Jami taşqi qarz esa YAIMga nisbatan qariyb 54,2 foizga yetgan.
Qonunçilikda davlat qarzining eng yuqori çegarasi YAIMning 60 foizi etib belgilangan. Qarz miqdori 50 foizga yetganda hukumat tegişli çoralarni körişi şart.
Şu bilan birga, XVJ davlat korxonalari va davlat-xususiy şeriklik loyihalarining şartli majburiyatlariga e’tibor qaratmoqda. Uşbu xavflar doimiy monitoringni talab qiladigan omillar qatorida qolmoqda.
Rivojlangan mamlakatlarda foiz stavkalarining oşişi mumkin bölgan ta’siri haqidagi savolga javob berar ekan, Gvenetadze Özbekiston taşqi qarzi tarkibining öziga xos xususiyatlarini ta’kidladi.
Uning sözlariga köra, majburiyatlarning asosiy qismini taraqqiyot hamkorlarining kreditlari taşkil etadi. Ular asosan nisbatan past va qat’iy belgilangan foiz stavkalarida taqdim etiladi.