Özbekiston

Iqlim õzgarişi Markaziy Osiyoda antibiotiklarga çidamlilikning tarqalişini tezlaştirişi mumkin

Iqlim õzgarişi Markaziy Osiyoda antibiotiklarga çidamlilikning tarqalişini tezlaştirişi mumkin
Iqlim õzgarişi Markaziy Osiyoda antibiotiklarga çidamlilikning tarqalişini tezlaştirişi mumkin

Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — Iqlim õzgarişi Markaziy Osiyoda antibiotiklarga çidamlilikning tarqalişiga yordam berişi mumkin. Haroratning ko‘tarilişi, toşqinlar va suv tanqisligi atrof-muhitda çidamli mikroorganizmlar hamda çidamlilik genlarining tarqalişiga ta’sir kõrsatişi mumkin. Bu xavflar haqida Markaziy Osiyo mintaqaviy ekologik markazi (CAREC) vakili Oksana Kravtsova 19-noyabr kuni Astanada bõlib õtgan xalqaro konferensiyada ma’lum qildi.

Taqdim etilgan materiallarga kõra, iqlim õzgarişi mikroorganizmlarning yaşab qolişi va tarqalişi şaroitlariga, şuningdek, bakteriyalar õrtasida antibiotiklarga çidamlilik genlarining uzatilişiga ta’sir kõrsatişi mumkin.

Kõrib çiqilayotgan mexanizmlardan biri çidamlilik genlarining gorizontal uzatilişidir. Bu jarayonda bakteriyalar mikroblarga qarşi preparatlarga çidamlilik bilan boğliq genetik materialni õzaro almaşadi.

Taqdimotda 2024-yilda Journal of Hazardous Materials ilmiy jurnalida çop etilgan laboratoriya tadqiqoti natijalari keltirilgan. Tajriba şaroitida suv harorati 5°C dan 30°C ga oşirilganda antibiotiklarga çidamlilik genlarining uzatiliş çastotasi taxminan 30 baravar oşgan.

Biroq uşbu tadqiqot natijalari muayyan eksperimental tizimga tegışli bõlib, Markaziy Osiyoning tabiiy ekotizimlarida antibiotiklarga çidamlilik, kasallaniş yoki õlim kõrsatkiçlari xuddi şunça oşişini anglatmaydi.

Haroratning ko‘tarilişidan taşqari, ekstremal ob-havo hodisalari ham muhim ahamiyatga ega bõlişi mumkin.

Toşqinlar va kuçli yoğinlar qişloq xõjaligi hududlari hamda çorvaçilik majmualaridan ifloslantiruvçi moddalarni yer usti suvlariga olib õtişi mumkin. Bu esa odamlar va hayvonlarning çidamli mikroorganizmlar bilan kontaktda bõliş ehtimolini oşiradi.

Qurğoqçilik va suv tanqisligi esa suv resurslaridan qayta foydalaniş amaliyotini õzgartirişi, suvni samarali tozalaş va sanitariya muhofazasiga bõlgan talablarni oşirişi mumkin.

Çang bõronlari ham alohida omil sifatida kõrib çiqilmoqda, çunki ular mikrob materiallarini taşişi mumkin. Biroq ularning Markaziy Osiyoda antibiotiklarga çidamlilik genlari tarqalişiga qõşayotgan hissasini aniql aş uçun qõşimça tadqiqotlar zarur.

Õzbekiston uçun bu masalalar haroratning oşişi, suv tanqisligi, suğorma dehqonçilik va intensiv çorvaçilik şaroitida ayniqsa dolzarbdir.

Şu bilan birga, iqlim õzgarişi antibiotiklarga çidamlilikning yagona yoki barça şaroitlarda asosiy sababi emas. Tibbiyot va veterinariyada antibiotiklardan foydalaniş, sanitariya şaroitlari, davolaniş imkoniyatlari hamda epidemiologik nazorat tizimlarining samaradorligi muhim omillar bõlib qolmoqda.

«Yagona salomatlik» yondaşuvi doirasida mutaxassislar inson, hayvonlar va atrof-muhit salomatligini yagona tizimning õzaro boğliq tarkibiy qismlari sifatida kõrib çiqişni taklif etmoqda.

Bu yondaşuv xavflarni yanada aniqroq baholaş va profilaktik çoralarni işlab çiqiş uçun klinik, veterinariya, ekologik va iqlim ma’lumotlarini birlaştirişni nazarda tutadi.

Markaziy Osiyo uçun kelgusidagi tadqiqotlarning asosiy yõnalişlaridan biri harorat, ekstremal ob-havo hodisalari va çidamli mikroorganizmlar tarqalişi õrtasidagi mavsumiy boğliqlikni õrganiş bõlişi mumkin.

Bunday tadqiqotlar mintaqaviy şaroitlarda aynan qaysi iqlim omillari antibiotiklarga çidamlilikka ta’sir kõrsatişini hamda qanday moslaşuv çoralari ehtimoliy xavflarni kamaytirişini aniql aş imkonini beradi.

Kamila Fayziyeva,

maxsus UzDaily uçun

Astana, Qozoğiston

Kamila Fayziyeva
Kamila Fayziyeva

Kamila Fayzieva — iqlim, iqtisodiyot va fintex tizimlari bo'yicha mutaxassislashgan tadqiqotchi va tahlilchi. UzDaily muallifi.