Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — S&P Global Ratings xalqaro reyting agentligi 2026 yil 6 noyabr kuni Andijon viloyati hokimligiga milliy va xorijiy valyutadagi emitentning uzoq muddatli kredit reytinglarini “BB-” darajasida belgiladi. Reytinglar böyiça prognoz barqaror. Bu haqda S&P Global Ratings xabar berdi.
Agentlik baholaşiga köra, Özbekistonning şarqiy çekkasida, Farğona vodiysida joylaşgan Andijon mustahkam moliyaviy körsatkiçlari va tijorat qarzining yöqligi tufayli ustunlikka ega. Tahlilçilar viloyatning past farovonlik darajasi hamda institutsional muhitning beqarorligi tufayli yuzaga kelayotgan noaniqlikni çeklovçi omillar sifatida qayd etgan. Bu holat prognoz qiliş imkoniyatlarini çeklaydi.
Barqaror prognoz bir tomondan byudjet muvozanatini saqlaş tajribasi va viloyat qarz yukining pastligi, ikkinçi tomondan esa Özbekistonda mahalliy va mintaqaviy hokimiyat organlari faoliyatini tartibga soluvçi tizimning beqarorligi bilan boğliq xatarlar örtasidagi muvozanatni aks ettiradi. Byudjet böyiça asosiy qarorlarni markaziy hukumat qabul qiladi, Andijon kabi hududlarning bu qarorlarga ta’sir körsatiş imkoniyatlari çeklangan.
S&P ma’lumotlariga köra, markaziy hukumatning asosiy soliqlar, transfertlar va xarajatlar böyiça vakolatlarga doir siyosati tez-tez özgarib turadi. Bunday özgarişlar oxirgi marta 2025 yil oxirida yuz bergan.
Bu esa viloyat daromadlari va xarajat majburiyatlarining barqarorligiga salbiy ta’sir körsatib, örta muddatli rejalaştirişni qiyinlaştiradi.
Tahlilçilar fikriça, qarz va likvidlikni boşqariş amaliyoti hali dastlabki bosqiçda. Masalan, mablağlarni tijorat banklariga joylaştiriş amaliyoti faqat 2026 yilda joriy etilgan va uşbu mexanizmning samaradorligini hali baholaş lozim.
Agentlik viloyat iqtisodiyotini milliy va xalqaro miqyosda zaif deb baholaydi. Jon boşiga yalpi içki mahsulot 2,8–2,9 ming dollar yoki mamlakat böyiça örtaça körsatkiçning taxminan 64 foizi darajasida baholanmoqda.
Şu bilan birga, Andijon sanoat jihatidan nisbatan rivojlangan hududlar qatoriga kiradi. Viloyat mamlakatda törtinçi örinni egallaydi va Özbekiston sanoat işlab çiqarişining 10,5 foizini ta’minlaydi. Bu, asosan, Asaka şahridagi UzAutoMotors zavodi atrofida şakllangan avtomobil klasterining hissasi bilan boğliq. S&P baholaşiça, 2027–2028 yillarda jon boşiga YAIMning real ösişi mamlakat böyiça bölgani kabi, taxminan 6,5 foizni taşkil etadi.
Agentlik byudjet körsatkiçlari yuqori darajada saqlanişini kutmoqda. Prognozga köra, kelgusi uç yilda Andijon viloyatida byudjet muvozanatli böladi yoki kiçik profitsit qayd etiladi.
S&P ma’lumotlariga köra, 2025 yilda viloyatning operatsion daromadlari 6,27 trillion sömni, operatsion xarajatlari 6,21 trillion sömni, operatsion balansi esa 62,5 milliard sömni taşkil etgan. 2026 yilda agentlik operatsion daromadlar taxminan 6,2 trillion sömga, operatsion profitsit esa 45,8 milliard sömga yetişini kutmoqda.
Viloyat byudjeti xarajatlarining 80 foizi ijtimoiy sohaga yönaltiriladi. Bu esa byudjetning moslaşuvçanligini çeklaydi. S&P prognozlariga köra, hududning infratuzilmaga köproq sarmoya kiritiş maqsadiga muvofiq, kapital xarajatlar 2026 yildagi 292 milliard sömdan 2027 yilda 650 milliard sömgaça oşadi. Uşbu investitsiyalar, asosan, markaziy byudjetdan ajratiladigan kapital transfertlar hisobidan moliyalaştirilişi kutilmoqda.
Qarz yuki juda past darajada qolmoqda. Amaldagi qonunçilik mahalliy va mintaqaviy hokimiyat organlariga tijorat asosida qarz olişni taqiqlaydi. Byudjet taqçilligi yuzaga kelgan taqdirda, u markazdan qöşimça transfertlar ajratiş orqali qoplanadi.
Andijonning tijorat qarzi mavjud emas, markaziy byudjet oldidagi qarzi esa transfertlarni hisobga olgan holda operatsion daromadlarning 1 foizidan oşmaydi. 2025 yil oxirida töğridan-töğri qarz 22,5 milliard sömni yoki operatsion daromadlarning 0,4 foizini taşkil etgan.
Viloyat hokimiyati bilan boğliq taşkilotlar sektori kiçik hajmga ega. Hokimlik taxminan 50 ta kompaniyada uluşga ega bölib, ularning aksariyati fermer bozorlaridir. Viloyat tomonidan uşbu kompaniyalarga subsidiyalar ajratiş, kapital kiritiş yoki favqulodda moliyaviy yordam körsatiş holatlari qayd etilmagan. Viloyatning tuman va şaharlari ham markaziy hukumat kömagi tufayli moliyaviy barqarorlikni saqlab kelmoqda.
Qarz deyarli mavjud emasligi şaroitida viloyat likvidligi işonçli darajada saqlanişi kutilmoqda. Andijon likvidlik taqçilligini qoplaş uçun imtiyozli şartlarda byudjet ssudalarini oliş huquqiga ega. S&P baholaşiga köra, mamlakatda kapital bozori va bank sektori zaifligi sababli taşqi moliyalaştiriş imkoniyatlari çeklangan.
Agar Andijon va markaziy hukumat örtasidagi munosabatlar özgarişi hududni qöllab-quvvatlaşni susaytirsa va bu byudjet körsatkiçlari yoki qarz holatining yomonlaşişiga olib kelsa, agentlik reytingni pasaytirişi mumkin.
Uzoqroq istiqbolda mahalliy va mintaqaviy hokimiyat organlari uçun institutsional muhit sezilarli darajada mustahkamlansa, yana-da prognoz qilinadigan va şaffof bölsa, şuningdek, hududlarning markaziy hukumat qarorlariga ta’sir körsatiş imkoniyatlari kengaysa, reyting oşirilişi mumkin.
Bundan taşqari, Andijonning özida moliyaviy boşqaruv sifati ham yaxşilanişi lozim.
