Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ) Ўзбекистоннинг 2026 йилдаги жорий операциялар ҳисоби тақчиллиги прогнозини ЯИМга нисбатан 3,2 фоиздан 5,1 фоизга оширди. Прогнознинг қайта кўриб чиқилиши импортнинг тез суръатларда ўсиши ва олтин экспорти ҳажми кутилганидан паст бўлгани билан боғлиқ.
Бу ҳақда ХВЖнинг Ўзбекистондаги доимий вакили Коба Гвенетадзе Марказий банкда бўлиб ўтган минтақавий иқтисодий прогноз тақдимотида маълум қилди.
«Дастлаб жорий йилда ушбу кўрсаткич ЯИМга нисбатан 3,2 фоиз даражасида бўлишини прогноз қилган эдик. Ҳозир эса бу кўрсаткич 5,1 фоизни ташкил этмоқда. Бунинг асосий сабаби иқтисодиётдаги талаб жуда юқори бўлгани шароитида импортнинг сезиларли даражада ўсишидир. Шу билан бирга, олтин экспорти ҳажми кутганимиздан паст бўлди», — деди у.
2025 йилда жорий операциялар ҳисоби тақчиллиги сезиларли даражада қисқарган. Бунга олтин нархининг юқорилиги, олтиндан ташқари товарлар экспортининг барқарорлиги ва пул ўтказмалари оқимининг кўпайиши ёрдам берган.
2027 йил прогнози ва тақчиллик сабабларига баҳо
ХВЖ баҳолашига кўра, 2027 йилда жорий операциялар ҳисоби тақчиллиги ЯИМга нисбатан тахминан 4,6 фоизни ташкил этади. Ўрта муддатли истиқболда эса жамғарма ушбу кўрсаткич 5 фоиздан паст даражада сақланишини кутмоқда.
Гвенетадзенинг таъкидлашича, тақчилликнинг ортиши ўз-ўзидан мамлакатнинг импорт ёки ташқи молиялаштиришга қарамлиги кучайганини англатмайди.
«Жорий операциялар ҳисоби тақчиллигининг кенгайишини ўз-ўзидан импорт ёки ташқи молиялаштиришга қарамлик ортиб бораётганининг белгиси сифатида талқин қилмаслик керак. Аксинча, бу Ўзбекистоннинг катта инвестиция эҳтиёжлари билан боғлиқ давом этаётган иқтисодий трансформациясини акс эттиради», — дея тушунтирди жамғарма вакили.
У 2018 йилгача Ўзбекистон жорий операциялар ҳисоби бўйича профицитни сақлаб келганини эслатди. Иқтисодиёт очилганидан кейин тақчилликка ўтилиши иқтисодий трансформация жараёнини бошдан кечирган собиқ СССРнинг бошқа мамлакатларига ҳам хос ҳолат ҳисобланади.
ХВЖ ташқи қарз инқирози хавфини паст деб баҳоламоқда
ХВЖ ва Жаҳон банкининг қарз барқарорлиги бўйича қўшма таҳлили Ўзбекистонда ташқи қарз инқирози хавфини паст деб баҳолайди. Мамлакатнинг қарз мажбуриятларига хизмат кўрсатиш қобилияти, жумладан, салбий иқтисодий сценарийларда ҳам юқори деб тан олинган.
Жамғарма маълумотларига кўра, 2025 йилда давлат ва давлат томонидан кафолатланган ташқи қарз ЯИМнинг тахминан 26 фоизини ташкил этган. Жами ташқи қарз эса ЯИМга нисбатан қарийб 54,2 фоизга етган.
Қонунчиликда давлат қарзининг энг юқори чегараси ЯИМнинг 60 фоизи этиб белгиланган. Қарз миқдори 50 фоизга етганда ҳукумат тегишли чораларни кўриши шарт.
Шу билан бирга, ХВЖ давлат корхоналари ва давлат-хусусий шериклик лойиҳаларининг шартли мажбуриятларига эътибор қаратмоқда. Ушбу хавфлар доимий мониторингни талаб қиладиган омиллар қаторида қолмоқда.
Ривожланган мамлакатларда фоиз ставкаларининг ошиши мумкин бўлган таъсири ҳақидаги саволга жавоб берар экан, Гвенетадзе Ўзбекистон ташқи қарзи таркибининг ўзига хос хусусиятларини таъкидлади.
Унинг сўзларига кўра, мажбуриятларнинг асосий қисмини тараққиёт ҳамкорларининг кредитлари ташкил этади. Улар асосан нисбатан паст ва қатъий белгиланган фоиз ставкаларида тақдим этилади.