Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ) Ўзбекистонга бюджет балансини олтиндан тушадиган даромадларни ҳисобга олмаган ҳолда баҳолашни тавсия қилди. ХВЖнинг доимий вакили Коба Гвенетадзенинг маълум қилишича, мамлакат ҳукумати ушбу таклифни очиқлик билан қабул қилган.
Ушбу тавсия Марказий банкда бўлиб ўтган минтақавий иқтисодий прогноз тақдимотида илгари сурилди.
2025 йилда Ўзбекистон давлат бюджети тақчиллиги ЯИМга нисбатан 2,1 фоизни ташкил этган. Мақсадли кўрсаткич эса 3 фоиз этиб белгиланган эди. 2026 йил учун ҳам худди шу кўрсаткич назарда тутилган.
Бюджет даромадларига таъсир кўрсатувчи омиллардан бири олтиндан тушадиган маблағлар бўлиб қолмоқда. Ўзбекистон ушбу металлни ишлаб чиқарувчи йирик жаҳон мамлакатлари қаторига киради, олтин нархи эса юқори даражада сақланиб қолмоқда.
Гвенетадзе олтиндан тушадиган даромадлар кўпайиши ортидан давлат харажатлари ҳам оширилиши хавфи борлигидан огоҳлантирди.
«Сиёсий иқтисодиёт нуқтаи назаридан тушунарли бўлган бир васваса юзага келиши мумкин — бу проциклик сиёсат юритиш ва харажатларни кўпайтиришдир. Бироқ шу билан бирга, ушбу даромадларни жамғариб бориш ҳам зарур», — деди жамғарма вакили.
ХВЖ минерал ресурслардан ташқари бюджет балансидан фойдаланишни таклиф қилди
Жамғарма Ўзбекистон ҳукумати билан минерал ресурслардан ташқари бюджет балансини таҳлил қилиш тизимига ўтиш имкониятини муҳокама қилди. Ушбу кўрсаткич табиий ресурсларни қазиб олишдан тушадиган даромадларни ҳисобга олмаган ҳолда бюджет ҳолатини баҳолаш имконини беради.
Нефть экспорт қилувчи мамлакатларда шунга ўхшаш мақсадлар учун нефтдан ташқари бюджет баланси кўрсаткичидан фойдаланилади. Ўзбекистон ҳолатида эса ҳисоб-китоблардан олтиндан тушадиган даромадларни чиқариб ташлаш таклиф этилмоқда.
«Агар сизда даромадларнинг асосий қисмини келтирадиган битта товар бўлса, ушбу кўрсаткич уни ҳисобга олмаган ҳолда бюджет тақчиллигида нима содир бўлаётганини кўриш имконини беради. Ўзбекистонда бу — олтин. Ўзбекистон ҳукумати ушбу ғояни жуда очиқлик билан қабул қилди», — деди Гвенетадзе.
ХВЖнинг бошқа тавсиялари қаторига режадаги даромадлардан ортиқ тушумлар бўлганда харажатлар ўсишини чеклаш ҳам киради. Жамғарма, шунингдек, манзилли бўлмаган субсидиялардан қочиш ва солиқ имтиёзларини қисқартиришга чақирди.
«Солиқ таътилларидан қочиш муҳим, чунки улар бир марта жорий этилганидан кейин улардан воз кечиш қийин», — деди ХВЖ вакили.
Унинг сўзларига кўра, бизнес учун иқтисодий ривожланишнинг барқарорлиги ва солиқ сиёсатининг олдиндан башорат қилина олиши муҳимроқ ҳисобланади.
Гвенетадзе ҳозирги даврни ислоҳотларни амалга ошириш учун қулай вақт деб атади. У бу фикрни қуйидаги ибора билан ифодалади: «Томни қуёш чарақлаб турганида таъмирлаш керак».
Жамғарма вакили давлат қарзи даражаси ҳануз пастлигини, бюджет барқарорлиги эса босим остида эмаслигини таъкидлади.
Иқтисодиёт ва молия вазирлиги солиқ харажатлари бўйича ҳисобот тақдим этди
Иқтисодиёт ва молия вазирлиги Солиқ ва божхона сиёсати департаменти бўлим бошлиғи Улмас Жўраев фискал шаффофликни ошириш бўйича амалга оширилаётган чора-тадбирлар ҳақида маълумот берди.
Унинг сўзларига кўра, ХВЖнинг Фискал шаффофлик кодексига мувофиқликни баҳолаш бўйича миссиясидан кейин вазирлик биринчи марта солиқ харажатлари тўғрисидаги ҳисоботни эълон қилди. Шунингдек, уларни баҳолаш методикаси ҳам тақдим этилди.
Ҳар икки ҳужжат «Очиқ бюджет» порталига жойлаштирилган.
Жўраев солиқ текширувларига қўйилган мораторий бюджетга тушмай қоладиган даромадларга олиб келиши мумкинлигини ҳам қўшимча қилди. Шу муносабат билан вазирлик ХВЖ билан уч йиллик мораторий муддатини ҳисобга олган ҳолда аудит тизимини модернизация қилиш масаласини муҳокама қилишни режалаштирмоқда.