Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистонда 2026–2027 йилларда қаттиқ маиший чиқиндиларни ёқиш орқали электр энергияси ишлаб чиқариш бўйича умумий қиймати 1,558 млрд доллар бўлган 11 та лойиҳани амалга ошириш режалаштирилмоқда. Лойиҳаларда Хитой, Сингапур ва Жанубий Корея компаниялари иштирок этмоқда. Бу 10 сентябрь куни президент Шавкат Мирзиёевга ўтказилган тақдимот давомида маълум бўлди.
Умумий қиймати 933 млн доллар бўлган олтита лойиҳа Хитой компаниялари иштирокида Қашқадарё, Самарқанд, Тошкент, Андижон, Фарғона ва Наманган вилоятларида амалга оширилмоқда. 1 сентябрь ҳолатига кўра, лойиҳаларга аллақачон 286,8 млн доллар инвестиция киритилган, маҳаллий товар ва хизматларни харид қилиш ҳажми эса 76,6 млн долларни ташкил этган. Қурилиш ишларида қарийб 2 минг нафар маҳаллий ишчи иштирок этмоқда.
Қашқадарё ва Самарқанд вилоятларидаги иккита корхонани 2026 йилда ишга тушириш режалаштирилган. Қолган тўрттаси 2027 йилда фойдаланишга топширилади. Тўлиқ қувватга чиққанидан сўнг олтита завод ҳар йили 3,6 млн тонна қаттиқ маиший чиқиндини қайта ишлаш ва 1,6 млрд кВт·соат электр энергияси ишлаб чиқариш имкониятига эга бўлади.
Яна бешта инвестиция лойиҳаси умумий қиймати 625 млн доллар бўлиб, улар Сингапур, Жанубий Корея ва Хитой компаниялари томонидан тақдим этилган. Уларни Қорақалпоғистон, Жиззах, Сурхондарё, Бухоро ва Хоразм вилоятларида амалга ошириш режалаштирилган.
Чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш агентлиги директори Шарифбек Ҳасановнинг айтишича, бешта янги корхона 2027 йил охирида фойдаланишга топширилиши керак. Улар йилига қўшимча 1,9 млн тонна чиқиндини қайта ишлаш ва 635 млн кВт·соат электр энергияси ишлаб чиқариш имконини беради.
Ушбу лойиҳаларни амалга ошириш натижасида 500 та иш ўрни яратилиши, ҳар йили 158 млн куб метр табиий газ тежалиши ва иссиқхона газлари чиқиндилари 316 минг тоннага қисқариши ҳам кўзда тутилган. Бу ҳақда Шарифбек Ҳасанов «Ўзбекистон 24» телеканалига маълум қилди.
Унинг сўзларига кўра, лойиҳалар чиқиндихоналарга йўналтирилаётган чиқиндилар ҳажмини қисқартириш ва уларга тушаётган юкламани камайтиришга хизмат қилиши керак. Келгусида собиқ чиқиндихоналар ҳудудида боғ ва истироҳат боғларини ташкил этиш режалаштирилмоқда.
Ҳасановнинг таъкидлашича, корхоналар экологик технологиялардан фойдаланган ҳолда ишлайди. Чиқиндилар ёқилгандан кейин кул ҳосил бўлади, инвесторлар эса уни қўшимча қиймат яратиш орқали қайта ишлашни режалаштирмоқда. Бундай маҳсулотларнинг бир қисми экспорт қилиниши кўзда тутилган.
Президент Шавкат Мирзиёев 2024 йил октябрь ойида маиший чиқиндиларни қайта ишлаш ва улардан электр энергияси ҳамда маҳсулот ишлаб чиқариш лойиҳалари ҳақида гапирар экан, бу йўналишни «оддий заводлар эмас, балки тақдиримизга дахлдор масалалардан бири» деб атаган эди. 2025 йил март ойида у қаттиқ маиший чиқиндиларни ёқиш орқали электр энергияси ишлаб чиқариш лойиҳаларини амалга ошириш тўғрисида қарор имзолади.
Бундай лойиҳалардан бири Самарқандда Хитойнинг Shanghai SUS Environment компанияси билан ҳамкорликда амалга оширилмоқда. SUS Environment Samarkand заводи «Наврўз» маҳалласидаги «Хушрав» массивининг марказий чиқиндихонаси ҳудудида қурилмоқда. Лойиҳа учун чиқиндихона ҳудудининг 100 гектар майдонидан 15 гектари ажратилган. Корхона пойдеворига биринчи тош 2025 йил 18 июль куни қўйилган.
Чиқиндиларни ёқиш корхоналари саноат ва қаттиқ маиший чиқиндиларни термик қайта ишлаш технологиясидан фойдаланади. Ёқиш жараёнида ҳосил бўладиган иссиқлик иссиқлик ва электр энергияси ишлаб чиқариш учун қўлланади.
