Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Марказий Осиёнинг бешта давлатида табиий газ истеъмоли 2025 йилда 119,6 миллиард куб метрга етди. Бу 2015 йилдаги кўрсаткичдан 76 фоизга кўп. Шу даврда минтақанинг газ экспорти қарийб икки бараварга — 89,6 миллиард куб метрдан 47,4 миллиард куб метргача қисқарди.
Бу ҳақда Eni компаниясининг 2025 йил маълумотлари асосида тайёрланган World Energy Review 2026 шарҳида хабар берилган. Минтақа бўйича умумий кўрсаткичлар Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Туркманистон ва Ўзбекистон маълумотлари асосида ҳисобланган.
2025 йилда минтақада газ қазиб олиш ҳажми қарийб 140,9 миллиард куб метрни ташкил этди. 2015 йилда бу кўрсаткич 153 миллиард куб метр бўлган. Туркманистон 72,48 миллиард куб метр, Ўзбекистон 40,16 миллиард куб метр, Қозоғистон эса 28,21 миллиард куб метр газ қазиб олган.
Энг йирик газ истеъмолчиси Ўзбекистон бўлди. Мамлакатда 54,32 миллиард куб метр газ истеъмол қилинган, бу минтақадаги умумий талабнинг 45 фоизини ташкил этади. Кейинги ўринларда Туркманистон 35,58 миллиард куб метр ва Қозоғистон 28,82 миллиард куб метр кўрсаткич билан қайд этилган.
Аҳоли жон бошига газ истеъмоли бўйича Туркманистон етакчилик қилмоқда — 4 671 куб метр. Ундан кейин Ўзбекистон 1 466 куб метр ва Қозоғистон 1 382 куб метр кўрсаткич билан жойлашган.
Газ экспорти бўйича минтақада Туркманистон етакчи бўлиб, у хорижга 36,89 миллиард куб метр газ етказиб берган. Бу минтақадаги умумий экспорт ҳажмининг қарийб 78 фоизига тенг.
Ўзбекистон 5,72 миллиард куб метр, Қозоғистон эса 4,77 миллиард куб метр газ экспорт қилган. Қозоғистоннинг газ етказиб бериш ҳажми бир йилда 28 фоизга камайган. 2015 йилда мамлакат 20,11 миллиард куб метр газ экспорт қилган эди.
Минтақага газ импорти қарийб 26,1 миллиард куб метрни ташкил этган. Шундан 19,88 миллиард куб метри Ўзбекистон ҳиссасига тўғри келади.
Қозоғистон 5,37 миллиард куб метр, Қирғизистон 0,64 миллиард куб метр, Тожикистон эса 0,20 миллиард куб метр газ импорт қилган. Газ захираларининг асосий қисми Туркманистонда жамланган: бешта мамлакат бўйича ҳисобга олинган 16 578 миллиард куб метр захиранинг 13 900 миллиард куб метри ушбу давлат ҳиссасига тўғри келади.
Қозоғистоннинг газ захиралари 1 830 миллиард куб метр, Ўзбекистонники эса 846 миллиард куб метр деб баҳоланган.
Нефть соҳасида минтақанинг мутлақ етакчиси Қозоғистон ҳисобланади. 2025 йилда мамлакатда нефть қазиб олиш ҳажми 11,8 фоизга ўсиб, суткасига 2 098 минг баррелга етди. Бу бешта давлатдаги умумий қазиб олиш ҳажмининг қарийб 88 фоизини ташкил этади.
Умуман, минтақада суткасига қарийб 2 385 минг баррел нефть қазиб олинган. 2015 йилда бу кўрсаткич 2 030 минг баррелни ташкил этган. Туркманистонда суткасига 200 минг, Ўзбекистонда 81 минг, Қирғизистонда эса 6 минг баррел нефть қазиб олинган.
Келтирилган кўрсаткичлар ноанъанавий нефть ва газ конденсатларини ҳам ўз ичига олган нефть ҳажмига тааллуқли.
Қозоғистоннинг нефть экспорти суткасига 1 243 минг баррелни, Туркманистонники эса 19 минг баррелни ташкил этган. Минтақанинг 31 041 миллион барреллик нефть захирасидан 29 799 миллион баррели Қозоғистон ҳиссасига тўғри келади. Минтақада нефть истеъмоли 2015 йилдаги суткасига 602 минг баррелдан 2025 йилда 776 минг баррелгача ошган.
Шамол ва қуёш электр энергиясини ишлаб чиқариш қувватлари ҳам сезиларли даражада кенгайган.
2025 йилда минтақадаги қуёш электр станцияларининг қуввати қарийб 7 359 МВтга етган. Бир йил аввал бу кўрсаткич 4 417 МВт бўлиб, ўсиш тахминан 67 фоизни ташкил этган. Ўзбекистон ҳиссасига 5 934 МВт, Қозоғистон ҳиссасига 1 325 МВт, Марказий Осиёнинг қолган давлатлари ҳиссасига эса жами 100 МВт тўғри келади.
Шарҳда маълумотлари келтирилган Қозоғистон ва Ўзбекистондаги шамол электр станцияларининг умумий қуввати 3 561 МВтни ташкил этган. Бир йил аввал бу кўрсаткич қарийб 2 021 МВт эди. Қозоғистонда шамол энергетикаси қуввати 1 909 МВт, Ўзбекистонда эса 1 652 МВтга тенг бўлган.
2025 йилда Қозоғистондаги қуёш электр станциялари 2 075 ГВт·соат, шамол электр станциялари эса 5 401 ГВт·соат электр энергияси ишлаб чиқарган. Ўзбекистон бўйича шарҳда фақат 2024 йил маълумотлари келтирилган: қуёш станцияларида 3 965 ГВт·соат, шамол станцияларида 790 ГВт·соат электр энергияси ишлаб чиқарилган.
Бешта давлатда CO2 чиқиндилари 2024 йилда қарийб 473,5 миллион тоннани ташкил этган. 2015 йилда бу кўрсаткич 363,8 миллион тонна бўлган. Чиқиндиларнинг 243 миллион тоннаси ёки қарийб 51 фоизи Қозоғистон, 121,8 миллион тоннаси Ўзбекистон, 87,9 миллион тоннаси эса Туркманистон ҳиссасига тўғри келган.
Қирғизистонда чиқиндилар ҳажми 11,9 миллион тонна, Тожикистонда 8,9 миллион тоннани ташкил этган. Бир йил давомида бу кўрсаткич Қирғизистонда 28,6 фоизга, Тожикистонда эса 14,2 фоизга ошган.
Шарҳда 2025 йил учун CO2 чиқиндилари бўйича маълумотлар мавжуд эмас.
2025 йилда бешта давлат аҳолиси жами 83,6 миллион кишига етган. 2015 йилда бу кўрсаткич 69,6 миллион киши бўлган. Энг кўп аҳоли Ўзбекистонда — 37,1 миллион киши. Кейинги ўринларда Қозоғистон 20,8 миллион, Тожикистон 10,8 миллион, Туркманистон 7,6 миллион ва Қирғизистон 7,3 миллион киши билан қайд этилган.
Минтақанинг 2015 йил нархларида ҳисобланган умумий реал ЯИМ ҳажми қарийб 506,7 миллиард долларни ташкил этган. Шундан 260,3 миллиард доллар Қозоғистон, 152,4 миллиард доллар эса Ўзбекистон ҳиссасига тўғри келади.
Иқтисодий ўсиш суръати энг юқори бўлган давлат Қирғизистон — 11,1 фоиз. Ундан кейин Тожикистон 8,4 фоиз, Ўзбекистон 7,7 фоиз, Қозоғистон 6,5 фоиз ва Туркманистон 6,3 фоиз кўрсаткич билан жойлашган.
