Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — Agar inflyatsiya barqaror ravişda maqsadli 5 foizlik darajagaça sekinlaşsa, Özbekiston Markaziy banki 2027–2029 yillarda asosiy stavkani bosqiçma-bosqiç 10 foizdan pastga tuşiriş imkoniyatini körib çiqmoqda. Bu haqda 4 noyabr kuni regulyator raisining örinbosari Nodirbek Açilov asosiy stavka böyiça qaror va kelgusi uç yilga möljallangan pul-kredit siyosatining asosiy yönalişlariga bağişlangan matbuot anjumanida ma’lum qildi.
«Agar inflyatsiya maqsadli darajagaça pasaygani, inflyatsion kutilmalar esa kamayişda davom etayotgani haqida yakuniy xulosaga kelsak, pul-kredit siyosatining asosiy yönalişlari amal qiladigan davrda asosiy stavkani bir xonali darajagaça pasaytiriş imkoniyati paydo bölişi mumkin», — dedi Açilov.
Regulyatorda asosiy stavkani pasaytiriş böyiça oldindan tasdiqlangan jadval mavjud emas. Markaziy bank rahbari örinbosarining sözlariga köra, pul-kredit siyosatini yumşatiş böyiça qarorlar inflyatsiyaning amaldagi dinamikasi, aholi va biznesning inflyatsion kutilmalari, şuningdek, iqtisodiy xatarlar bahosini hisobga olgan holda qabul qilinadi.
Markaziy bankning bazaviy ssenariysiga köra, 2027 yilning ikkinçi yarmida inflyatsiya maqsadli 5 foizlik körsatkiçga yaqinlaşadi, 2028–2029 yillarda esa şu daraja atrofida barqarorlaşadi. Sentyabr oyida 5,5 foizni taşkil etgan bazaviy inflyatsiya 2027 yilda 4–5 foizgaça, keyinçalik esa taxminan 4 foizgaça pasayişi prognoz qilinmoqda.
Narxlar barqarorlaşişi bilan regulyator qat’iy pul-kredit şaroitlaridan bosqiçma-bosqiç neytral şaroitlarga ötişni rejalaştirmoqda. Markaziy bankning dastlabki hisob-kitoblariga köra, real foiz stavkasi 4–5 foiz oraliğida bölişi kutilmoqda. Açilov real stavkalar ijobiy darajada saqlanişi kerakligini ta’kidladi. Bu milliy valyutadagi jamğarmalar jozibadorligini qöllab-quvvatlaydi va iste’mol talabining haddan taşqari ösişini jilovlaydi.
4 noyabr kuni bölib ötgan yiğilişda Markaziy bank boşqarmasi ikkita variantni körib çiqdi: asosiy stavkani 14 foiz darajasida saqlab qoliş yoki 13,5 foizgaça pasaytiriş. Ikkinçi variantni inflyatsion kutilmalarning pasayişi va bazaviy inflyatsiyaning barqarorlaşuvi qöllab-quvvatlagan. Sentyabr oyida aholining kelgusi 12 oy uçun inflyatsion kutilmalari 8,7 foizga, tadbirkorlarniki esa 9,2 foizgaça pasaygan. Markaziy bank rahbari örinbosari sömning ijobiy dinamikasi va boşqa makroiqtisodiy omillarni ham qayd etdi.
Şu bilan birga, Açilovning ta’kidlaşiça, asosiy stavkani pasaytiriş masalasi qöşimça muhokamani talab qiladi. «Asosiy stavkani 14 foiz darajasida saqlab qoliş taklifi boşqarma a’zolari tomonidan köproq ovoz oldi», — dedi u.
Regulyator qat’iy pul-kredit şaroitlarini içki talabning yuqoriligi va taşqi inflyatsion xatarlar bilan izohlamoqda. Sentyabr oyida ayrim oziq-ovqat mahsulotlari, yoqilği va xizmatlar narxining oşişi fonida yillik inflyatsiya avgustdagi 6,2 foizdan 6,4 foizga tezlaşdi. Xizmatlar sohasida inflyatsiya 7 foizga yetdi. Markaziy bank, şuningdek, jahon bozorida oziq-ovqat va energiya resurslari narxining ehtimoliy özgarişlari hamda tartibga solinadigan narxlarning oşişidan kelib çiqadigan ikkilamçi ta’sirlarni ham hisobga olmoqda.
2027–2029 yillarga möljallangan pul-kredit siyosatining asosiy yönalişlari doirasida Markaziy bank foiz koridorini qayta körib çiqişni rejalaştirmoqda. Hozirda u asosiy stavkaga nisbatan plyus-minus 2 foiz bandini taşkil etadi, ya’ni 12 foizdan 16 foizgaça bölgan oraliqni qamrab oladi.
Asosiy stavkani pasaytirişga ötiş jarayonida bunday koridor haddan taşqari keng bölişi mumkin. Şu sababli regulyator uni bosqiçma-bosqiç torlaştiriş imkoniyatini körib çiqmoqda. Markaziy bank bahosiga köra, operatsion mexanizmni takomillaştiriş asosiy stavkadagi özgarişlarni pul va moliya bozorlariga tezroq ötkaziş imkonini beradi.
Markaziy bank asosiy stavkani 13,5 foizdan 14 foizga oşirgan 2025 yil mart oyidan buyon u 14 foiz darajasida saqlanib kelmoqda.
