Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — 2026 йил январь–сентябрь ойларида Ўзбекистон ички валюта бозорида хорижий валюта таклифи талабга нисбатан тезроқ ўсди. Марказий банк операцияларини ҳисобга олмаганда, таклиф 2025 йилнинг шу даврига нисбатан 25,3 фоизга ошиб, 43,8 млрд долларни ташкил этди. Бу даврда талаб эса 17,9 фоизга ўсиб, 50,4 млрд долларга етди. Бу ҳақда Ўзбекистон Марказий банки хабар берди.
Талабнинг асосий қисмини юридик шахслар шакллантирган — 39,4 млрд доллар. Жисмоний шахслар ҳиссасига эса 11 млрд доллар тўғри келди. Таклиф таркибида 22,8 млрд долларни юридик шахслар ва банклар, 18,9 млрд долларни жисмоний шахслар таъминлади. Яна 2,2 млрд доллар халқаро молия институтлари ҳамда тўғридан тўғри хорижий инвестициялар ҳисобидан келиб тушди.
Юридик шахсларда талаб ва таклиф ўсиш суръатлари ўртасидаги фарқ айниқса сезиларли бўлди: уларнинг хорижий валютага талаби 15,3 фоизга, таклифи эса 26,7 фоизга ошди.
Хўжалик юритувчи субъектларнинг экспорт тушуми тўққиз ойда 28,1 фоизга ўсиб, 16,6 млрд долларни ташкил этди. Ушбу маблағнинг 9,5 млрд доллари ёки 57,2 фоизи ички валюта бозорида сотилди. Бу 2025 йил январь–сентябрь ойларидаги кўрсаткичдан 33 фоизга ёки қарийб 2,4 млрд долларга кўп.
Аҳолининг банклар билан операциялари бўйича ижобий сальдо ҳам валюта таклифининг қўшимча манбаига айланди. Фуқаролар тижорат банкларига 18,9 млрд доллар сотди. Бу бир йил аввалги кўрсаткичдан 1,2 баравар кўп. Халқаро пул ўтказмалари орқали мамлакатга 15,2 млрд доллар келиб тушди, улар бўйича ижобий сальдо эса 13,2 млрд долларни ташкил этди.
Марказий банкнинг монетар олтин билан операциялари натижасида юзага келган қўшимча ликвидлик нейтраллик тамойили доирасидаги валюта операциялари ва пул-кредит сиёсатининг бошқа инструментлари ёрдамида стерилизация қилинди.
Тўққиз ой давомида сўмнинг долларга нисбатан курси 11 765–12 320 сўм оралиғида ўзгариб турди. Сентябрь ойи охирида бир доллар 11 821 сўмни ташкил этди. Йил бошидан буён миллий валюта 1,5 фоизга мустаҳкамланди. Регулятор маълумотларига кўра, валюта курси динамикасига ички бозордаги талаб ва таклиф, умумий макроиқтисодий тенденциялар ҳамда ташқи иқтисодий шароитлар таъсир кўрсатган.
Марказий банк 2026–2030 йилларга мўлжалланган ички валюта бозоридаги операциялар ва интервенциялар стратегиясини ишлаб чиқди. Унда курсни шакллантиришнинг бозор механизмларини янада ривожлантириш, банкларнинг ролини ошириш ҳамда регулятор операцияларини халқаро амалиётга мувофиқлаштириш назарда тутилган.
10 августдан бошлаб валюта биржасидаги савдолар вақти аввалги 15:00 ўрнига 17:00 гача узайтирилди. Бу банкларга кун давомида валюта ликвидлигини самаралироқ бошқариш ва мижозларнинг хорижий валютадаги тўловлари узлуксизлигини таъминлаш имконини беради.
15 сентябрдан расмий валюта курси фақат биржадаги битимлар асосида эмас, балки биржадан ташқари банклараро битимларни ҳам ҳисобга олган ҳолда ўртача тортилган курс сифатида ҳисобланмоқда. Бундан ташқари, шанба ва якшанба кунларини ўз ичига олган дам олиш кунларида энди охирги иш кунида эълон қилинган курс қўлланилади.