Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — Markaziy Osiyoning beşta davlatida tabiiy gaz iste’moli 2025 yilda 119,6 milliard kub metrga yetdi. Bu 2015 yildagi körsatkiçdan 76 foizga köp. Şu davrda mintaqaning gaz eksporti qariyb ikki baravarga — 89,6 milliard kub metrdan 47,4 milliard kub metrgaça qisqardi.
Bu haqda Eni kompaniyasining 2025 yil ma’lumotlari asosida tayyorlangan World Energy Review 2026 şarhida xabar berilgan. Mintaqa böyiça umumiy körsatkiçlar Qozoğiston, Qirğiziston, Tojikiston, Turkmaniston va Özbekiston ma’lumotlari asosida hisoblangan.
2025 yilda mintaqada gaz qazib oliş hajmi qariyb 140,9 milliard kub metrni taşkil etdi. 2015 yilda bu körsatkiç 153 milliard kub metr bölgan. Turkmaniston 72,48 milliard kub metr, Özbekiston 40,16 milliard kub metr, Qozoğiston esa 28,21 milliard kub metr gaz qazib olgan.
Eng yirik gaz iste’molçisi Özbekiston böldi. Mamlakatda 54,32 milliard kub metr gaz iste’mol qilingan, bu mintaqadagi umumiy talabning 45 foizini taşkil etadi. Keyingi örinlarda Turkmaniston 35,58 milliard kub metr va Qozoğiston 28,82 milliard kub metr körsatkiç bilan qayd etilgan.
Aholi jon boşiga gaz iste’moli böyiça Turkmaniston yetakçilik qilmoqda — 4 671 kub metr. Undan keyin Özbekiston 1 466 kub metr va Qozoğiston 1 382 kub metr körsatkiç bilan joylaşgan.
Gaz eksporti böyiça mintaqada Turkmaniston yetakçi bölib, u xorijga 36,89 milliard kub metr gaz yetkazib bergan. Bu mintaqadagi umumiy eksport hajmining qariyb 78 foiziga teng.
Özbekiston 5,72 milliard kub metr, Qozoğiston esa 4,77 milliard kub metr gaz eksport qilgan. Qozoğistonning gaz yetkazib beriş hajmi bir yilda 28 foizga kamaygan. 2015 yilda mamlakat 20,11 milliard kub metr gaz eksport qilgan edi.
Mintaqaga gaz importi qariyb 26,1 milliard kub metrni taşkil etgan. Şundan 19,88 milliard kub metri Özbekiston hissasiga töğri keladi.
Qozoğiston 5,37 milliard kub metr, Qirğiziston 0,64 milliard kub metr, Tojikiston esa 0,20 milliard kub metr gaz import qilgan. Gaz zaxiralarining asosiy qismi Turkmanistonda jamlangan: beşta mamlakat böyiça hisobga olingan 16 578 milliard kub metr zaxiraning 13 900 milliard kub metri uşbu davlat hissasiga töğri keladi.
Qozoğistonning gaz zaxiralari 1 830 milliard kub metr, Özbekistonniki esa 846 milliard kub metr deb baholangan.
Neft sohasida mintaqaning mutlaq yetakçisi Qozoğiston hisoblanadi. 2025 yilda mamlakatda neft qazib oliş hajmi 11,8 foizga ösib, sutkasiga 2 098 ming barrelga yetdi. Bu beşta davlatdagi umumiy qazib oliş hajmining qariyb 88 foizini taşkil etadi.
Umuman, mintaqada sutkasiga qariyb 2 385 ming barrel neft qazib olingan. 2015 yilda bu körsatkiç 2 030 ming barrelni taşkil etgan. Turkmanistonda sutkasiga 200 ming, Özbekistonda 81 ming, Qirğizistonda esa 6 ming barrel neft qazib olingan.
Keltirilgan körsatkiçlar noan’anaviy neft va gaz kondensatlarini ham öz içiga olgan neft hajmiga taalluqli.
Qozoğistonning neft eksporti sutkasiga 1 243 ming barrelni, Turkmanistonniki esa 19 ming barrelni taşkil etgan. Mintaqaning 31 041 million barrellik neft zaxirasidan 29 799 million barreli Qozoğiston hissasiga töğri keladi. Mintaqada neft iste’moli 2015 yildagi sutkasiga 602 ming barreldan 2025 yilda 776 ming barrelgaça oşgan.
Şamol va quyoş elektr energiyasini işlab çiqariş quvvatlari ham sezilarli darajada kengaygan.
2025 yilda mintaqadagi quyoş elektr stansiyalarining quvvati qariyb 7 359 MVtga yetgan. Bir yil avval bu körsatkiç 4 417 MVt bölib, ösiş taxminan 67 foizni taşkil etgan. Özbekiston hissasiga 5 934 MVt, Qozoğiston hissasiga 1 325 MVt, Markaziy Osiyoning qolgan davlatlari hissasiga esa jami 100 MVt töğri keladi.
Şarhda ma’lumotlari keltirilgan Qozoğiston va Özbekistondagi şamol elektr stansiyalarining umumiy quvvati 3 561 MVtni taşkil etgan. Bir yil avval bu körsatkiç qariyb 2 021 MVt edi. Qozoğistonda şamol energetikasi quvvati 1 909 MVt, Özbekistonda esa 1 652 MVtga teng bölgan.
2025 yilda Qozog‘istondagi quyosh elektr stansiyalari 2 075 GVt·soat, shamol elektr stansiyalari esa 5 401 GVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqargan. O‘zbekiston bo‘yicha sharhda faqat 2024 yil maʼlumotlari keltirilgan: quyosh stansiyalarida 3 965 GVt·soat, shamol stansiyalarida 790 GVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqarilgan.
Beshta davlatda CO2 chiqindilari 2024 yilda qariyb 473,5 million tonnani tashkil etgan. 2015 yilda bu ko‘rsatkich 363,8 million tonna bo‘lgan. Chiqindilarning 243 million tonnasi yoki qariyb 51 foizi Qozog‘iston, 121,8 million tonnasi O‘zbekiston, 87,9 million tonnasi esa Turkmaniston hissasiga to‘g‘ri kelgan.
Qirg‘izistonda chiqindilar hajmi 11,9 million tonna, Tojikistonda 8,9 million tonnani tashkil etgan. Bir yil davomida bu ko‘rsatkich Qirg‘izistonda 28,6 foizga, Tojikistonda esa 14,2 foizga oshgan.
Sharhda 2025 yil uchun CO2 chiqindilari bo‘yicha maʼlumotlar mavjud emas.
2025 yilda beshta davlat aholisi jami 83,6 million kishiga yetgan. 2015 yilda bu ko‘rsatkich 69,6 million kishi bo‘lgan. Eng ko‘p aholi O‘zbekistonda — 37,1 million kishi. Keyingi o‘rinlarda Qozog‘iston 20,8 million, Tojikiston 10,8 million, Turkmaniston 7,6 million va Qirg‘iziston 7,3 million kishi bilan qayd etilgan.
Mintaqaning 2015 yil narxlarida hisoblangan umumiy real YAIM hajmi qariyb 506,7 milliard dollarni tashkil etgan. Shundan 260,3 milliard dollar Qozog‘iston, 152,4 milliard dollar esa O‘zbekiston hissasiga to‘g‘ri keladi.
Iqtisodiy o‘sish surʼati eng yuqori bo‘lgan davlat Qirg‘iziston — 11,1 foiz. Undan keyin Tojikiston 8,4 foiz, O‘zbekiston 7,7 foiz, Qozog‘iston 6,5 foiz va Turkmaniston 6,3 foiz ko‘rsatkich bilan joylashgan.
