Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — Özbekiston Soğliqni saqlaş vazirligi 16–21 noyabr kunlari nafas oliş tizimi kasalliklarining oldini olişga qaratilgan «Erkin nafas» haftaligini e’lon qildi. Bu haqda vazirlikning 2026 yil 16 noyabrdagi press-relizida ma’lum qilingan.
Tadbir 21 noyabr kuni nişonlanadigan Surunkali obstruktiv öpka kasalligi (SOÖK)ga qarşi kuraşiş xalqaro kuniga bağişlangan. Uning maqsadi aholining nafas oliş a’zolari kasalliklari, ularning oldini oliş çoralari va erta taşxislaşning ahamiyati haqida xabardorligini oşirişdan iborat.
Haftalik doirasida fuqarolarga tibbiy maslahat oliş va tekşiruvlardan ötiş uçun poliklinikalar hamda pulmonologiya markazlariga murojaat qiliş tavsiya etilmoqda.
Qanday tibbiy xizmatlar körsatiladi?
Dastur nafas oliş tizimining holatini baholaş va tibbiy tavsiyalar oliş uçun malakali şifokorlar maslahatini öz içiga oladi.
Şuningdek, öpka funksiyasini nafas çiqarilayotgan havo hajmi va tezligi böyiça baholaş imkonini beruvçi spirometriya tekşiruvi ötkazilişi rejalaştirilgan. Tibbiy körsatmalarga muvofiq, zamonaviy rentgenologik tekşiruvlar ham amalga oşirilişi mumkin. Tasvirlarni tahlil qilişda öpkadagi ehtimoliy patologik özgarişlarni aniqlaşga yordam beradigan sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalaniş közda tutilgan.
Tekşiruvlarning zarurligi va turlarini şifokor belgilaşi kerak. Press-relizda fuqarolardan kompyuter tomografiyasidan mustaqil ravişda ötiş yoki barça mumkin bölgan tahlillarni topşiriş talab etilmasligi ta’kidlangan.
Qanday alomatlarga e’tibor beriş kerak?
Press-relizda qayd etilişiça, bir neça hafta davomida töxtamaydigan yötal, muntazam balğam ajralişi, nafas olişda huştaksimon tovuşlar paydo bölişi va odatiy jismoniy faollik vaqtida nafas qisişi şifokorga murojaat qiliş uçun asos böladi.
Surunkali obstruktiv öpka kasalligiga şubha qilinganda, şifokor spirometriya tekşiruvini tayinlaşi mumkin. Uşbu tekşiruv nafas çiqarilayotgan havo hajmi va uning çiqiş tezligini baholaşga yordam beradi.
Kuçli nafas qisişi tösatdan yuzaga kelsa, lablar kökarsa, ong xiralaşsa yoki havo yetişmasligi tufayli gapiriş qiyinlaşsa, zudlik bilan 103 raqami orqali tez tibbiy yordam çaqiriş zarur.
Nafas oliş tizimi kasalliklarining xavf omillari
Press-relizda ta’kidlanişiça, çekiş surunkali obstruktiv öpka kasalligi va öpka saratoni rivojlanişining oldini oliş mumkin bölgan asosiy xavf omillaridan biri bölib qolmoqda. Passiv çekiş, jumladan, bolalarning tamaki tutuni ta’sirida qolişi ham xavf tuğdiradi.
Boşqa xavf omillariga iş joylaridagi çang va kimyoviy moddalar, yaxşi şamollatilmaydigan xonalarda isitiş moslamalari hamda ovqat tayyorlaş jarayonida hosil böladigan zararli gazlar va tutun kiradi.
Özbekiston uçun Orolböyi hududida ham kuzatiladigan çang böronlari, şuningdek, transport vositalari va sanoat korxonalari çiqindilari tufayli havoning ifloslanişi ham dolzarb muammolar hisoblanadi.
Profilaktika çoralari sifatida tamakidan voz keçiş, iş joylarida xavfsizlik talablariga rioya qiliş, şaxsiy himoya vositalaridan foydalaniş va ventilyatsiya tizimlarining soz işlaşini ta’minlaş tavsiya etiladi.
Yoş va salomatlik holatini hisobga olgan holda gripp hamda pnevmokokk infeksiyasiga qarşi emlaşga alohida e’tibor qaratilmoqda. Surunkali kasalliklari bölgan şaxslar jismoniy maşqlar va öpka reabilitatsiyasi dasturlarini şifokor bilan birgalikda, individual tarzda tanlaşlari lozim.
Kasalliklar statistikasi
Press-relizda keltirilgan ma’lumotlarga köra, 2024–2025 yillarda Özbekistonda nafas oliş a’zolari kasalliklari bilan kasallanişning röyxatga olingan darajasi qariyb 3 foizga oşgan. Pnevmoniyaning qayd etilgan holatlari soni esa taxminan 2,6 baravar köpaygan.
Şu bilan birga, rasmiy statistika faqat röyxatga olingan holatlarni aks ettiradi. Körsatkiçlarga aholining tibbiy yordam uçun murojaat qilişi va tekşiruvlardan ötiş imkoniyati ham ta’sir körsatadi.
Jahon soğliqni saqlaş taşkilotining 2026 yilda e’lon qilingan baholariga köra, 2023 yilda dunyoda qariyb 61 millionta ölim holati qayd etilgan. Ularning taxminan 33 millioni yoki 54 foizi ölimga olib keluvçi asosiy 10 ta sabab hissasiga töğri kelgan.
Surunkali obstruktiv öpka kasalligi uşbu röyxatda uçinçi örinni egallab, 3,6 million kişining ölimiga sabab bölgan. Quyi nafas yöllari infeksiyalari törtinçi, traxeya, bronxlar va öpkaning xavfli ösmalari esa yettinçi örindan joy olgan.