7
Иқтисод

Ўзбекистонда корхоналар сони бир йилда 19 фоизга ошди

Ўзбекистонда корхоналар сони бир йилда 19 фоизга ошди
Ўзбекистонда корхоналар сони бир йилда 19 фоизга ошди / Фото: UzDaily.

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — 2026 йил 1 ноябрь ҳолатига кўра, Ўзбекистонда фаолият юритаётган корхона ва ташкилотлар сони 660,4 мингтага етди. Бир ой давомида уларнинг сони 39 337 тага кўпайди. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Миллий статистика қўмитаси хабар берди.

Идора маълумотларига кўра, ойлик ўсиш асосан 34 910 та корхонанинг ўз фаолиятини қайта тиклагани билан боғлиқ.

Бир йил аввал, 2025 йил 1 ноябрь ҳолатига кўра, мамлакатда 554 916 та корхона ва ташкилот фаолият юритган. Йил давомида уларнинг сони 19 фоизга ошган.

Сўнгги беш йилда фаолият юритаётган корхоналар сони бир маромда ўзгармаган. 2022 йил 1 ноябрь ҳолатига уларнинг сони 596 026 тани, 2023 йилда 503 541 тани, 2024 йилда эса 561 382 тани ташкил этган.

Айни пайтда Ўзбекистонда 493 982 та тадбиркорлик субъекти мавжуд. Уларнинг 489 080 таси кичик бизнес корхоналаридир. Яна 101 101 тасини фермер ва деҳқон хўжаликлари ташкил этади.

Кичик корхоналар ва микрофирмалар сони 489,1 мингтани ёки 74,1 фоизни ташкил қилади. Ушбу улуш фермер ва деҳқон хўжаликларини ҳисобга олмаган ҳолда ҳисобланган.

Ҳудудлар кесимида корхоналар сони

Корхоналар сони бўйича Тошкент шаҳри етакчилик қилмоқда. Пойтахтда 123 934 та корхона мавжуд бўлиб, бу умумий кўрсаткичнинг 18,8 фоизига тенг. Пойтахтдаги корхоналарнинг деярли барчаси — 115 184 таси тадбиркорлик субъектлари ҳисобланади. Шаҳарда фермер ва деҳқон хўжаликлари сони атиги 59 тани ташкил этади.

Вилоятлар орасида энг кўп корхона Тошкент вилоятида қайд этилган — 63 259 та (9,6 фоиз). Кейинги ўринларда 61 298 та (9,3 фоиз) корхона билан Самарқанд вилояти ва 55 119 та (8,3 фоиз) корхона билан Фарғона вилояти жойлашган. Кучли бешликни 49 377 та корхона ёки 7,5 фоиз кўрсаткич билан Қашқадарё вилояти якунлаган.

Андижон вилоятида 44 896 та, Бухоро вилоятида 38 784 та, Наманган вилоятида 38 602 та корхона фаолият юритмоқда. Хоразм вилоятида уларнинг сони 37 011 тани, Сурхондарё вилоятида эса 36 270 тани ташкил этади.

Қорақалпоғистон Республикасида 32 466 та корхона ва ташкилот, Жиззах вилоятида 32 058 та корхона фаолият юритмоқда. Энг кам корхона Навоий (26 240 та) ва Сирдарё (21 078 та) вилоятларида қайд этилган.

Фермер ва деҳқон хўжаликлари энг кўп Қашқадарё вилоятида — 13 743 та. Самарқанд вилоятида уларнинг сони 12 012 тани, Фарғона вилоятида 11 378 тани, Андижон вилоятида эса 10 503 тани ташкил этади.

Корхоналарнинг тармоқлар бўйича таркиби

1 ноябрь ҳолатига кўра, энг кўп корхона ва ташкилот савдо соҳасида фаолият юритган. Ушбу тармоқнинг улуши жами фаол корхоналарнинг 27,4 фоизини ташкил этган. Бу 181 146 та корхона бўлиб, уларнинг деярли барчаси кичик бизнес субъектларидир.

Иккинчи ўринни қишлоқ, ўрмон ва балиқчилик хўжалиги эгаллаган. Ушбу тармоқнинг улуши 22,5 фоиз ёки 148 352 та корхонага тенг. Уларнинг 46 767 таси тадбиркорлик субъектларидир.

Учинчи ўринда саноат соҳаси жойлашган бўлиб, унда 71 135 та корхона фаолият юритади. Бу умумий кўрсаткичнинг 10,8 фоизини ташкил этади. Учта етакчи тармоқ ҳиссасига жами фаол корхона ва ташкилотларнинг 60,7 фоиздан ортиғи тўғри келади.

Яшаш ва овқатланиш хизматлари соҳасида 37 495 та корхона (5,7 фоиз), қурилиш соҳасида 36 658 та (5,6 фоиз) корхона фаолият юритмоқда. Ташиш ва сақлаш соҳасида эса 20 731 та компания (3,1 фоиз) иш олиб бормоқда.

Соғлиқни сақлаш ва ижтимоий хизматлар соҳасига 16 243 та ташкилот (2,5 фоиз), ахборот ва алоқа соҳасига 15 286 та (2,3 фоиз) корхона тўғри келади. Бошқа фаолият турларини 133 346 та корхона бирлаштирган бўлиб, уларнинг улуши 20,2 фоизни ташкил этади.

Ташкилий-ҳуқуқий шакллар

Фаолият юритаётган 494,0 мингта тижорат корхонасининг 395,9 мингтаси ёки 80,1 фоизи масъулияти чекланган жамиятлардир.

Бу мамлакатда энг кенг тарқалган ташкилий-ҳуқуқий шакл ҳисобланади.

Хусусий корхоналар сони 52 022 тани (10,5 фоиз), оилавий корхоналар 41 170 тани (8,3 фоиз) ташкил этади. Мамлакатда 652 та акциядорлик жамияти (0,1 фоиз) ва бошқа шаклдаги 4 285 та корхона (1,0 фоиз) мавжуд.

МЧЖлар сони сўнгги беш йилда қуйидагича ўзгарган: 2022 йилда 337,7 мингта, 2023 йилда 297,0 мингта ва 2024 йилда 295,0 мингта бўлган. 2025 йилда уларнинг сони 299,5 мингтани, 2026 йилда эса 395,9 мингтани ташкил этган.

2022 йилда хусусий корхоналар сони 90,2 мингтани ташкил этган бўлса, 2025 йилга келиб 48,3 мингтага камайган. 2026 йилда ушбу кўрсаткич 52,0 мингтага етган.

Оилавий корхоналар сони ҳам шу даврда камайган: 2022 йилда 55,8 мингта бўлган бўлса, 2025 йилда 37,7 мингтани ташкил этган. 2026 йилда уларнинг сони 41,2 мингтага етган.

Янги ташкил этилган корхоналар

2026 йил январь–октябрь ойларида Ўзбекистонда 75 699 та янги корхона ташкил этилган. Солиқ қўмитаси маълумотларига кўра, уларнинг 19 440 таси ёки 25,7 фоизи маҳсулот, товар, иш ва хизматларни сотишдан тушум олишни бошлаган.

Ушбу баҳолаш айланмадан олинадиган солиқ ва қўшилган қиймат солиғи бўйича солиқ ҳисоботларига асосланган. Ҳисоботлар 2026 йил январь–август ойларини қамраб олади.

Хорижий капитал иштирокидаги корхоналар

1 ноябрь ҳолатига кўра, Ўзбекистонда хорижий инвестициялар иштирокидаги корхоналар сони 23 501 тани ташкил этган. Уларнинг 5 137 таси қўшма корхона, 18 364 таси хорижий корхона ҳисобланади.

Бир йил давомида бундай компаниялар сони 5 906 тага ёки 33,6 фоизга кўпайган. Энг катта ўсиш савдо соҳасида кузатилган: хорижий капитал иштирокидаги корхоналар сони 6 286 тадан 8 473 тагача, яъни 2 187 тага ошган.

Саноат соҳасида хорижий капитал иштирокидаги корхоналар сони 3 647 тадан 4 493 тагача, яъни 846 тага кўпайган. Қурилиш соҳасида эса уларнинг сони 597 тага ошиб, 1 358 тадан 1 955 тага етган.

Сўнгги беш йилда хорижий капитал иштирокидаги фаол корхоналар сони 1,8 баробарга кўпайган. Уларнинг таркибида тўлиқ хорижий капитал асосида ташкил этилган компаниялар улуши 57,5 фоиздан 78,1 фоизга кўтарилган.

Ўсиш асосан хорижий корхоналар ҳисобига таъминланган. 2022 йилда уларнинг сони 7 416 тани, 2023 йилда 7 054 тани, 2024 йилда эса 11 036 тани ташкил этган.

2025 йилда уларнинг сони 13 391 тага, 2026 йилда эса 18 364 тага етган.

Қўшма корхоналар сони эса шу даврда ўзгариб турган. 2022 йилда уларнинг сони 5 479 тани, 2023 йилда 4 374 тани, 2024 йилда 4 261 тани ташкил этган. 2025 йилда бундай компаниялар сони 4 204 та бўлган бўлса, 2026 йилда 5 137 тага етган.

Тармоқлар кесимида хорижий инвестициялар иштирокидаги корхоналар энг кўп савдо соҳасида фаолият юритмоқда — 8 473 та. Уларнинг 7 253 таси хорижий корхона, 1 220 таси эса қўшма корхона ҳисобланади.

Саноат соҳасида бундай корхоналар сони 4 493 тани ташкил этади. Уларнинг 1 613 таси қўшма, 2 880 таси хорижий корхоналардир. Бошқа фаолият турларида хорижий капитал иштирокидаги 3 946 та компания иш олиб бормоқда.

Ахборот ва алоқа соҳасида хорижий инвестициялар иштирокидаги 1 991 та корхона, қурилиш соҳасида 1 955 та корхона мавжуд. Яшаш ва овқатланиш хизматлари соҳасида уларнинг сони 1 021 тани ташкил этади.

Ташиш ва сақлаш соҳасида 742 та, қишлоқ, ўрмон ва балиқчилик хўжалиги соҳасида 603 та шундай компания фаолият юритмоқда. Соғлиқни сақлаш ва ижтимоий хизматлар соҳасида уларнинг сони 277 тани ташкил этади.

Хорижий инвестицияларнинг ҳудудий тақсимоти

Хорижий инвестициялар иштирокидаги корхоналарнинг 61,8 фоизи Тошкент шаҳрида фаолият юритмоқда. Бу 14 534 та компания бўлиб, уларнинг 11 767 таси хорижий, 2 767 таси эса қўшма корхоналардир.

Вилоятлар орасида Тошкент вилояти етакчилик қилмоқда. Бу ерда 3 260 та хорижий инвестициялар иштирокидаги корхона мавжуд бўлиб, уларнинг улуши 13,9 фоизга тенг. Кейинги ўринларда 832 та компания (3,5 фоиз) билан Самарқанд вилояти ва 777 та (3,3 фоиз) билан Фарғона вилояти жойлашган.

Сурхондарё вилоятида хорижий капитал иштирокидаги 823 та корхона фаолият юритади. Уларнинг 756 таси хорижий корхоналардир. Андижон вилоятида бундай корхоналар сони 601 тани, Бухоро вилоятида эса 495 тани ташкил этади.

Сирдарё вилоятида 390 та, Навоий вилоятида 363 та, Наманган вилоятида 359 та шундай компания мавжуд. Жиззах вилоятида уларнинг сони 326 тани, Қорақалпоғистон Республикасида эса 296 тани ташкил этади.

Хорижий инвестициялар иштирокидаги корхоналар энг кам Хоразм (230 та) ва Қашқадарё (215 та) вилоятларида қайд этилган.

Инвестор мамлакатлар

Капитал келиб чиқиши бўйича 1 ноябрь ҳолатига кўра, Хитой етакчилик қилмоқда. Хитой капитали иштирокидаги корхоналар сони 7 106 тани ёки умумий кўрсаткичнинг 30,2 фоизини ташкил этган. Уларнинг 6 127 таси хорижий, 979 таси қўшма корхоналардир.

Иккинчи ўринда Россия жойлашган. Россия капитали иштирокидаги корхоналар сони 3 885 та ёки 16,5 фоизга тенг. Уларнинг 1 044 таси қўшма, 2 841 таси хорижий корхоналар ҳисобланади.

Туркиянинг улуши 10,8 фоиз ёки 2 544 та компанияни ташкил этади. Қозоғистон капитали иштирокидаги корхоналар сони 1 446 та ёки 6,2 фоизга тенг.

Афғонистон 909 та компания (3,9 фоиз), Жанубий Корея эса 783 та компания (3,3 фоиз) билан тақдим этилган.

Бошқа инвестор мамлакатлар қаторида Озарбайжон — 554 та, Тожикистон — 512 та ва Ҳиндистон — 499 та корхонага эга. Бирлашган Араб Амирликлари капитали иштирокидаги компаниялар сони 480 тани, Покистонники эса 456 тани ташкил этади.

Қирғиз Республикаси 416 та, АҚШ 403 та, Туркманистон 354 та корхона билан қайд этилган. Эрон капитали иштирокидаги 297 та, Беларусь капитали иштирокидаги 291 та компания фаолият юритмоқда.

Германия 270 та, Буюк Британия 266 та, Украина эса 256 та корхона билан ифодаланган. Рўйхатни 149 та компания билан Япония якунлайди.

2026 йил январь–октябрь ойларида мамлакатда хорижий инвестициялар иштирокидаги 5 025 та янги корхона ташкил этилган. Уларнинг 677 таси ёки 13,5 фоизи сотувлардан тушум олишни бошлаган.

Маълумотлар Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Давлат хизматлари марказининг 2026 йил 1 ноябрь ҳолатига шакллантирилган маълумотлар базасидан олинган бўлиб, фермер ва деҳқон хўжаликлари ҳам ҳисобга олинган. Реестр Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 28 сентябрдаги 539-сон қарорига мувофиқ юритилади.

 

 

Дилафруз Ниязова
Дилафруз Ниязова

Дилафруз Ниязова 2025 йилдан буён UzDaily жамоасида фаолият юритиб, нашрнинг ўзбек тилидаги версияси учун масъулдир.