Ўзбекистонда давлат активлари учун бошланғич тўлов 15% бўлди

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистонда давлат активлари ва қишлоқ хўжалигига мўлжалланмаган бўш ер участкаларини сотиш шартлари ўзгармоқда. Янги қоидалар давлатнинг иқтисодиётдаги иштирокини қисқартириш ва хусусийлаштириш жараёнини жадаллаштиришга қаратилган 28 августдаги Президент фармони билан белгиланди.

Асосий ўзгаришлардан бири давлат активлари ва ер участкаларини онлайн-аукционлар орқали сотиб олишдаги бошланғич тўлов миқдорининг камайтирилиши бўлди. Энди харидор объектни сотиб олганидан кейин 30 кун ичида унинг қийматининг 15 фоизини тўлаши керак. Илгари бошланғич тўлов миқдори 30 фоизни ташкил этган.

Қолган суммани белгиланган муддатларда фоиз ҳисобланмаган ҳолда тўлаш мумкин бўлади.

Қиймати 20 минг БҲМдан юқори бўлган объектлар учун қўшимча тўлов вариантлари назарда тутилган.

Объект қиймати олти ой ичида тўлиқ тўланган тақдирда, харидорга 25 фоиз миқдорида чегирма берилади.

Агар дастлабки олти ой давомида объект қийматининг 50 фоизи тўланса, қолган суммани етти йил давомида фоизсиз тўлашга рухсат берилади. Яна бир вариантда уч ой ичида қийматнинг 35 фоизини тўлаш, қолган суммани эса кейинги беш йил давомида фоизсиз тўлаш назарда тутилган.

Бундан ташқари, давлат активи қийматининг камида ярмини тўлаган харидор тўловни тўлиқ амалга оширмасдан туриб ҳам сотиб олинган объектни реконструкция қилиш, бузиш, қайта қуриш ва таъмирлаш ишларини амалга ошириши мумкин бўлади.

Фармонда очиқ электрон аукционлар ёки биржа савдолари орқали сотишнинг иложи бўлмаётган мол-мулк учун алоҳида тартиб ҳам белгиланган.

Агар объект уч ой давомида сотилмаса, унинг бошланғич нархи босқичма-босқич 10 фоизга камайтирилади. Нархни пасайтириш унинг дастлабки баланс қийматининг 10 фоизи даражасига етгунга қадар давом этиши мумкин.

Агар активни икки ой давомида сотишнинг иложи бўлмаса, Давлат активларини бошқариш агентлиги уни бир нечта алоҳида лотларга ажратиши ёки, аксинча, бир нечта объектни бирлаштириб, қайтадан савдога чиқариши мумкин бўлади.

Такрорий аукционда фақат битта иштирокчининг мавжудлиги сотишга тўсқинлик қилмайди. Бундай ҳолатда у лотни эълон қилинган нарх бўйича сотиб олиши мумкин.

Савдоларнинг гибрид формати

Давлат активларини сотиш учун нархни пасайтириш ва ошириш механизмларини бирлаштирган гибрид аукцион жорий этилади.

Биринчи босқичда иштирокчилардан бири объектни сотиб олишга тайёрлигини билдиргунга қадар унинг нархи пасайтирилади. Шундан сўнг манфаатдор иштирокчилар ўртасида нархни ошириш босқичи бошланади. Нархни пасайтиришда ҳам, оширишда ҳам дастлабки қадам 2 фоиз миқдорида белгиланган.

Савдолар давомида фақат битта таклиф келиб тушган ҳолатлар учун ҳам алоҳида қоидалар назарда тутилган. Айрим ҳолатларда бундай харидорга мол-мулкни унинг соф қийматидан паст бўлмаган нархда сотиб олиш таклиф қилиниши мумкин.

Қоидалар давлат банклари мол-мулкига ҳам татбиқ этилади

Янги механизмлар нафақат давлат корхоналари мол-мулкини сотишда қўлланади. Улар, шунингдек, давлатга 50 фоиз ва ундан ортиқ акциялари тегишли бўлган тижорат банклари мол-мулкини, шунингдек, қарздорликни қоплаш ҳисобига инвестиция компанияларига берилган мол-мулкни сотишда ҳам қўлланишига рухсат берилади.

Бундай мол-мулкни янги нархни пасайтириш қоидалари ва тўлов шартларидан фойдаланган ҳолда очиқ савдолар орқали бозор қийматида сотиш мумкин бўлади.

Агар банк томонидан қарздорлик ҳисобига қабул қилинган мол-мулкни бир йил давомида сотишнинг иложи бўлмаса, уни кейинчалик сотиш учун Давлат активларини бошқариш агентлигига топшириш мумкин.

Савдо шартларининг ўзгариши хусусийлаштириш дастурининг кенгайтирилиши билан бир вақтда амалга оширилмоқда. 2026 йилда ҳокимият 84 та хўжалик жамиятидаги давлат улушлари, 1242 та кўчмас мулк объекти ва қарийб 8 минг гектар ер участкаларини сотувга чиқаришни режалаштирмоқда.

Сотиш учун мўлжалланган давлат активлари ва ерларнинг умумий қиймати тахминан 100 трлн сўмга баҳоланмоқда. Уларни сотишдан тушадиган маблағларнинг энг кам ҳажми 14 трлн сўм этиб белгиланган.

Бундан ташқари, давлат иштирокидаги 85 та корхонани тугатиш ёки қайта ташкил этиш режалаштирилган. Илгари сотилмаган объектлар ҳам қайтадан савдога чиқарилади.