Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги 16–21 ноябрь кунлари нафас олиш тизими касалликларининг олдини олишга қаратилган «Эркин нафас» ҳафталигини эълон қилди. Бу ҳақда вазирликнинг 2026 йил 16 ноябрдаги пресс-релизида маълум қилинган.
Тадбир 21 ноябрь куни нишонланадиган Сурункали обструктив ўпка касаллиги (СОЎК)га қарши курашиш халқаро кунига бағишланган. Унинг мақсади аҳолининг нафас олиш аъзолари касалликлари, уларнинг олдини олиш чоралари ва эрта ташхислашнинг аҳамияти ҳақида хабардорлигини оширишдан иборат.
Ҳафталик доирасида фуқароларга тиббий маслаҳат олиш ва текширувлардан ўтиш учун поликлиникалар ҳамда пульмонология марказларига мурожаат қилиш тавсия этилмоқда.
Қандай тиббий хизматлар кўрсатилади?
Дастур нафас олиш тизимининг ҳолатини баҳолаш ва тиббий тавсиялар олиш учун малакали шифокорлар маслаҳатини ўз ичига олади.
Шунингдек, ўпка функциясини нафас чиқарилаётган ҳаво ҳажми ва тезлиги бўйича баҳолаш имконини берувчи спирометрия текшируви ўтказилиши режалаштирилган. Тиббий кўрсатмаларга мувофиқ, замонавий рентгенологик текширувлар ҳам амалга оширилиши мумкин. Тасвирларни таҳлил қилишда ўпкадаги эҳтимолий патологик ўзгаришларни аниқлашга ёрдам берадиган сунъий интеллект технологияларидан фойдаланиш кўзда тутилган.
Текширувларнинг зарурлиги ва турларини шифокор белгилаши керак. Пресс-релизда фуқаролардан компьютер томографиясидан мустақил равишда ўтиш ёки барча мумкин бўлган таҳлилларни топшириш талаб этилмаслиги таъкидланган.
Қандай аломатларга эътибор бериш керак?
Пресс-релизда қайд этилишича, бир неча ҳафта давомида тўхтамайдиган йўтал, мунтазам балғам ажралиши, нафас олишда ҳуштаксимон товушлар пайдо бўлиши ва одатий жисмоний фаоллик вақтида нафас қисиши шифокорга мурожаат қилиш учун асос бўлади.
Сурункали обструктив ўпка касаллигига шубҳа қилинганда, шифокор спирометрия текширувини тайинлаши мумкин. Ушбу текширув нафас чиқарилаётган ҳаво ҳажми ва унинг чиқиш тезлигини баҳолашга ёрдам беради.
Кучли нафас қисиши тўсатдан юзага келса, лаблар кўкарса, онг хиралашса ёки ҳаво етишмаслиги туфайли гапириш қийинлашса, зудлик билан 103 рақами орқали тез тиббий ёрдам чақириш зарур.
Нафас олиш тизими касалликларининг хавф омиллари
Пресс-релизда таъкидланишича, чекиш сурункали обструктив ўпка касаллиги ва ўпка саратони ривожланишининг олдини олиш мумкин бўлган асосий хавф омилларидан бири бўлиб қолмоқда. Пассив чекиш, жумладан, болаларнинг тамаки тутуни таъсирида қолиши ҳам хавф туғдиради.
Бошқа хавф омилларига иш жойларидаги чанг ва кимёвий моддалар, яхши шамоллатилмайдиган хоналарда иситиш мосламалари ҳамда овқат тайёрлаш жараёнида ҳосил бўладиган зарарли газлар ва тутун киради.
Ўзбекистон учун Оролбўйи ҳудудида ҳам кузатиладиган чанг бўронлари, шунингдек, транспорт воситалари ва саноат корхоналари чиқиндилари туфайли ҳавонинг ифлосланиши ҳам долзарб муаммолар ҳисобланади.
Профилактика чоралари сифатида тамакидан воз кечиш, иш жойларида хавфсизлик талабларига риоя қилиш, шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланиш ва вентиляция тизимларининг соз ишлашини таъминлаш тавсия этилади.
Ёш ва саломатлик ҳолатини ҳисобга олган ҳолда грипп ҳамда пневмококк инфекциясига қарши эмлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Сурункали касалликлари бўлган шахслар жисмоний машқлар ва ўпка реабилитацияси дастурларини шифокор билан биргаликда, индивидуал тарзда танлашлари лозим.
Касалликлар статистикаси
Пресс-релизда келтирилган маълумотларга кўра, 2024–2025 йилларда Ўзбекистонда нафас олиш аъзолари касалликлари билан касалланишнинг рўйхатга олинган даражаси қарийб 3 фоизга ошган. Пневмониянинг қайд этилган ҳолатлари сони эса тахминан 2,6 баравар кўпайган.
Шу билан бирга, расмий статистика фақат рўйхатга олинган ҳолатларни акс эттиради. Кўрсаткичларга аҳолининг тиббий ёрдам учун мурожаат қилиши ва текширувлардан ўтиш имконияти ҳам таъсир кўрсатади.
Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг 2026 йилда эълон қилинган баҳоларига кўра, 2023 йилда дунёда қарийб 61 миллионта ўлим ҳолати қайд этилган. Уларнинг тахминан 33 миллиони ёки 54 фоизи ўлимга олиб келувчи асосий 10 та сабаб ҳиссасига тўғри келган.
Сурункали обструктив ўпка касаллиги ушбу рўйхатда учинчи ўринни эгаллаб, 3,6 миллион кишининг ўлимига сабаб бўлган. Қуйи нафас йўллари инфекциялари тўртинчи, трахея, бронхлар ва ўпканинг хавфли ўсмалари эса еттинчи ўриндан жой олган.