Ўзбекистон хусусийлаштиришда давлатнинг махсус ҳуқуқини қайтаради

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистон стратегик аҳамиятга эга корхоналар хусусийлаштирилганидан кейин давлатга улар фаолиятида махсус ҳуқуқ асосида иштирок этиш имконини берувчи механизмни жорий этмоқда.

Тегишли қоида давлатнинг иқтисодиётдаги иштирокини қисқартириш ва хусусийлаштириш жараёнларини жадаллаштиришга қаратилган 28 августдаги Президент фармонида назарда тутилган.

Ҳужжатга кўра, махсус ҳуқуқ миллий хавфсизликни ҳимоя қилиш, иқтисодий барқарорликни таъминлаш ва жамоат манфаатларини муҳофаза қилиш мақсадида қўлланилиши мумкин.

Потентсиал харидор корхонани хусусийлаштиришдан олдин давлатнинг ушбу ҳуқуқни сақлаб қолиш нияти ҳақида огоҳлантирилади. Бироқ механизм битим якунланганидан сўнг алоҳида Президент қарори билан жорий этилади.

Кейинчалик махсус ҳуқуқни бекор қилиш ҳам фақат давлат раҳбарининг алоҳида қарори асосида амалга оширилиши мумкин.

Шу билан бирга, фармон янги механизм доирасида давлатга бериладиган ваколатларнинг аниқ ҳажмини очиб бермайди.

Ҳужжатда ушбу механизмни хусусийлаштириш жараёнида қўллаш режалаштирилаётган корхоналарнинг алоҳида рўйхати ҳам келтирилмаган.

Янги норма амалда аввал мавжуд бўлган «олтин акция» механизмига ўхшаш воситани қайта жорий этади. 2022 йилда Ўзбекистонда «олтин акция» институти бекор қилинган эди. У давлатга хусусийлаштирилган стратегик компанияларни бошқаришда иштирок этиш имконини берган: давлат вакили кузатув кенгаши таркибига кириши ва айрим муҳим қарорларга вето қўйиши мумкин эди.

Ўша вақтда Давлат активларини бошқариш агентлиги «олтин акция» амалиёти қарийб ўн йил давомида амалда қўлланилмаганини таъкидлаган. Идора баҳосига кўра, бундай механизмнинг сақланиб қолиши инвесторларнинг хусусийлаштиришга қизиқишини пасайтириши ва бошқа акциядорларнинг ҳуқуқларини чеклаши мумкин эди. «Олтин акция»дан воз кечишни Европа тикланиш ва тараққиёт банки ҳам тавсия қилган.

Аввал стратегик корхоналар қаторига ишлаб чиқариш, хизмат кўрсатиш ва банк секторларидаги компаниялар киритилган. Улар орасида Навоий кон-металлургия комбинати, Олмалиқ кон-металлургия комбинати, «Ўзметкомбинат», «Ўзбекнефтегаз», «Ўзбеккўмир», «Ҳудудгазтаъминот», UzAuto Motors, «Ўзкимёсаноат», «Навоийазот», «Ўзбекгидроэнерго», «Иссиқлик электр станциялари», «Ўзтрансгаз» ва UzGasTrade бор эди.

Янги механизм давлатнинг иқтисодиётдаги иштирокини қисқартириш бўйича кенг кўламли дастур доирасида назарда тутилган.

Ушбу дастур доирасида ҳокимият органлари 84 та хўжалик жамиятидаги давлат улушларини сотишга, тадбиркорлик ва шаҳарсозлик мақсадлари учун мўлжалланган 1242 та кўчмас мулк объекти ҳамда қарийб 8000 гектар ер участкаларини аукционга чиқаришга режалаштирмоқда.

Бундан ташқари, давлат иштирокидаги 85 та корхонани тугатиш ёки қайта ташкил этиш кўзда тутилган. Илгари сотиш имкони бўлмаган яна 84 та объектни бошланғич қиймати 1 миллион сўм этиб белгиланган ҳолда қайта аукционга чиқариш режалаштирилмоқда.

Сотиш режалаштирилаётган активларнинг умумий қиймати қарийб 100 триллион сўмга баҳоланмоқда. Ҳокимият органлари 2026 йил охирига қадар уларни реализация қилишдан камида 14 триллион сўм тушум олишни режалаштирмоқда.