Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистондаги махсус иқтисодий зоналар (МИЗ) корхоналари 2026 йилнинг январь–сентябрь ойларида 53 598,5 млрд сўмлик саноат маҳсулотлари ишлаб чиқарди. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 18,7 фоизга кўп. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Миллий статистика қўмитаси хабар берди.
2025 йилнинг шу даврида МИЗ иштирокчилари 45 151,8 млрд сўмлик маҳсулот ишлаб чиқарган. Статистикада ишлаб чиқариш ҳажми ҚҚС ва акциз солиғисиз, амалдаги нархларда ҳисобланади.
МИЗлар мамлакатдаги иқтисодий зоналарнинг барча турлари орасида ишлаб чиқариш ҳажми бўйича етакчиликни сақлаб қолмоқда.
Зоналар ва иштирокчилар сони
2026 йил 1 октябрь ҳолатига кўра, Ўзбекистонда 32 та МИЗ ва 401 та кичик саноат зонаси (КСЗ) мавжуд бўлган. Бундан ташқари, 29 та технопарк ва 352 та кластер фаолият юритмоқда. Яна 165 та майдон ёшлар саноат ва тадбиркорлик зоналари (ЁСТЗ) ҳисобланади.
Ҳисоб-китобга фақат лойиҳалари ишга туширилган корхона-иштирокчилари мавжуд зоналар киритилган.
Иштирокчилар сони бўйича технопарклар етакчи бўлиб, уларда 4 957 та корхона фаолият юритади. КСЗларда 3 271 та, ЁСТЗларда эса 1 334 та корхона бор. ЭИЗ иштирокчилари 1 186 та корхонани, кластерлар иштирокчилари эса 386 та корхонани ташкил этади.
Ишлаб чиқариш
ЭИЗлардан кейин энг кўп маҳсулот кластерларда ишлаб чиқарилган — 27 900,6 млрд сўмлик. Бир йил аввал бу кўрсаткич 23 918,4 млрд сўмни ташкил этган.
КСЗ иштирокчилари тўққиз ой давомида 15 282,3 млрд сўмлик маҳсулот ишлаб чиқарган. 2025 йил январь–сентябрь ойларида бу кўрсаткич 13 402,5 млрд сўм бўлган.
Технопаркларда ишлаб чиқариш ҳажми 2 552,6 млрд сўмга етган. Бир йил аввал у 1 695,9 млрд сўмни ташкил этган. ЁСТЗ корхоналари эса 728,0 млрд сўмлик маҳсулот ишлаб чиқарган.
МИЗ ва КСЗларда қандай маҳсулотлар ишлаб чиқарилади?
МИЗлардаги ишлаб чиқариш ҳажмининг деярли тўртдан бир қисми — 24,4 фоизи автомобиллар, тиркамалар ва ярим тиркамалар ишлаб чиқариш ҳиссасига тўғри келади. Металлургия саноатининг улуши 23,1 фоизни, озиқ-овқат саноатининг улуши эса 8,6 фоизни ташкил этади.
МИЗлардаги ишлаб чиқаришнинг 7,5 фоизи бошқа нометалл минерал маҳсулотлар ҳиссасига тўғри келади. Резина ва пластмасса буюмлари улуши 5,7 фоиз, бошқа тайёр маҳсулотлар улуши эса 4,0 фоиздан иборат.
КСЗларда ишлаб чиқариш таркиби бошқача. Биринчи ўринни 18,3 фоиз улуш билан тўқимачилик саноати эгаллайди. Иккинчи ўринда 16,9 фоиз билан металлургия туради. Кокс ва нефтни қайта ишлаш маҳсулотлари улуши эса 9,9 фоизни ташкил этади.
КСЗ иштирокчилари ишлаб чиқариш ҳажмининг 8,6 фоизи озиқ-овқат маҳсулотлари, 8,5 фоизи кийим-кечак ҳиссасига тўғри келади. Резина ва пластмасса буюмларининг улуши 7,6 фоизга тенг.
Инвестициялар
Асосий капиталга киритилган инвестицияларнинг энг катта қисми МИЗлар ҳиссасига тўғри келган. Барча молиялаштириш манбалари ҳисобидан бу зоналарга 7 030,0 млрд сўм инвестиция йўналтирилган.
Кластерлар 2 470,5 млрд сўм, технопарклар эса 1 562,0 млрд сўм инвестиция киритган. КСЗларга 680,9 млрд сўм, ЁСТЗларга эса 21,0 млрд сўм маблағ сарфланган.
Қурилиш ва хизматлар
Ўз кучлари билан бажарилган қурилиш ишлари ҳажми бўйича КСЗлар етакчилик қилмоқда — 982,0 млрд сўм. Технопаркларда бу кўрсаткич 212,6 млрд сўмни, МИЗларда эса 141,5 млрд сўмни ташкил этган.
ЁСТЗ иштирокчилари 136,4 млрд сўмлик, кластерлар эса 37,0 млрд сўмлик қурилиш ишларини бажарган.
Бозор хизматларини энг кўп технопарклар кўрсатган — ҚҚС ва акциз солиғисиз 29 213,6 млрд сўмлик. ЭИЗлар ҳиссасига 1 841,4 млрд сўмлик, КСЗлар ҳиссасига эса 1 390,1 млрд сўмлик хизматлар тўғри келган.
Кластерлар 1 231,6 млрд сўмлик, ЁСТЗлар эса 202,3 млрд сўмлик хизмат кўрсатган.
Хизматлар экспорти ва импорти
Технопарклар 624 016,3 минг долларлик хизматларни экспорт қилган. КСЗ иштирокчилари хорижга 7 368,6 минг долларлик, МИЗ иштирокчилари эса 4 518,3 минг долларлик хизмат сотган.
ЁСТЗларда хизматлар экспорти 1 255,5 минг долларни ташкил этган. Кластерлар бўйича хизматлар экспорти ҳақидаги маълумотлар эса релизда келтирилмаган. Экспорт кўрсаткичлари корхоналар томонидан қайта тақдим этилган маълумотлар асосида ҳисобланган.
Технопарклар томонидан хизматлар импорти 294 478,7 минг долларга, КСЗларда 34 335,8 минг долларга, ЭИЗларда эса 24 325,9 минг долларга етган. Кластерлар 3 482,4 минг долларлик, ЁСТЗлар эса 214,5 минг долларлик хизмат импорт қилган.
Бандлик
Энг кўп киши технопаркларда ишлайди: сентябрь ойи охирида бу ерда 71 841 та иш ўрнига нисбатан 67 958 нафар ходим фаолият юритган.
ЭИЗларда 63 129 та иш ўрни мавжуд бўлиб, 61 496 нафар киши меҳнат қилган. Кластерларда 56 721 та иш ўрни ҳисобга олинган, бандлар сони эса 56 267 нафарни ташкил этган.
КСЗ корхоналарида 45 860 та иш ўрнига нисбатан 45 053 нафар киши ишлаган. ЁСТЗларда эса 7 119 та иш ўрни ва 7 092 нафар ходим бўлган.
IT-парк
IT-парк иштирокчилари тўққиз ой давомида 623,2 млн долларлик хизматларни экспорт қилган. Бу бир йил аввалги кўрсаткичдан 142,3 млн долларга кўп. 2025 йилнинг январь–сентябрь ойларида хизматлар экспорти 480,9 млн долларни ташкил этган.
IT-парк иштирокчиларининг хизматлар импорти 288,1 млн долларгача ошган. 2025 йил январь–сентябрь ойларида бу кўрсаткич 166,4 млн доллар бўлган.
IT-парк резидентлари 27 139,0 млрд сўмлик бозор хизматларини кўрсатган. Ўтган йилга нисбатан кўрсаткич 5 268,9 млрд сўмга ошган. 2025 йилнинг шу даврида у 21 870,1 млрд сўмни ташкил этган.
IT-парк иштирокчиларининг асосий капиталга киритган инвестициялари 1 252,6 млрд сўмга етган. Бу бир йил аввалги 369,8 млрд сўмлик кўрсаткичдан 882,8 млрд сўмга кўп.
Сентябрь ойи охирига келиб, IT-парк иштирокчиларидаги иш ўринлари сони 59 714 тага етган. Бир йил аввал уларнинг сони 46 503 тани ташкил этган.
МИЗ, КСЗ ва ЁСТЗ нима?
Миллий статистика қўмитаси таърифига кўра, МИЗ — аниқ чегараларга ва алоҳида ҳуқуқий режимга эга бўлган ҳудуддир. У маҳаллий ва хорижий инвестициялар, технологиялар ҳамда бошқарув тажрибасини жалб қилиш ва ҳудудни жадал ривожлантириш мақсадида ташкил этилади.
КСЗ — муҳандислик-коммуникация тармоқлари билан таъминланган, айрим ҳолларда тайёр ишлаб чиқариш майдонларига ҳам эга бўлган ер участкаси.
Технопарк илмий ва таълим ташкилотлари, молия институтлари ҳамда тадбиркорларни бирлаштиради. Улар тадбиркорлик, инвестиция ва илмий фаолиятни амалга ошириш учун ўзаро ҳамда давлат органлари билан ҳамкорлик қилади.
Кластер — қишлоқ хўжалиги хомашёсини етиштиришдан тортиб, уни чуқур қайта ишлаш ва экспортбоп тўқимачилик, озиқ-овқат ҳамда бошқа маҳсулотлар ишлаб чиқаришгача бўлган жараёнларни қамраб олувчи ишлаб чиқаришни ташкил этиш шаклидир. Ушбу тушунчага чорвачилик, балиқчилик ва бошқа мажмуалар ҳам киради.
ЁСТЗлар ҳудудларни ривожлантириш ва ёшларни, биринчи навбатда, «Ёшлар дафтари»га киритилганларни иш билан таъминлаш мақсадида ташкил этилади. Ушбу зоналар ёш тадбиркорларнинг инвестиция лойиҳаларини ҳам қўллаб-қувватлайди.