Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев мамлакатда пахта терими режаси 101 фоизга бажарилганини маълум қилди.
Шу билан бирга, у миқдорий кўрсаткичлар ўз-ўзидан мақсадга айланмаслиги кераклигини таъкидлади. 2020 йилда хом пахта етиштиришга давлат буюртмаси бекор қилинганига қарамай, соҳада режавий ва шартномавий кўрсаткичлардан фойдаланиш давом этмоқда.
Давлат раҳбари бу ҳақда 21 октябрь куни Қашқадарё вилоятида тадбиркорлар ва инвесторлар билан учрашувда маълум қилди. Унинг нутқи «Ўзбекистон 24» телеканали орқали намойиш этилди.
«Бугун эрталаб пахта режасини 101 фоизга бажардик. Мен ҳеч қачон рақамларни ўз-ўзидан мақсад қилиб қўймайман. Рақамлар ортида ... туриши керак», — деди Мирзиёев минтақада қишлоқ хўжалигини ривожлантириш ҳақида гапирар экан.
Президент Ўзбекистонда пахта йиғим-терими авваллари декабрь ойининг охиригача давом этиши мумкин бўлганини эслатди. Унинг сўзларига кўра, пахта терими 1 октябрда бошланган, бироқ ҳатто 20 декабрга келиб ҳам ишлар ҳар доим ҳам якунланмаган. Кечқурунлари эса эртаси кунги вазифаларни белгилаш учун йиғилишлар ўтказилган.
Давлат раҳбари сўнгги йилларда пахтачилик соҳаси ўзгарганини қайд этди. Ҳудудларда хомашёни чуқур қайта ишлаш корхоналари ташкил этилмоқда, тайёр маҳсулотлар эса хорижий бозорларга етказиб берилмоқда.
2026 йилда қанча пахта терилди?
Қишлоқ хўжалиги вазирлиги маълумотларига кўра, 12 октябрь ҳолатига мамлакатда 3,4 миллион тонна хом пахта териб олинган. Бу мавсумда пахта-тўқимачилик кластерлари ва фермер хўжаликлари учун белгиланган 4,5 миллион тоннали шартномавий кўрсаткичнинг 76 фоизини ташкил этган.
Вазирлик хабар беришича, 22 октябрга келиб териб олинган ҳосил ҳажми 4,63 миллион тоннага ёки режанинг 103 фоизига етган.
Жами ҳосилнинг тахминан 76 фоизини ташкил этувчи 3,52 миллион тонна пахта қарийб 3 мингта пахта териш машинаси ёрдамида йиғиб олинган. Шу билан бирга, терим кампанияси ҳали давом этган: биринчи терим 49 минг гектардан ортиқ майдонда якунланмаган эди.
Давлат буюртмаси бекор қилинганидан кейин кўрсаткичлар қандай белгиланади?
2020 йил март ойида Мирзиёев шу йилги ҳосилдан бошлаб хом пахта етиштиришга давлат буюртмасини бекор қилиш тўғрисидаги қарорни имзолаган. Ислоҳот фермер хўжаликлари ва қайта ишлаш корхоналари ўртасида бозор муносабатларига ўтишни назарда тутган.
Аввалги давлат харидлари тизими ўрнига ишлаб чиқарувчилар ва пахта-тўқимачилик кластерлари ўртасидаги шартномалардан фойдаланиш бошланган. Фермерларга пахтани биржа механизмлари орқали сотиш имконияти ҳам берилган.
Шу билан бирга, соҳада ишлаб чиқариш бўйича прогноз ва шартномавий кўрсаткичлар сақланиб қолган. 2026 йил учун хом пахта етиштириш мўлжали 4,5 миллион тонна этиб белгиланган.
2026 йил февраль ойида Human Rights Watch ва Ўзбекистон Инсон ҳуқуқлари форуми тадқиқот эълон қилиб, давлат буюртмаси бекор қилинганидан кейин ҳам фермерлар экин турларини танлаш ва ишлаб чиқариш ҳажмларини белгилашда чекловларга дуч келаётганини қайд этган.
Ташкилотлар маълумотларига кўра, маҳаллий ҳокимият органлари ерларнинг прогноз қилинаётган ҳосилдорлигини ҳисобга олган ҳолда пахта ва буғдой етиштириш кўрсаткичларини белгилашда давом этмоқда. Ҳуқуқни ҳимоя қилувчилар белгиланган кўрсаткичларни бажармаган фермерларга босим ўтказилгани, жумладан, ер участкаларини олиб қўйиш билан таҳдид қилингани ҳақида ҳам хабар берган.
Ҳуқуқни ҳимоя қилувчи ташкилотларга йўлланган жавобида Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги фермерлар ҳуқуқларининг қонунчиликдаги кафолатларини ва мансабдор шахсларнинг қонунга хилоф ҳаракатлари учун жавобгарликни назарда тутувчи нормаларни таъкидлаган.
2026 йил август ойида Мирзиёев ўтмишда сиёсий ирода етишмагани сабабли «ҳамма пахтанинг қули бўлганини» айтган эди. Унинг сўзларига кўра, йилнинг катта қисми ер ҳайдаш, чилпиш, дефолиация ва пахта теримига сарфланган.
Ўша пайтда Сирдарё вилояти ҳокими ҳам мактаб ўқувчилари «даладан чиқмагани»ни таъкидлаган эди.
