7
Iqtisod

XVJ energiya tariflarini yana-da oşirişni qöllab-quvvatladi

XVJ energiya tariflarini yana-da oşirişni qöllab-quvvatladi
XVJ energiya tariflarini yana-da oşirişni qöllab-quvvatladi

Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — Xalqaro valyuta jamğarmasi Özbekistonda kommunal xizmatlar va energiya resurslari tariflarini bosqiçma-bosqiç xarajatlarni qoplaş darajasiga yetkaziş maqsadida yana-da oşirişni qöllab-quvvatlamoqda. Şuningdek, 15 noyabrdan mamlakatda suyultirilgan gaz narxi ham kötarilmoqda, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlari uçun esa kompensatsiya ajratilişi közda tutilgan. Bu haqda XVJning Özbekistondagi doimiy vakili Koba Gvenetadze Markaziy bankda bölib ötgan mintaqaviy iqtisodiy prognoz taqdimotida ma’lum qildi.

Uning sözlariga köra, inflyatsiyaning Markaziy bank belgilagan maqsadli darajagaça pasayişini çeklayotgan omillardan biri tariflar islohoti bölgan. Kommunal xizmatlar narxining oşirilişi dastlab korxonalarga, keyin esa aholiga ta’sir körsatgan.

XVJ uşbu jarayonni qöllab-quvvatlagan, çunki tariflarni past darajada saqlab qoliş energiya resurslarini ortiqça iste’mol qilişni rağbatlantirgan va davlat byudjetining energetika subsidiyalari uçun xarajatlarini oşirgan bölar edi.

«Biz bu islohotni töliq qöllab-quvvatladik, çunki u mutlaqo zarur edi. Aks holda, bu Özbekistonda energiya resurslarini ortiqça iste’mol qilişni rağbatlantirgan va bir vaqtning özida byudjetda energetika subsidiyalari böyiça katta xarajatlarni yuzaga keltirgan bölar edi», — dedi Gvenetadze.

Şu bilan birga, amaldagi tariflar hozirça kommunal xizmatlar va energiya resurslarini yetkazib beriş xarajatlarini qoplamayapti. Jamğarma vakilining baholaşiça, narxlar bosqiçma-bosqiç uşbu darajaga yaqinlaşişi kerak. Bu Markaziy bankka inflyatsiya böyiça belgilangan maqsadga erişiş yölida olğa siljiş imkonini beradi.

Gvenetadze suyultirilgan gaz narxi yaqin vaqtda oşirilişini ham alohida ma’lum qildi.

«15 noyabrdan boşlab suyultirilgan gaz narxi ham oşiriladi. Biroq uşbu oşiriş ta’sir qilişi mumkin bölgan ijtimoiy himoyaga muhtoj aholi qatlamlariga zarur mablağlar ajratiladi», — deya qöşimça qildi u.

Subsidiyalar manzilli bölişi kerak

Markaziy bank raisining örinbosari Nodirbek Açilov ham davlat yordamini manzilli tarzda körsatiş tarafdori ekanini bildirdi. U subsidiyalar Markaziy bankning pul-kredit siyosati vositalariga emas, balki byudjet va tarkibiy siyosatga taalluqli ekanini ta’kidladi.

Uning sözlariga köra, Iqtisodiyot va moliya vazirligi yoki Energetika vazirligi tomonidan taqdim etiladigan subsidiyalar aniq belgilangan oluvçilar toifasiga yönaltirilişi va amal qiliş muddati çeklangan bölişi kerak.

«Agar Iqtisodiyot va moliya vazirligi yoki Energetika vazirligi subsidiya ajratmoqçi bölsa, u aniq manzilga yönaltirilgan va muddati çeklangan bölişi kerak. Unda amal qiliş muddati tugaşi haqidagi şart bölişi, ya’ni subsidiya qaçon yakunlanişi aniq belgilanişi lozim», — dedi Açilov.

Markaziy bank tariflar oşişining narxlarga bevosita ta’sirini oldini ololmaydi. Biroq regulyator energiya resurslari qimmatlaşişining inflyatsion kutilmalar, iş haqi va boşqa tovar hamda xizmatlar narxlarining özgarişi kabi ikkilamçi oqibatlarini kuzatib boradi.

Açilovning ta’kidlaşiça, uşbu oqibatlarni jilovlaş uçun Markaziy bank foiz stavkasini yetarliça yuqori darajada saqlab turibdi. Bu inflyatsiya spiralining barqaror şakllanişiga yöl qöymaslik uçun zarur.

Yoqilği subsidiyalarining inflyatsiya va byudjetga ta’siri

XVJning inflyatsiyaga bağişlangan hisobotiga kiritilgan tadqiqotda yoqilğini subsidiyalaş va taklif şoklarining oqibatlari örtasidagi boğliqlik körib çiqilgan.

Tadqiqotda keltirilgan xulosalarga köra, yoqilği subsidiyalari darajasi yuqori bölgan mamlakatlarda bunday şoklarning inflyatsiyaga ta’siri taxminan ikki baravar kuçsizroq böladi. Biroq şokdan uç yil ötgaç, uşbu mamlakatlarda byudjetning birlamçi balansi sezilarli darajada yomonlaşadi.

Şunday qilib, subsidiyalar orqali narxlar ösişini jilovlaş qisqa muddatda inflyatsion bosimni kamaytirişi mumkin, biroq ayni vaqtda davlat moliyasiga tuşadigan yukni oşiradi.

 

Dilafro'z Niyazova
Dilafro'z Niyazova

Dilafruz Niyazova 2025-yildan buyon UzDaily jamoasida faoliyat yuritib, nashrning o'zbek tilidagi versiyasi uchun mas'uldir.