Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — Toşkent şahrida “Yuksaliş” umummilliy harakati va Konrad Adenauer jamğarmasi hamkorligida taşkil etilgan “Markaziy Osiyo va Ozarbayjon yoş yetakçilari” mintaqaviy dasturining oçiliş marosimi bölib ötdi.
26–30-oktabr kunlari Toşkent va Buxoro şaharlarida ötkazilayotgan dastur davlat idoralari, parlamentlar, ilmiy-tahliliy markazlar va jamoat taşkilotlarining olti mamlakatdan kelgan 30 nafardan ortiq yoş vakillarini birlaştirdi. Uning asosiy maqsadi kasbiy aloqalarni mustahkamlaş, tajriba almaşiş hamda mintaqaviy taraqqiyotning ustuvor yönalişlari böyiça amaliy hamkorlikni rivojlantirişdan iborat.
Oçiliş marosimida sözga çiqqan Özbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti (SMTI) direktorining birinçi örinbosari Akramjon Ne’matov zamonaviy şaroitda mintaqaviy muloqot strategik ahamiyat kasb etib, barqaror taraqqiyot va barqarorlikni ta’minlaş, şuningdek, umumiy muammolarga birgalikda javob qaytarişning muhim vositalaridan biriga aylanayotganini ta’kidladi.
Uning sözlariga köra, bugungi dunyo xalqaro munosabatlarning deyarli barça sohalarini qamrab olayotgan çuqur va tub özgarişlar davrini boşdan keçirmoqda. Texnologiyalar, sun’iy intellekt va raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanişi ösiş va modernizatsiya uçun misli körilmagan imkoniyatlarni oçmoqda. Şu bilan birga, geosiyosiy raqobat kuçayib, iqlim va demografik özgarişlar jadallaşmoqda, suv, energetika va oziq-ovqat xavfsizligi bilan boğliq muammolar keskinlaşmoqda.
Hozirgi bosqiçning öziga xos jihati şundaki, uşbu jarayonlar bir vaqtning özida keçmoqda, bir-biriga qöşilib, özaro ta’sir orqali oqibatlarini yanada kuçaytirmoqda. Natijada yangi xatarlar va noaniqliklar yuzaga kelmoqda. Ayni paytda özgarişlarga öz vaqtida moslaşa oladigan davlatlar va mintaqalar uçun yangi imkoniyatlar ham kengaymoqda.
Şu bilan birga, xalqaro tartibning qayta şakllanişi an’anaviy köp tomonlama mexanizmlarning ayrimlari samaradorligi pasayişi bilan keçmoqda. Ular inqirozlarni bartaraf etiş va özaro kelişilgan qarorlarni işlab çiqişda tobora köproq qiyinçiliklarga duç kelmoqda.
“Bunday şaroitda umumiy ustuvor yönalişlarni mustaqil belgilay oladigan, manfaatlarni muvofiqlaştiradigan va oldida turgan vazifalarni hal etiş uçun sa’y-harakatlarni birlaştiradigan jipslaşgan mintaqalar alohida ahamiyat kasb etadi”, — dedi SMTI vakili.
Ta’kidlanganidek, heç bir davlat zamonaviy transçegaraviy muammolarning butun majmuasiga yakka holda samarali qarşi tura olmaydi yoki yuzaga kelayotgan imkoniyatlardan töliq foydalana olmaydi. Mintaqaviy hamkorlik resurslar, bilim va texnologiyalarni birlaştiriş, umumiy muammolarni esa birgalikdagi taraqqiyot omillariga aylantiriş imkonini beradi.
Şu nuqtayi nazardan, A. Ne’matov sönggi yillarda Markaziy Osiyoda yuz bergan sifat jihatidan muhim özgarişlarga alohida e’tibor qaratdi. Siyosiy iroda va davlatlar rahbarlarining birgalikdagi sa’y-harakatlari tufayli özaro işonç mustahkamlandi, bir qator nozik masalalar hal etildi, transport aloqalari tiklandi, savdo-iqtisodiy, investitsiyaviy hamda madaniy-gumanitar hamkorlik kengaydi.
Bugungi kunda mintaqaviy hamkorlik yangi bosqiçga kötarilmoqda. Bu bosqiçda milliy strategiyalarni özaro uyğunlaştiriş, qöşma loyihalarni amalga oşiriş va umumiy iqtisodiy rivojlaniş makonini şakllantiriş ustuvor ahamiyat kasb etmoqda.
8-oktyabr kuni Avaza şahrida bölib ötgan Markaziy Osiyo va Ozarbayjon davlatlari rahbarlarining sakkizinçi Maslahat uçraşuvi yakunlari ham uşbu tendensiyaning muhim tasdiği böldi. Uçraşuvda sanoat, transport, energetika, raqamlaştiriş, ekologiya va inson kapitalini rivojlantiriş sohalarida hamkorlikning yangi istiqbollari belgilab olindi.
Ozarbayjonning uşbu jarayondagi iştiroki Markaziy Osiyoning Kaspiyböyi mintaqasi va Janubiy Kavkaz bilan özaro boğliqligini mustahkamlaş, yangi transport yönalişlari hamda işlab çiqariş kooperatsiyasi aloqalarini şakllantiriş imkoniyatlarini kengaytirmoqda.
Şu bilan birga, A. Ne’matov ta’kidlaganidek, mintaqaviy yaqinlaşuv jarayonlarini barqaror va qaytmas tusga kiritiş uçun hamkorlikning mustahkam intellektual, ta’limiy va ijtimoiy asosini şakllantiriş zarur.
Jadal texnologik özgarişlar şaroitida davlatlarning raqobatbardoşligi tobora köproq inson kapitalining sifati, ta’lim darajasi, ilmiy salohiyat hamda innovatsiyalarni yaratiş va joriy etiş qobiliyati bilan belgilanmoqda. Şu bois zamonaviy bilim, kompetensiya va xalqaro hamkorlik könikmalariga ega yangi avlod mutaxassislarini tayyorlaş alohida ahamiyat kasb etadi.
Şu munosabat bilan SMTI vakili Özbekiston Prezidenti Şavkat Mirziyoyevning yoşlar va ta’lim sohasidagi hamkorlikni kengaytirişga qaratilgan taşabbuslariga, jumladan, Markaziy Osiyo yoşlar forumini ötkaziş, innovatsion ğoyalar böyiça mintaqaviy tanlovlarni taşkil etiş, akademik mobillikni rivojlantiriş, qöşma ta’lim dasturlari va ilmiy tadqiqotlarni yölga qöyiş taşabbuslariga töxtaldi.
Özbekiston Prezidenti tomonidan Avazadagi uçraşuvda ilgari surilgan Talab yuqori bölgan kasblar va kompetensiyalarning mintaqaviy atlasini işlab çiqiş taşabbusiga alohida e’tibor qaratildi.
Uşbu taşabbus ta’lim tizimlarining iqtisodiyot tarmoqlariga bölgan istiqboldagi ehtiyojlar bilan uzviy boğliqligini ta’minlaşga, avvalo, sanoat, energetika, transport, raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt va yaşil iqtisodiyot sohalarida talab yuqori bölgan mutaxassislarni tayyorlaşga xizmat qiladi.
“Yoşlarni nafaqat bugungi kun kasblariga, balki ön-yigirma yildan keyin iqtisodiyotlarimiz rivojini belgilaydigan kasblarga ham tayyorlaşimiz zarur”, — dedi A. Ne’matov.
U hamkorlikning strategik yönalişlaridan biri sifatida Markaziy Osiyo va Ozarbayjonning ta’lim, fan, bilim va innovatsiyalar sohasidagi umumiy makonini şakllantirişni qayd etdi.
Bu borada universitetlararo aloqalarni kengaytiriş, qöşma ta’lim va tadqiqot dasturlarini amalga oşiriş, akademik almaşinuvlarni yölga qöyiş, yoş olimlar tarmoqlarini yaratiş, texnologik startaplar va tadbirkorlikni qöllab-quvvatlaş nazarda tutilmoqda.
Bunday hamkorlik davlatlarning intellektual salohiyatini birlaştirib, raqamli transformatsiya va sanoatni modernizatsiya qilişdan tortib, suvni tejaş, iqlim özgarişiga moslaşiş hamda energetik barqarorlikni ta’minlaşgaça bölgan umumiy vazifalarni hal etiş imkonini beradi.
Bundan taşqari, umumiy axborot va madaniy-gumanitar makonni rivojlantiriş, tadqiqotçilar, davlat xizmatçilari, tadbirkorlar va jamoat arboblari örtasidagi aloqalarni kengaytiriş ham muhim ahamiyatga ega.
A.Ne’matov mintaqa mamlakatlarining umumiy kelajak taqdiriga daxldorlik tuyğusini şakllantiriş masalasiga alohida e’tibor qaratdi. Uning sözlariga köra, Markaziy Osiyo va Ozarbayjon xalqlarini köp asrlik tarixiy, madaniy va ma’naviy aloqalar birlaştirib turadi. Biroq bugungi kunda har bir davlatning farovonligi qöşni mamlakatlarning barqarorligi va ravnaqiga tobora çambarças boğliq ekanini anglaş ham birdek muhimdir.
Mintaqaviy özlikni anglaş milliy öziga xoslikdan voz keçişni anglatmaydi. Aksinça, u özaro hurmat, madaniy xilma-xillikni asrab-avaylaş va umumiy uzoq muddatli manfaatlarni anglaş asosida şakllanişi lozim.
“Biz uçun nafaqat umumiy ötmişimizni yodda tutiş, balki umumiy kelajagimiz borligini ham anglaş muhim”, — dedi SMTI vakili.
Bunday yondaşuvlarning amaliy ifodasi mintaqaviy almaşinuv dasturlarida namoyon böladi. Ular bevosita muloqot, birgalikda ta’lim oliş va bir-birining tajribasini örganiş orqali özaro işonçni mustahkamlaşga xizmat qiladi.
Jumladan, yoş yetakçilarning Özbekistonda böliş dasturi Oliy Majlis palatalari, davlat organlari va IT Park faoliyati, şuningdek, davlat va mahalliy boşqaruv amaliyoti bilan tanişişni nazarda tutadi. Buxoroda iştirokçilar sanoat kooperatsiyasi, töqimaçilik işlab çiqarişi, tadbirkorlik va turizmni rivojlantiriş tajribasini örganadi, yoş deputatlar hamda işbilarmon doiralar vakillari bilan uçraşadi.
Şu tariqa, dastur siyosiy va ekspertlar muloqotini boşqaruv, iqtisodiyot va ijtimoiy sohalardagi aniq amaliyotlarni örganiş bilan uyğunlaştirib, yangi kasbiy aloqalar va qöşma taşabbuslarni şakllantiriş uçun şaroit yaratadi.
Tadbir yakunida A. Ne’matov davlatlar örtasida erişilgan işonçni nafaqat siyosiy kelişuvlarga, balki jamiyatlar, ilmiy va ta’lim muassasalari hamda işbilarmon doiralar örtasidagi mustahkam aloqalarga tayanadigan barqaror hamkorlik tizimiga aylantiriş strategik vazifa ekanini ta’kidladi.
“Aynan yoş avlod mintaqaviy yaqinlaşuv jarayonlarini çinakam barqaror va qaytmas jarayonga aylantirişga qodir. Markaziy Osiyo va Ozarbayjon kelajagi — bu bizni kutib turgan narsa emas, balki bugunoq birgalikda yaratayotgan kelajagimizdir”, — deya xulosa qildi SMTI direktorining birinçi örinbosari.
