7
Iqtisod

Fitç Namangan viloyatiga BB- kredit reytingini berdi

Fitç Namangan viloyatiga BB- kredit reytingini berdi
Fitç Namangan viloyatiga BB- kredit reytingini berdi / Foto: Fitç Ratings.

Toşkent, Özbekiston (UzDaily.uz) — Fitç Ratings reyting agentligi Namangan viloyatiga xorijiy va milliy valyutadagi uzoq muddatli emitent defolti reytinglarini BB- darajasida berdi. Reytinglar böyiça prognoz barqaror. Bu haqda agentlikning 16 noyabrdagi xabarida ma’lum qilindi.

Viloyatning xorijiy va milliy valyutadagi qisqa muddatli reytinglari B darajasida belgilandi. Fitç, şuningdek, Namangan viloyatining mustaqil kredit profilini bb- darajasida baholadi.

Agentlik bahosiga köra, reyting xavflar profilining zaifligi va aa toifasining quyi qismida joylaşgan moliyaviy profil uyğunligini aks ettiradi. Fitç baholaş jarayonida taqqoslanadigan hududlarning körsatkiçlarini ham hisobga olgan.

Byudjet daromadlari va xarajatlari

Fitç ma’lum qilişiça, Namangan viloyati daromadlari tarkibi soliq va byudjet islohotlari ta’sirida özgarişlarga moyil. Soliq tuşumlarini davlat boşqaruvining turli darajalari örtasida taqsimlaş vakolati markaziy hukumat qölida qolmoqda.

2025 yilda transfertlar viloyat operatsion daromadlarining 48 foizini, soliqlar esa 47 foizini taşkil etgan. Qolgan qism turli yiğimlar va tölovlar hisobiga şakllangan. Şu bilan birga, soliqlarning uluşi 2021 yildagi 35 foizdan oşgan, transfertlar uluşi esa 59 foizdan kamaygan.

Agentlik iqtisodiy pasayiş şaroitida viloyatning öz daromadlarini oşiriş imkoniyatlarini çeklangan deb hisoblaydi. Soliq stavkalari markaziy hukumat tomonidan belgilanadi, soliq tuşumlarining taqsimoti ham uning vakolatiga kiradi.

Byudjet xarajatlari tarkibi ham past darajadagi moslaşuvçanlik bilan ajralib turadi. 2021–2025 yillarda xarajatlarning 90 foizdan ortiği majburiy yönalişlarga töğri kelgan. 2025 yilda operatsion xarajatlarning taxminan 46 foizini iş haqi va xodimlarga boşqa tölovlar taşkil etgan.

2021–2025 yillarda kapital xarajatlar umumiy xarajatlarning örtaça 8 foizini taşkil qilgan. Fitç uşbu davrda inflyatsiya darajasi ham yuqori bölganini qayd etdi. Uning örtaça yillik körsatkiçi 10 foizga yetgan.

Qarz yuki va likvidlik

2025 yil oxirida Namangan viloyatining töğridan-töğri qarzi 13 mlrd sömni taşkil etgan. U byudjetlararo qarzlardan iborat. Milliy qonunçilik hozirça viloyatga bozordan qarz jalb qilişni taqiqlaydi.

Bundan taşqari, viloyat öz hududidagi loyihalarni amalga oşiriş uçun markaziy hukumat tomonidan xalqaro moliya taşkilotlaridan olingan qarzlarning bir qismini qaytarişi kerak. 2025 yil oxirida uşbu majburiyatlar hajmi 445 mlrd sömni taşkil etgan.

Fitç amaldagi kelişuvlar böyiça mablağlar özlaştirilişi natijasida yaqin yillarda uşbu qarz miqdori taxminan ikki baravarga oşişini kutmoqda. Şu bilan birga, agentlik viloyatning umumiy qarz yukini byudjet hajmiga nisbatan mötadil deb baholaydi.

2025 yil oxirida viloyat hisobvaraqlaridagi pul mablağlari 255 mlrd sömni taşkil etgan. Biroq uşbu mablağlarning salmoqli qismi muayyan xarajatlar uçun zaxiraga olingan. Vaqtinçalik kassa uzilişlarini qoplaş uçun viloyat markaziy hukumatdan qisqa muddatli byudjet qarzlarini ham olişi mumkin.

Moliyaviy körsatkiçlar prognozi

Fitç bazaviy ssenariysida prognoz davri davomida yangi qarz olişga qöyilgan çeklovlar saqlanib qolişini taxmin qilmoqda. Yangi qarzlarning asosiy manbai markaziy hukumat bölib qoladi.

Reyting ssenariysida agentlik bozordan qarz jalb qiliş, kapital xarajatlarni oşiriş va byudjet taqçilligini qarz mablağlari hisobidan moliyalaştiriş imkoniyatini ham hisobga oladi.

Fitç hisob-kitoblariga köra, 2026–2030 yillarda qarzni qoplaş koeffitsiyenti eng köpi bilan 7,9x ni taşkil etadi. Qarzga xizmat körsatişning amaldagi xarajatlarini qoplaşning median körsatkiçi 3,4x darajasida bölişi kutilmoqda, byudjetning qarz yuki esa 50 foizdan past darajada qoladi.

Agentlik operatsion daromadlarning örtaça yillik ösişini 8,1 foiz, operatsion xarajatlar ösişini esa 9,9 foiz darajasida prognoz qilmoqda. Kapital balansining örtaça yillik manfiy saldosi 879 mlrd sömni taşkil etişi baholangan. Qarzning örtaça qiymati esa 15,2 foiz darajasida belgilangan.

Agar mustaqil kredit profili qayta körib çiqilişi natijasida bb- darajasidan pastga tuşsa, Fitç viloyat reytinglarini pasaytirişi mumkin. Bunday qayta körib çiqişga sabab bölişi mumkin bölgan omillardan biri qarzni qoplaş koeffitsiyentining 9x dan yuqoriga kötarilişidir.

Mustaqil kredit profili yaxşilansa va qarzni qoplaş koeffitsiyenti barqaror ravişda taxminan 7x gaça pasaysa, reytingni oşiriş imkoniyati paydo böladi.

Namangan viloyati Özbekiston hududlari orasida aholi soni böyiça beşinçi örinda turadi. Viloyatda 3,2 mln kişi yoki mamlakat aholisining qariyb 8 foizi istiqomat qiladi. Aholi jon boşiga yalpi hududiy mahsulot körsatkiçi mamlakat böyiça örtaça körsatkiçning taxminan 55 foizini taşkil etadi.

Viloyat iqtisodiyoti asosan kiçik va örta biznes, qişloq xöjaligi, savdo va xizmat körsatiş sohalariga tayanadi. Fitç bahosiga köra, hududning sanoat bazasi hali ham çeklanganligiça qolmoqda.

 

Dilafro'z Niyazova
Dilafro'z Niyazova

Dilafruz Niyazova 2025-yildan buyon UzDaily jamoasida faoliyat yuritib, nashrning o'zbek tilidagi versiyasi uchun mas'uldir.