Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) — Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси талаб юқори бўлган дори воситаларини улгуржи харид қилишда харидорларни бошқа препаратларни ҳам сотиб олишга мажбурлаш ҳолатларини ўрганмоқда.
Қўмита импорт қилувчилар ва улгуржи дистрибьюторларни огоҳлантириб, қоидабузарликлар тасдиқланган тақдирда уларга нисбатан жавобгарлик чоралари қўлланилиши мумкинлигини маълум қилди. Бу ҳақда Ўзбекистон Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси хабар берди.
Қўмита маълумотларига кўра, сўнгги вақтларда ижтимоий тармоқларда талаб юқори бўлган дори воситаларига қўшимча равишда бошқа препаратларни ҳам мажбуран сотиш ҳолатлари бўйича шикоятлар кўпайган. Қўмита таъкидлашича, бундай амалиёт кичик бизнеснинг иқтисодий манфаатларига зарар етказиши, унинг фаолиятини чеклаши ва рақобатга салбий таъсир кўрсатиши мумкин.
2026 йилнинг тўққиз ойида Ўзбекистонга 305 та компания дори воситаларини импорт қилган. Энг йирик бешта импорт қилувчи ҳиссасига умумий импортнинг 47,2 фоизи тўғри келган.
Сўнгги йилларда дорихона бозорининг таркиби ўзгарди. 2023 йилда мамлакатда 13 744 та дорихона фаолият юритган. Уларнинг 521 таси улгуржи, 13 223 таси чакана дорихона бўлган. Чакана дорихоналар таркибига 8 584 та асосий дорихона ва 4 639 та филиал кирган.
2024 йилда дорихоналарнинг умумий сони 5,6 фоизга камайиб, 13 010 тани ташкил этган. 2026 йил 1 октябрь ҳолатига кўра, уларнинг сони 14 598 тага етган. Шундан 449 таси улгуржи, 14 149 таси чакана дорихона бўлган. Чакана дорихоналар орасида 7 940 та асосий дорихона ва 6 209 та филиал мавжуд.
2023 йилга нисбатан асосий чакана дорихоналар сони бирлашиш ва ёпилишлар туфайли тахминан 8 фоизга камайган, филиаллар сони эса 33,8 фоизга ошган.
«Рақобат тўғрисида»ги қонуннинг 14-моддасига мувофиқ, устун музокара кучига бозорда устун мавқени эгалламаган компания ёки шахслар гуруҳининг битим шартларига, товарларни сотиш ҳудудига ёки нархларга бир томонлама таъсир кўрсатиш имконияти сифатида таъриф берилган.
Қонуннинг 18-моддасида бундай кучни суиистеъмол қилишга кирадиган бир қатор ҳаракатлар белгиланган. Улар қаторига камситувчи шартларни белгилаш, шунингдек, нархларнинг ошишига ёки истеъмолчилар ҳуқуқларига зарар етказилишига олиб келадиган товарлар муомаласи ҳажмини қисқартириш киради.
Контрагентга шартнома тузиш чоғида бошқа товарни сотиб олиш ёки сотиш, шунингдек, бошқа компаниялар билан битимлар тузишдан воз кечиш шартини мажбуран юклаш ҳам суиистеъмол қилиш ҳисобланади.
Рақобат тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик, жумладан, рақобатчилар товарларини харид қилиш ёки сотишни тақиқлаш ёхуд чеклаш учун молиявий санкциялар қўлланилиши мумкин. Санкция миқдори қоидабузарлик содир этилган даврдаги, бироқ кўпи билан сўнгги уч йилдаги товарларни сотишдан тушган тушумнинг 5 фоизини ташкил этади.
Агар талаб юқори бўлган дори воситаларини харид қилишда харидорлар буюртма қилинмаган препаратлар ёки бошқа товарларни ҳам сотиб олишга мажбурлангани аниқланса ва бу ҳолат рақобат тўғрисидаги қонунчилик бузилиши деб топилса, компанияларга нисбатан қонунда белгиланган жавобгарлик чоралари қўлланилади.
